ءدىندى مەملەكەتتەن ءبولۋ قاعيداتى راديكاليزمنىڭ الدىن الادى - زاڭگەر

استانا. KAZINFORM - كونستيتۋتسيادا ءدىننىڭ مەملەكەتتەن ءبولىنۋ قاعيداتى تەك دەكلاراتسيا رەتىندە ەمەس، ناقتى قۇقىقتىق نورما ارقىلى ايقىن بەلگىلەنۋى كەرەك. بۇل پىكىردى كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا مۇشەسى، «قازاقستان زاڭگەرلەر وداعىنىڭ» ءتوراعاسى سەرىك اقىلباي ايتتى.

زاڭگەردىڭ سوزىنشە، ەڭ الدىمەن، مەملەكەتتىڭ بارلىق دىنگە قاتىستى بەيتاراپتىعى تىكەلەي كورسەتىلۋى قاجەت. ەشبىر ءدىن مەملەكەتتىك نەمەسە مىندەتتى مارتەبەگە يە بولماۋى ءتيىس. بۇل - زايىرلى مەملەكەتتىڭ نەگىزگى قاعيداسى.

- مەملەكەت پەن ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىل شەكاراسى ايقىندالۋى قاجەت: ءدىني ۇيىمدار مەملەكەتتىك بيلىك فۋنكتسيالارىن اتقارماۋى ءتيىس، ال مەملەكەت ازاماتتاردىڭ ار- وجدان جانە سەنىم بوستاندىعىنا نەگىزسىز ارالاسپاۋى كەرەك.

مۇنداي نورمالار ءدىن بوستاندىعىن شەكتەمەيدى,. كەرىسىنشە، بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن تەڭ قورعاپ، قوعامداعى كەلىسىم مەن تۇراقتىلىقتىڭ قۇقىقتىق كەپىلى بولادى، - دەدى سەرىك اقىلباي.

ونىڭ ايتۋىنشا، وزگەرىس مەملەكەت پەن ءدىن اراسىنداعى قاتىناستى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋى مۇمكىن.

- مۇنداي قادام ساياسي جۇيە ءۇشىن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى ەكەنى ءسوزسىز. مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار شەشىم قابىلداعاندا ەشقانداي ءدىني كونيۋنكتۋراعا جالتاقتاماي، تەك ۇلتتىق مۇددە مەن زاڭ ۇستەمدىگىنە سۇيەنەتىن بولادى. ساياساتتىڭ ءدىني يدەولوگيادان تاۋەلسىز بولۋى - كەز كەلگەن زاماناۋي مەملەكەتتىڭ، اسىرەسە ءبىز سەكىلدى كوپكونفەسسيالى قوعامنىڭ ىرگەتاسى. وسى ارقىلى بيلىككە دەگەن حالىق سەنىمى ارتىپ، باسقارۋ جۇيەسىنىڭ كاسىبيلىگى نىعايادى، - دەپ قوستى مامان.

زاڭگەر سوزىنەن تۇسىنگەنىمىز، اتالعان نورما ءدىني ورتاعا ەش نۇقسان كەلتىرمەيدى. كەرىسىنشە، مەملەكەتتىڭ بەيتاراپتىعى بارلىق ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ءاربىر ءدىني بىرلەستىك مەملەكەت تاراپىنان قىسىمسىز نەمەسە نەگىزسىز ارالاسۋسىز ەركىن دامي الادى.

- ەشبىر كونفەسسياعا ەرەكشە ارتىقشىلىق بەرىلمەيتىن جەردە ناعىز كونفەسسياارالىق سىيلاستىق ورناماق. تۇپتەپ كەلگەندە، مەملەكەت پەن ءدىننىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىن ناقتى اجىراتىپ الامىز. مەنىڭشە، بۇل - زايىرلى، قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ تابيعي ءارى وركەنيەتتى دامۋ جولى. مۇنداي قادام قوعامداعى راديكاليزمنىڭ الدىن الىپ، ءار ازاماتتىڭ تاڭداۋ ەركىن قورعايتىن بولادى، - دەگەن ويدا كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا مۇشەسى.

بۇعان دەيىن سەرىك اقىلباي كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيا وتىرىسىندا زايىرلى مەملەكەتتەردە ءدىندى مەملەكەتتەن ءبولۋ قاعيداسى تىكەلەي كونستيتۋتسيادا بەكىتىلەتىنىن ايتقان بولاتىن. وسى ورايدا زاڭگەر اتا زاڭدا قاي مەملەكەتتەردىڭ كونستيتۋتسياسىنداعى ۇعىم- تۇسىنىكتى نازارعا الۋ كەرەگىن جەتكىزدى.

ونىڭ پىكىرىنشە، الەمدىك تاجىريبەدە اتالعان ماسەلەنىڭ شەشىلۋ جولى ءارتۇرلى بولعانىمەن، ماقساتى ءبىر. ماسەلەن، فرانسيانىڭ تاجىريبەسىندە «لايتسيزم» (laïcité) مودەلى بار. وندا كونستيتۋتسيانىڭ ءبىرىنشى بابىندا- اق ەلدىڭ زايىرلى ەكەنى جانە ءدىننىڭ مەملەكەتتەن بولىنەتىنى قاتاڭ بەكىتىلگەن. بۇل - ەڭ كلاسسيكالىق ۇلگى.

ال گەرمانيانىڭ نەگىزگى زاڭىندا مەملەكەتتىڭ بەيتاراپتىعىنا باسىمدىق بەرىلگەن. ولار ءدىن مەن مەملەكەتتى بولگەنىمەن، الەۋمەتتىك ماڭىزدى جوبالاردا ءوزارا سەرىكتەستىككە ورىن قالدىرادى. تۇركيا مەن قىرعىزستان كونستيتۋتسيالارىندا دا اتالعان نورما وتە ناقتى ءارى اشىق جازىلعان.

- قايسىبىر ەلدىڭ مودەلىن «كوشىرىپ الۋ» دەگەننەن اۋلاق بولۋىمىز كەرەك. ءار ەلدىڭ تاريحى مەن قوعامدىق قۇرىلىمى ءارتۇرلى. ەڭ ماڭىزدىسى - وسى ەلدەردىڭ قۇقىقتىق لوگيكاسىن الۋ. ول قانداي لوگيكا؟ بىرىنشىدەن - مەملەكەتتىڭ بەيتاراپتىعى، ەكىنشىدەن - بارلىق كونفەسسيانىڭ زاڭ الدىنداعى تەڭدىگى، ۇشىنشىدەن - ازاماتتاردىڭ سەنىم بوستاندىعى.

ءبىزدىڭ جولىمىز - حالىقارالىق ستاندارتتاردى قازاقستاننىڭ ءتول مادەنيەتىمەن، ءداستۇرلى قۇندىلىعىمەن جانە ىشكى تۇراقتىلىعىمەن ۇيلەستىرۋ. ياعني، «سىرتتان كوشىرۋ» ەمەس، «ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەمىزگە ساي بەيىمدەۋ» قاعيداتىن ۇستانامىز، - دەدى قازاقستان زاڭگەرلەر وداعىنىڭ» ءتوراعاسى سەرىك اقىلباي.