بۇگىن - امال مەرەكەسى: كونە زاماننان جالعاسقان ايرىقشا ءداستۇر
استانا. KAZINFORM — بۇگىن - ناۋرىزنامانىڭ باستاۋى بولىپ ەسەپتەلەتىن امال مەرەكەسى. وسى ورايدا امال كۇنىندە كىم كىمگە بارىپ كورىسۋ كەرەك ەكەنى جايلى مالىمەت ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
ەلىمىزدە ۇلىس مەرەكەسىن جاڭا فورماتتا تويلاۋ ءۇشىن 14-23 -ناۋرىز كۇندەرى ناۋرىزناما ونكۇندىگى دەپ جاريالاندى. ءار كۇن قازاق مادەنيەتىن، قوعامنىڭ رۋحاني بايلىعىن كورسەتەتىن بەلگىلى ءبىر تاقىرىپ پەن قۇندىلىققا ارنالادى. ونكۇندىك قايىرىمدىلىق پەن مادەني شارالاردان باستاپ، ۇلتتىق سالت- داستۇرلەر مەن ەكولوگيالىق اكتسيالارعا دەيىن قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن قامتۋعا باعىتتالعان. وسى ناۋرىزنامانىڭ العاشقى كۇنى باتىس وڭىرلەردە ساقتالىپ قالعان، جىلدان- جىلعا اياسى كەڭەيىپ كەلە جاتقان امال كۇنىنە ءدوپ كەلدى.
امال مەرەكەسى، كورىسۋ سالتى — بۇرىننان بار، قازاققا ورتاق ءداستۇردىڭ ءۇردىسى.
سونىڭ ناتيجەسىندە امال مەرەكەسى رەسپۋبليكالىق دارەجەدە قايتا جانداندى، ۇلتتىق مەرەكەگە اينالدى. كورىسۋ سالتى، قارا شاڭىراق ۇعىمى، قارا قازاننان ءدام تاتۋ ءداستۇرى جاڭعىرىپ، قالىپتاستى.
كورىسۋ قازاقستاننىڭ باتىس قازاقستان، اتىراۋ، ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا دا بۇرىننان تويلانادى. تەك ماڭعىستاۋدا «امال مەرەكەسى» دەپ ايتىلادى.
ونىڭ كورىسۋدەن ايىرماشىلىعى جوق، تەك اتاۋىندا عانا. مۇنىڭ سىرى «قىستان امان وتتىك، ءبىر امالىن جاسادىق، ءبىر ءىسىمىز ءبىتتى» دەگەندى بىلدىرەدى. كورىسۋ سونداي- اق باتىس قازاقستانمەن كورشىلەس رەسەيدىڭ استراحان، ۆولگوگراد، ساراتوۆ، سامارا، ورىنبور وبلىستارىنىڭ قازاقتار كوپ شوعىرلانعان جەرلەرىندە اتالىپ وتەدى.
امال مەرەكەسى اياسىندا قازاقشا كۇرەس، تۇيە پالۋان، توعىزقۇمالاق سياقتى ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن جارىستار، تاي جارىس پەن الامان بايگە، شاشاق قۇلاقتى تازى يتتەرىنىڭ جارىسى وتەدى.
ماڭعىستاۋلىق ولكەتانۋشى القاجان ەدىلحاننىڭ ايتۋىنشا، جالپى امال مەرەكەسىن كەزىندەگى ەل كوسەمدەرى قازاق جازيراسىندا بىتىراي قونىستانعان حالىقتىڭ ىنتىماعىن سەتىنەتپەي، بىرلىگىن مىزعىتپاي ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن اينالىمعا ەنگىزسە كەرەك. الىس- جاقىن اعايىن ءبىر- ءبىرىنىڭ اماندىعىن ءبىلىپ، ءبىر- بىرىنە قارايلاسىپ تۇرۋ ءۇشىن كورىسۋ عۇرپى پايدا بولعان.
امال كۇنىندە كىم كىمگە كورىسۋ كەرەك؟
- جاسى كىشى جاسى ۇلكەنگە بارىپ كورىسەدى. كەلىن وزىنەن ۇلكەن ابىسىنعا، ەنەسىنە بارىپ كورىسەدى. جيەن ناعاشىسىنا بارىپ كورىسەدى. قىز العان قۇدا وزىنەن جاسى كىشى بولسا دا كوبىنەسە قىز بەرگەن قۇداسىنا بارىپ كورىسكەن. ۇزاتىلعان قىزدىڭ جات جۇرتتاعى ءبىرىنشى ناۋرىزىنا توركىن جاعى بارىپ كورىسەدى. كورشىمەن كورىسۋ مىندەتتى. كۇنى كەشە عانا بىرگە مال قورالاساڭ دا، جىل جاڭارعان كۇنى كورىسۋىڭ مىندەت. سەبەبى جاڭا كۇن تۋدى، ناۋرىز تۋدى. امال مەرەكەسىن اينالىمعا ەنگىزگەن كوسەمدەر كۇنىنە ءبىر رەت امانداسۋدى، جىلىنا ءبىر رەت كورىسۋدى اماناتتاپ كەتكەن. مىندەتتى تۇردە قول الىسۋ كەرەك. قوس قولداپ امانداسقاننىڭ ءجونى تىپتەن ەرەك. انالارىمىز الما- كەزەك قول ايقاستىرىپ، ءتوس قاعىسىپ جاتاتىنى ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىمىزدا. ول كورىنىس ايدىنداعى اققۋلاردىڭ قاۋىشقانىنداي اسەرلى»، - دەيدى ا. ەدىلحان.
اتاپ ايتقاندا، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ جىل سايىن قازاقستان حالقىن امال كۇنىمەن قۇتتىقتايدى. وسى ورايدا بىلتىرعى قۇتتىقتاۋىندا ناۋرىز مەيرامى الدىنداعى كورىسۋ عۇرپى قايتا جاڭعىرىپ، جالپىۇلتتىق سيپات الا باستاعانىن اتاپ ءوتتى.
- حالقىمىز ەجەلدەن وسىنداي عۇرىپتار ارقىلى باۋىرمالدىق پەن جاناشىرلىقتى، تاتۋلىق پەن مەيىرىمدىلىكتى دارىپتەپ، ۇرپاقتىڭ بويىنا اسىل قاسيەتتەردى سىڭىرە بىلگەن. مۇنىڭ ءبارى قازىرگى قازاقستاننىڭ ادال ازامات تۇجىرىمداماسىمەن تولىق ۇندەسەدى. بۇگىندە ناۋرىز مەيرامى الدىنداعى كورىسۋ عۇرپى قايتا جاڭعىرىپ، جالپىۇلتتىق سيپات الا باستادى. وسى بىرەگەي ءداستۇرىمىز ەلىمىزدىڭ ىرىستى ىنتىماعى مەن بەرەكەلى بىرلىگىن نىعايتا تۇسەدى دەپ سەنەمىن. ءار شاڭىراق شاتتىق پەن قۋانىشقا كەنەلسىن! بارشاڭىزعا زور دەنساۋلىق، باق- بەرەكە تىلەيمىن! ايدان امان، جىلدان ەسەن بولايىق! - دەدى پرەزيدەنت.
ءاز- ناۋرىزدىڭ باستاۋى - امال كۇنىنىڭ ءمان-ماڭىزى جوعارى. امال كەلگەندە اماندىق ءبىلىسۋ — كونە زاماننان جالعاسقان ايرىقشا ءداستۇر. ناۋرىزدىڭ ءوزى پارسى تىلىنەن اۋدارعاندا «جاڭا كۇن» دەگەندى بىلدىرەتىنى ءمالىم. بۇگىننەن باستاپ ءوڭىر تۇرعىندارى ءۇي- ءۇيدى ارالاپ، قازاقتىڭ ءداستۇرى بويىنشا ءبىر- ءبىرىن قۇتتىقتاپ، كورىسەدى. وسى كۇنى ۇلتتىق بولمىسىمىز بەن قۇندىلىقتارىمىز ەرەكشە دارىپتەلەدى.
اۆتور
رۋسلان عابباسوۆ
