بەيجىڭدەگى قازاق راديوسى حابار تاراتقانىنا 54 جىل تولدى
استانا. KAZINFORM - قازاقپارات اگەنتتىگى شەتەلدەگى قازاق باسپا سوزىنە اپتا سايىن شولۋ جاساۋدى 2018 -جىلى باستاعان بولاتىن. بۇل جوبانى قولعا الۋعا قازاق تىلىندە جارىق كورەتىن باسپا ءسوز سانى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس، شەتەلدەردە دە ارتىپ كەلە جاتۋى سەبەپ بولعان- دى. شولۋدا ەلىمىزدىڭ باسقا ەلدەرمەن ساياسي، ەكونوميكالىق، مادەني سالالاردا ىنتىماقتاستىعى ءجىتى نازارعا الىنادى. سونداي-اق شەت مەملەكەتتەردەگى عىلىم مەن تەحنيكا، وقۋ- اعارتۋ سالالارىنداعى سوڭعى جەتىستىكتەرگە ءجىتى باقىلانادى.
بۇگىنگى ماتەريالدا جىل باسىنان بەرى جاريالانعان شەتەلدەگى قازاق ءتىلدى باسپا سوزگە شولۋعا قىسقاشا تالداۋ جاساپ، ەڭ وزەكتى، قىزىقتى ماتەريالداردى قايتادان نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
جىل باسىندا «ParsToday»-دە «يراندا قانشا قازاق تۇراتىنىن بىلەسىز بە» دەگەن تاقىرىپتاعى اقپارات جارىق كورگەن ەدى.
وسى تاقىرىپتى جازىپ كەلە جاتقان 7 جىلدا وقىرماندارىمىز شەتەلدە تۇرىپ جاتقان ەتنيكالىق قازاقتار تۋرالى كوبىرەك بىلگىسى كەلەتىنىن اڭعاردىق. ماسەلەن 2025 -جىلدىڭ 26-قاڭتارىندا جاريالانعان «يراندا قانشا قازاق تۇراتىنىن بىلەسىز بە» دەگەن تاقىرىپتاعى شولۋ وتكەن جىلدىڭ ەڭ كوپ وقىلعان ماتەريالى بولدى (59685 رەت وقىلعان - اۆت. ).
يراندىق باسىلىمنىڭ مالىمەتىنشە، XX عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنىڭ 20-30- جىلدارىندا قونىس اۋدارعان يمميگرانتتاردىڭ قاتارىندا قازاق ەتنوسى دا بار. سوتسياليستىك ريەۆوليۋتسيانىڭ ورىن الۋى جانە قۇرعاقشىلىق، اشتىق پەن كەدەيلىكتىڭ كۇشەيۋى قازاقتاردىڭ قونىس اۋدارۋىنا نەگىزگى سەبەپ بولعان.
- يراندا تۇراتىن قازاقتاردىڭ سانى تۋرالى ناقتى ستاتيستيكا جوق. ءبىراق يراندا 15 مىڭعا جۋىق قازاق تۇرادى دەسەدى، ونىڭ ىشىندە 4-5 مىڭعا جۋىق جان سانى بار مىڭداي وتباسى سولتۇستىكتەگى گۇلستان وبلىسىنداعى قالالار مەن ونىڭ ماڭىنداعى اۋدانداردا تۇرادى، - دەپ جازعان ەدى يراندىق باسىلىم.
سونداي-اق وسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا «الەمدەگى ەڭ ۇلكەن وتباسىلىق سەرۋەن قاي ەلدە وتەدى» دەگەن تاقىرىپتاعى شولۋجازعان ەدىك.
«ParsToday» اقپارات اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، يراننىڭ رەسمي كۇنتىزبەسى بويىنشا فارۆاردين ايىنىڭ 13- كۇنى تابيعات كۇنى دەپ اتالادى.
بۇل كۇنى يراندىقتار يگى ءداستۇر بويىنشا تابيعات اياسىنا شىعىپ، وتباسىمەن جانە جاقىندارىمەن كۇندى قۋانىشتى دا ەستە قالارلىقتاي وتكىزەدى.
- يران حالقى ەجەلدەن تابيعاتتى قۇرمەتتەپ، ونى ساقتاپ، تازارتۋعا كۇش سالعان. ناۋرىزدىڭ ون ءۇشىنشى كۇنىندەگى يراندىق شەرۋ الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كوككە شىعۋ بولىپ سانالادى جانە ونىڭ تەرەڭ تاريحي تامىرى بار، دەپ جازادى باسىلىم.
وسى جىلدىڭ العاشقى ايىندا «TRT» باسىلىمىندا ««تۇرىك الەمى ەنتسيكلوپەدياسى» جاريالاندى» دەگەن تاقىرىپتاعى اقپارات جارىق كورگەن بولاتىن. ونى اتاتۇرىك اتىنداعى زەتتەۋ ورتالىعى دايىنداعان. تاريحتان ادەبيەتكە، جول كورسەتۋشى تۇرىك ايەلدەرىنەن مادەني قۇندىلىقتارعا دەيىن اۋقىمدى قازىنا ۇسىناتىن ەنتسيكلوپەديا ورتاق مۇرا مەن مادەني جادىگەرلەردىڭ بولاشاق ۇرپاققا جەتكىزىلۋىندە ۇلكەن ءرول اتقاراتىن بولادى.
اتالعان ب ا ق-تا حابارلاعانداي، تۇرىك تاريحى، مادەني مۇرا جانە ماڭىزدى تۇلعالار تۋرالى مالىمەتتەر جيناقتالعان ەڭبەكتى 99 جازۋشى قۇراستىردى. 9 كاتەگوريادان تۇراتىن ەنسيكلوپەديادا جاريالانعان 143 باپتىڭ 21 ى ەندى ازەربايجان تۇرىك تىلىندە جازىلدى.
ەڭبەكتىڭ قىرعىز، قازاق، وزبەك تىلدەرىندە دە جاريالانۋى جوسپارلانعان. ارتىنان باتىس تىلدەرىنە دە اۋدارىلادى.
ەستەرىڭىزدە بولسا، تۇركيالىق باسىلىم «TRT»-دا ناۋرىز ايىندا «نەلىكتەن كەيبىر پاسپورتتار باسقالارىنا قاراعاندا كۇشتىرەك؟» دەگەن قىزىقتى جازبا جاريالاعان ەدى.
ميلليونداعان ادام كۇن سايىن تولقۇجاتىمەن شەكارادان وتسە دە، كەيبىر ءتولقۇجات يەلەرىنە كوبىرەك ساياحات ەركىندىگىن ۇسىنادى. بۇل ايىرماشىلىقتىڭ سەبەبى نە؟ سۇراقتىڭ جاۋابىن «TRT» باسىلىمى بەرەدى.
اتالعان ب ا ق-تىڭ دەرەگىنشە، «Henley - Partners» جانە «Arton Capital» جاريالاعان ءتولقۇجات يندەكستەرى ۆيزاسىز ەلدەر سانىنا نەگىزدەلگەن ءتولقۇجاتتاردىڭ كۇشىن ولشەيدى. سينگاپۋر جانە جاپونيا سياقتى ەلدەردىڭ ءتولقۇجاتتارى 190 نان استام ەلگە ۆيزاسىز كىرۋگە مۇمكىندىك بەرسە، اۋعانستان، سيريا جانە پاكىستان سياقتى ەلدەردىڭ ءتولقۇجاتتارى قوزعالىستى شەكتەيدى.
«Henley - Partners» وكىلى بۋراك دەميرەل يندەكس دەرەكتەرىنىڭ حالىقارالىق اۋە كولىگى قاۋىمداستىعىنان الىنعانىن جانە ءارتۇرلى دەرەككوزدەر ارقىلى ناقتىلانعانىن ايتادى.
سونداي-اق پاسپورت كۇشىنە اسەر ەتەتىن فاكتورلارعا ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق، ەكى جاقتى ساۋدا كولەمى، حالىق سانى جانە ۆيزا شارتتارىن بۇزۋ ستاتيستيكاسى كىرەدى.
قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىققا قاتىستى اقپاراتتاردى ءجيى جاريالاپ تۇراتىن وزبەكستاندىق «ءوزا» اقپارات اگەنتتىگىندە ناۋرىز ايىندا «قازاقستان مەن وزبەكستان ءتورت جاڭا ساۋدا ءدالىزىن اشادى» دەگەن ماتەريال جارىق كورگەن بولاتىن.
كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، وزبەكستان قازاقستانمەن تاۋار اينالىمىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا ءتورت جاڭا ساۋدا وتكەلىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بۇل تۋرالى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى باحتيار يبراگيموۆ جەتىسۋ وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا مالىمدەدى.
حابارلامادا ايتىلۋىنشا، ديپلوماتيالىق ميسسيا باسشىسى وزبەكستان تاراپى ۇسىنعان، ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتۋعا باعىتتالعان باستامالار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى اقپارات بەردى.
سونداي-اق وسى جىلدىڭ تامىز ايىندا «وزبەكستاندا قانشا وتباسى بار ەكەنى بەلگىلى بولدى» دەگەن تاقىرىپتاعى اقپارات جارىق كوردى.
مەملەكەتتىك ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس، 2025 -جىلدىڭ 1-قاڭتارىنا قاراي وزبەكستاندا جالپى 10 ميلليون 244 مىڭ 241 وتباسى تىركەلگەن. سونىمەن قاتار، ايماقتار بويىنشا وتباسىلار سانى جاريالانعان.
ال ەندى قازاقشا جانە توتە جازۋمەن جارىق كورەتىن قىتايلىق ب ا ق-قا جاريالانعان بىرنەشە اقپاراتقا شولۋ جاساي كەتەيىك.
قىتايدا شىعاتىن Harajorga باسىلىمىندا «شينجاڭدىق قازاق باقتاشى 46 ميلليون تەڭگە كولەمىندە سىيلىق الدى» دەگەن تاقىرىپتاعى اقپارات جاريالاندى.
اتالعان اقپارات كوزىنىڭ دەرەگىنشە، اقپان ايىندا قىتايدىڭ 8- مەملەكەتتىك تۇيە باقتاشىلار جينالىسى شينجاڭ ولكەسىندەگى بۋرىلتوعاي اۋدانىندا وتكەن. اتالعان باسقوسۋعا 800-دەن استام تۇيە شارۋشىلىعىمەن اينالىساتىن ۋاكىل ەلدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن كەلگەن. جينالىستا «ساپا سىيلىعى»، «سەنىمدىلىك سىيلىعى»، «ۇزدىك ءسۇت پۋنكتى، ۇزدىك ءسۇت تاسۋشى» قاتارلى سىيلىق اقشالارى تاراتىلىپ، ۇزدىك تۇيەشىلەردىڭ ەڭبەگى ماراپاتتالدى.
اتالعان ايتۋلى ءىس-شارادا بۋرىلتوعاي اۋدانى قاراماعاي قالاشىعى ويقورا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ومىربەك مىسىرحان ۇلى اتتى قانداسىمىزعا 650 مىڭ يۋان(46 ميلليون تەڭگە كولەمىندە - اۆت. ) سىيلىق تابىستالدى.
قىتايلىق ب ا ق-تىڭ دەرەگىنشە، بۇل «سەنىمدىلىك سىيلىعىنىڭ» ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى سىياقىسى بولىپ سانالادى ەكەن.
سونىمەن قاتار Harajorga باسىلىمىندا ءساۋىر ايىندا «قازاقتىڭ ۇلتتىق مەديتسيناسىمەن اينالىساتىن دارىگەر مەملەكەتتىك ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىندى» دەگەن تاقىرىپتاعى جازبا جاريالانعان.
ايتا كەتەيىك، قىتايدا قازاقتىڭ ۇلتتىق مەديتسيناسى جاقسى دامىعان. بىرنەشە اۋدان جانە ايماق ورتالىقتارىندا قازاق ۇلتتىق ەمحانالارى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. اتالعان ۇلتتىق مەديتسينانىڭ ماماندارىن دايىندايتىن شينجاڭ ولكەسىندەگى ورتالىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىندە ارنايى كافەدرالار بار دەگەن دەرەكتەر بار.
Harajorga-دا جاريالانعان اقپاراتقا ساي، 2024 -جىلعى «قىتاي ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار جىلدىق تۇلعاسىنان» 100 كانديداتتىڭ اتىن اتادى. شينجاڭنان 3 ادام تاڭدالدى.
16-ءساۋىر كۇنى 2024 -جىلعى «قىتاي ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارى جىلدىق تۇلعاسىن» كورسەتۋ، ءتۇسىندىرۋ ءىس-شاراسى 100 ادامنىڭ ەسىمىن جاريالادى. وندا شينجاڭداعى ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالارى سالاسىنان 3 ادام مۇراگەر رەتىندە تاڭدالدى. سولاردىڭ ءبىرى قازاقتىڭ ۇلتتىق شيپاگەرلىگىنىڭ (بۋلاپ ەمدەۋ، سۇيەك وتاشىلىعى، ۇسىكتى ەمدەۋ) مەملەكەتتىك دارەجەلى وكىلى باقىتبەك قۇمارقاجى ۇلى بولدى.
قىتايدىڭ ورتالىق حالىق راديوسى اقپاراتتىق پورتالىندا مامىر ايىندا «قازاق ءتىلىن جەتىك بىلەتىن ۆان جينشۋان» دەگەن تاقىرىپتاعى حابار جاريالانعان ەدى.
قازاق ءتىلىن بىلەتىن ۆان جينشۋان: «كوپ ءتىل ءبىلۋ مەنىڭ ءومىر جولىمدى نۇرلاندىردى»، - دەيدى.
قىتايلىق ب ا ق-تىڭ دەرەگىنشە، ونىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنگەنىنە ءتورت جىل بولعان.
- ۆان جينشۋان قازاقشا ەركىن سويلەيدى، ءتىپتى ماقال-ماتەلدەردى ماعىناسىمەن ءتۇسىندىرىپ ايتقاندا ءبىزدى تاڭعالدىردى، تولىعىن ۆيدەودان كورىڭىزدەر، - دەپ جازادى «ورتالىق حالىق راديوسى».
سونداي-اق ءدال وسى باسىلىمدا وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا «بەيجىڭدەگى قازاق راديوسى حابار تاراتقانىنا 54 جىل بولدى» دەگەن جازبا جاريالانىپ ەدى.
- بيىل قىتايدىڭ ورتالىق راديو-تەلەۆيزيا باس ستانسياسىنىڭ 75 جىلدىعى. ال ورتالىق راديو-تەليەۆيزيا باس ستانسياسىنىڭ قازاق تىلدەگى راديوسىنىڭ بەيجىڭنەن سويلەگەنىنە تۇپ-تۋرا 54 جىل بولدى. وسى جىلداردا ۇجىم جۇمىسىندا ماڭىزدى تاريح، ەرەكشە ەستەلىكتەر جاتىر، - دەپ جازادى قىتايدىڭ ورتالىق حالىق راديوسىنىڭ رەسمي سايتى.
ايتا كەتەيىك، راديوداعى ۋاقىت العاشقى جارتى ساعاتتان ءبىر ساعاتقا، كەيىن ەكى ساعاتتان ءتورت ساعاتقا، ءتورت ساعاتتان جەتى ساعاتقا ۇلعايادى. 2015 -جىلى 1-قاڭتاردان باستاپ، تاۋلىگىنە 18 ساعات ءارتۇرلى مازمۇنداعى راديو باعدارلامالارىن تاراتىپ، زامانعا ساي ۇجىم بارعان سايىن كەمەلدەنگەن.
ءبىز جوعارىدا شەتەلدەگى عىلىم مەن تەحنيكانىڭ وزىق جەتىستىكتەرى تۋرالى جاڭالىقتارعا نازار اۋدارىپ كەلە جاتقانىمىزدى جازعان ەدىك.
قىتايدىڭ «ورتالىق حالىق راديوسى» باسىلىمىندا شىلدە ايىندا «ساعاتتىق جىلدامدىعى 600 شاقىرىمدىق پويىز جۇرت نازارىن اۋداردى» دەگەن حابار تاراعان بولاتىن. كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، بەيجىڭدە 12- دۇنيەجۇزىلىك جوعارى جىلدامدىقتى تەمىرجول كونفەرەنسياسىندا 600 ك م/ساع جىلدامدىق شىعارا الاتىن ەلەكترلىك جوعارى جىلدامدىقتى پويىزى تۇڭعىش رەت كورسەتىلدى.
سونداي-اق شەتەلدەگى قازاقتار اراسىندا ءارتۇرلى سالادا ۇزدىك جەتىستىكتەرگە جەتىپ جۇرگەن قانداستارىمىز بارشىلىق. سولاردىڭ ءبىرى تۋرالى بيىلعى جىلى كوكتەمدە «تىكۇشاق تىزگىندەگەن قىتايداعى قازاق جىگىتى» دەگەن اقپارات جارىق كورگەن بولاتىن.
بۇل اقپاراتتى الەۋمەتتىك جەلىگە بولىسكەنىمىزدە وقىرماندار جىلى قابىلداپ، قانداسىمىزعا ىستىق ىقىلاسىن ءبىلدىردى. قىتايلىق ب ا ق-تىڭ دەرەگىنشە، بۇگىندە مەيىربەك تىلەۋبەك ۇلى اتتى قانداسىمىز - كاسىبي تىكۇشاق ۇشقىشى. شينجاڭنىڭ ىلە قازاق اۆتونوميالى وبلىسىنداعى نارات جايلاۋى اتتى كوركەم ايماقتىڭ تانىمالدىعىنىڭ ارتۋىنا وراي ول تىكۇشاقپەن جولاۋشىلاردى الىپ بيىكتەن كەڭ جايلاۋدى، ورىكتى سايىنىڭ كورىنىسىن تاماشالاتادى.
- مەيىربەكتىڭ اۋەدە ۇشقان ۋاقىتى 430 ساعاتتان استى. بولاشاقتا مەيىربەك ۇشقىش مۇعالىم كۋالىگىن الىپ، مالشى وتباسى بالالارىنىڭ ارمانىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا شاكىرت تاربيەلەۋدى جوسپارلاپ وتىر، - دەپ جازادى حالىق گازەتى.
قىرعىزستاننىڭ بىشكەك قالاسىندا شىعاتىن «Eurasia Today» باسىلىمىندا «مەككە مۇراجايىندا قازاق تىلىندەگى اۋديوگيد ەنگىزىلەدى» دەگەن اقپارات جاريالانعان بولاتىن. كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، مەككەدەگى ساعات مۇناراسى مۇراجايىندا قازاق تىلىندەگى اۋديوگيد ەنگىزىلمەك.
بۇل تۋرالى قازاقستاننىڭ جيددا قالاسىنداعى باس كونسۋلى رۋسلان قوسپانوۆ پەن مەككەدەگى ساعات مۇناراسى مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى نايف ءال-ماليكيمەن كەزدەسۋىندە تالقىلانعان.
تاراپتار كەزدەسۋدە تۋريزم، عىلىم جانە مادەنيەت سالالارىندا ىنتىماقتاستىقتى تالقىلاپ، بىرنەشە كەلىسىمگە كەلدى.
اتالعان باسىلىمنىڭ دەرەگىنشە، العاشقى كەزەڭدە قازاقستاندىقتارعا مۇراجايعا كىرۋدە جەڭىلدىكتەر ۇسىنىلىپ، رەسمي دەلەگاتسيالار ءۇشىن ارنايى شارتتار ەنگىزىلەدى.
سونداي-اق مۇراجايدىڭ اۋديوگيد جۇيەسىنە ەندى قازاق ءتىلى قوسىلادى.
اۆتور
بەيسەن سۇلتان ۇلى
