بيلىك ارحيتەكتۋراسى تۇبەگەيلى جاڭعىرادى - ەرلان قوشانوۆ

استانا. KAZINFORM - حالىق كەڭەسى پارلامەنتتىڭ بالاماسى ەمەس. بۇل - مەملەكەت پەن حالىق اراسىنداعى التىن كوپىر. بۇل تۋرالى ءماجىلىس ءتوراعاسى ەرلان قوشانوۆ ءمالىم ەتتى.

— پرەزيدەنتتىڭ ءار رەفورماسى، ءار باستاماسى «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» دەگەن قاستەرلى ۇعىمنان باستاۋ الادى. بۇل شىن مانىندە، تاريحي جيىن بولدى. ءار قۇرىلتايدىڭ ەل شەجىرەسىندەگى ورنى دا، ءجونى دە بولەك ەكەنى ءسوزسىز. دەگەنمەن، كەشەگى وتىرىستىڭ يدەولوگيالىق مازمۇنى تەرەڭ، ساياسي سالماعى الدەقايدا باسىم. قۇرىلتايدا پرەزيدەنتىمىز ەل تاعدىرىنا تىكەلەي قاتىستى جاڭا، اۋقىمدى ءارى بەتبۇرىستى رەفورمالار جيىنتىعىن ۇسىندى. بۇل رەفورمالار — ۇلتتىق دەڭگەيدەگى ينستيتۋتسيونالدىق ترانسفورماتسيانىڭ باستاۋى. سونىڭ اياسىندا مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ كونتسەپتسياسى كەشەندى تۇردە وزگەرمەك. ءسويتىپ، بيلىك ارحيتەكتۋراسى تۇبەگەيلى جاڭعىرادى. بۇل قادامداردى «پرەزيدەنت توقايەۆتىڭ ادىلەت جولى» دەپ ايتۋعا بولادى. ول جۇمىس بۇگىن عانا باستالعان جوق. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى پرەزيدەنتتىككە كىرىسكەن العاشقى كۇننەن باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىپ كەلە جاتقان جۇيەلى، كەشەندى رەفورمالاردىڭ زاڭدى جالعاسى، - دەدى ە. قوشانوۆ ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا.

وسى ورايدا ول بۇل باستامالاردىڭ ۇلكەن ءبىر باعىتى پارلامەنتتىڭ كەلەشەگىنە قاتىستى ەكەنىن ايتتى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى وسى وزگەرىستەردىڭ قايناعان ورتاسىندا ءجۇر. بارلىق فراكسيا جەتەكشىلەرى، ءبىراز دەپۋتات جۇمىس توبىنىڭ قىزمەتىنە بەلسەنە اتسالىستى. جارتى جىل بويى بولاشاق پارلامەنتتىڭ قۇرىلىمى مەن قۇزىرەتى توڭىرەگىندە ناقتى نورمالار ازىرلەپ، ۇسىنىستار بەردى. ءار پارتيانىڭ ساياسي ۇستانىمى مەن كوزقاراسى پرەزيدەنتتىڭ پوزيتسياسىمەن ۇندەستى. جالپى، پارلامەنتتىك رەفورما ساياسي جۇيەنى قايتا قاراۋعا جول اشىپ وتىر.

- ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ - ەل بولاشاعى ءۇشىن تاعدىرشەشتى، وتە قاجەت قادام. ول - ساياسي جاۋاپكەرشىلىكتى ناقتىلاۋ، پارتيالاردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق ءرولىن كۇشەيتۋ، زاڭ شىعارۋ پروتسەسىن كاسىبيلەندىرۋ دەگەن ءسوز. مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي، ءبىزدىڭ ماقساتىمىز — مۇلدەم جاڭا سيپاتتاعى ىقپالدى زاڭ شىعارۋشى ورگان قۇرۋ. «كۇشتى پرەزيدەنت — ىقپالدى پارلامەنت — ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىن ودان ءارى كۇشەيتۋ. ءقازىر ماجىلىستە 6 فراكسيا قويان- قولتىق جۇمىس ىستەپ جاتىر. كوپ پارتيالى قىزمەتتە مول تاجىريبە جينادىق. سول تاجىريبە الدا پروپورتسيونال جۇيەمەن جاساقتالاتىن ءبىر پالاتالى پارلامەنتتىڭ نەگىزى بولۋى ءتيىس، — دەدى ءماجىلىس ءتوراعاسى.

ونىڭ پايىمىنشا، مەملەكەت باسشىسىنىڭ پرەزيدەنتتىك كۆوتادان باس تارتۋى، اسسامبلەيا كۆوتاسىن الىپ تاستاۋى — پارلامەنتكە تولىق دەربەستىك بەرۋ دەگەندى بىلدىرەدى. ەڭ باستىسى بۇل ليبەرالدى باستامانى حالىقارالىق ساياسي ۇيىمدار قولدايتىنى انىق.

— حالقىمىزدىڭ تاراپىنان دا كەڭىنەن قولداۋ تاپقانىنا كوزىمىز جەتىپ وتىر. ول الەمدىك تاجىريبەگە، جاھاندىق كونۆەنسيالارعا تولىق سايكەس كەلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، وتاندىق پارلامەنتاريزم تاريحىندا باتىل دا دەموكراتيالىق قادامدار جاسالىپ جاتىر. ەڭ باستى جاڭالىق — پرەزيدەنتتىڭ بولاشاق پارلامەنتتى قۇرىلتاي دەپ اتاۋدى ۇسىنۋى. مۇنى وتە ۇتىمدى شەشىم دەر ەدىم. مەنىڭ ويىمشا، تاريحي تۇرعىدان دا، قازىرگى زامان تۇرعىسىنان دا پارلامەنتتىڭ تابيعاتىن اشا تۇسەتىن اتاۋ. قۇرىلتاي — قاي كەزەڭدە دە دالا دەموكراتياسىنىڭ نەگىزى بولعان. ەجەلدەن ۇلت تاعدىرىن ايقىنداعان، ەل اماناتىن ارقالاعان ينستيتۋت. پرەزيدەنت ءدال وسى جاۋاپكەرشىلىكتى بولاشاق پارلامەنتكە جۇكتەپ وتىر، — دەدى پالاتا ءتوراعاسى.

ق ح ا مەن ۇلتتىق قۇرىلتاي ميسسياسى

ەرلان قوشانوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا، كەيىنگى كەزدە ۇلتىمىزدى ۇيىستىراتىن، قوعامدى بىرىكتىرەتىن ينستيتۋتقا دەگەن قاجەتتىلىك ارتا تۇسەدى.

— شىنىن ايتۋ كەرەك، بۇل تۇرعىدا اسسامبلەيا مەن ۇلتتىق قۇرىلتاي ءوز ميسسياسىن تولىق ورىندادى. ەندى وسى باعىتتاعى جۇمىستى جۇيەلەپ، جانداندىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنت حالىق كەڭەسىن قۇرۋدى ۇسىندى. ول قوعامدىق كونسەنسۋس پەن سەنىم الاڭىنا اينالادى. ايتا كەتەرلىك جايت، حالىق كەڭەسى پارلامەنتتىڭ بالاماسى ەمەس. بۇل — مەملەكەت پەن حالىق اراسىنداعى التىن كوپىر. وعان ەتنو- مادەني ورتالىقتاردىڭ، ءىرى قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ، ءماسليحاتتار مەن ايماقتارداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ مۇشە بولۋى اشىقتىقتى ارتتىرىپ، ناتيجەلى جۇمىسقا ارقاۋ بولادى. وسىلايشا، ءبىز ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ تىڭ فورماتىنا كوشەمىز. جاڭا ساياسي مادەنيەتكە جول اشامىز. حالىق كەڭەسى — ەلدەگى ەڭ جوعارى كونسۋلتاتيۆتىك ورگان مارتەبەسىنە يە بولادى، — دەدى ول.

ۆيتسە- پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگىزۋ

بيلىك تارماقتارىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى ۆيتسە- پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگىزۋ باستاماسىن كوتەردى.

— بىردەن ايتا كەتەيىن، بۇل بيلىكتى ءبولۋ ەمەس، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن قازىرگى زامانعا بەيىمدەۋ. وسى ۇسىنىستار قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىن ايتارلىقتاي جاڭعىرتىپ، جاڭا ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيگە كوتەرەدى. جوعارىدا ايتىلعانداردىڭ ءبارى جاڭا كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەر قابىلداۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. بۇل — جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋمەن پارا- پار وزگەرىس، تاريحي قادام دەۋگە بولادى. پرەزيدەنتتىڭ ساياسي باعىتىنىڭ وزەگىندە ادىلدىك يدەياسى جاتىر. وسى تۇرعىدا، جاڭا كونستيتۋتسيا ادىلەتتى قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق ىرگەتاسىنا اينالماق. ەڭ باستىسى، مەملەكەت باسشىسى «ءبىز ءبارىمىز ادىلەتتى قازاقستاندى ەڭ جوعارى ماقسات رەتىندە كوزدەيمىز» دەگەن قاعيداتتى اتا زاڭعا شەگەلەپ جازۋىمىز كەرەك دەدى. رەفورمالار، اۋقىمدى وزگەرىستەر — ءبىر ادامنىڭ ەمەس، تۇتاس ۇلتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى، — دەدى ءماجىلىس ءتوراعاسى.

ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن ق ر پارلامەنتى سەناتىنىڭ ءتوراعاسى ماۋلەن اشىمبايەۆ قۇرىلتاي كەزىندە ايتىلعان ماڭىزدى ۇسىنىستارعا قاتىستى پىكىر ايتقانىن جازعان ەدىك.

اۆتور

رۋسلان عابباسوۆ