بۇرىن قازاقتار ۋاقىتتى قالاي بىلگەن؟

استانا. KAZINFORM - قازىرگى قوعام ۋاقىتتى ساعاتپەن، كۇنتىزبەمەن، سەكۋندپەن ولشەيدى. ال بۇرىنعى قازاق دالاسىندا ءومىر سۇرگەن جۇرت ۋاقىتتى تەمىر ساعاتسىز-اق ءدال باعدارلاي العان. ولار ۋاقىتتى تابيعات قۇبىلىستارىنا، كۇن مەن ايدىڭ قوزعالىسىنا، جۇلدىزدارعا، ماۋسىم اۋىسۋىنا، ءتىپتى ءتورت تۇلىك مالدىڭ مىنەز-قۇلقىنا قاراپ انىقتاعان.

تابيعات - قازاقتىڭ ساعاتى

تاريحشى جامبىل ارتىقبايەۆ ۋاقىت تۋرالى تۇسىنىك تەك قازاققا عانا ءتان ەمەس ەكەنىن ايتادى.

ۋاقىت جانە كەڭىستىك - جالپى ادام تىرشىلىگىنە قاجەتتى ەكى ۇعىم. بۇل تۇسىنىكتەر تىم ەرتە زاماننان بەرى بار. ءبىز دە سول بۇرىنعى حالىقتاردان ەنشىگە الدىق. سوندىقتان ۋاقىتتى تەك قازاقتىكى دەپ بولە جارىپ ايتۋعا بولمايدى، - دەيدى.

دەگەنمەن، قازاق قوعامىندا ۋاقىتتى قابىلداۋ وزگەشە قالىپتاستى. ونىڭ باستى سەبەبى - كوشپەلى ءومىر سالتى.

قازاق تىرشىلىگىندە ۋاقىتتى قابىلداۋ ءسال-ءپال وزگەشە. ويتكەنى ءبىزدىڭ ءومىر سالتىمىز كوشپەلى، نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىنا بايلانىستى بولدى، - دەيدى تاريحشى.

قازاق حالقى تاۋلىكتى تابيعات قۇبىلىستارى ارقىلى تانىعان. كۇننىڭ شىعۋى مەن باتۋى - ۋاقىتتىڭ نەگىزگى مەجەسى بولدى. تاڭنىڭ اتۋى ءومىردىڭ باستالۋىن بىلدىرسە، كۇننىڭ باتۋى تىرشىلىكتىڭ اياقتالۋىن مەڭزەگەن.

سوندىقتان قازاق تىلىندە تاڭ اتتى، كۇن باتتى، اقشام بولدى، قاس قارايا سەكىلدى سوزدەر كەڭ تارالعان.

تاۋلىكتىڭ كەزەڭدەرى وتە ءدال بولىنگەن:

ەلەڭ-الاڭ

قۇلانيەك

تاڭ ءسارى

تاڭ بوزارا

كۇن كوتەرىلە

ساسكە

تال ءتۇس

بەسىن

ەكىنتى

اقشام

ءىڭىر

قاس قارايا

ءتۇن قاراڭعىسى

اي تۋا

جۇلدىز سونەر شاق

بۇل اتاۋلار ۋاقىتتى عانا ەمەس، تابيعاتتىڭ وزگەرىسىن دە بىلدىرگەن.

قازاقى ۋاقىت ولشەمدەرى

بۇرىنعى قازاقتار ۋاقىتتى تۇرمىسقا قاراي ولشەگەن. مىسالى:

قاس قاعىم - ءبىر ءسات

كوزدى اشىپ-جۇمعانشا - وتە قىسقا ۋاقىت

ءسۇت ءپىسىرىم - 10-15 مينۋت

شاي قايناتىم - 20-30 مينۋت

بيە ساۋىم - شامامەن 1 ساعات

ەت اسىم - 2-3 ساعات

جامبىل ارتىقبايەۆ بۇل تۋرالى بىلاي دەيدى:

ءبىزدىڭ شەشەلەرىمىز ۋاقىتتى بيە ساۋىم دەپ ەسەپتەيتىن. بيە ساۋىم دەگەن - شامامەن ءبىر ساعاتتاي ۋاقىت، - دەدى.

ج ي كومەگىمەن جاسالدى

كوشپەلى ومىردە قىس قاتتى بولا ما، كوكتەم ەرتە كەلە مە، جۇت بولا ما - وسىنىڭ ءبارىن الدىن الا بولجاۋ اسا ماڭىزدى ەدى. سەبەبى مال اماندىعى سوعان بايلانىستى بولدى.

تاريحشى قازاق قوعامىندا ارنايى ەسەپشىلەر بولعانىن ايتادى:

ەسەپشىلەر وتە ماڭىزدى، ابىرويلى بولعان. ولار ءبىر سيكلدىڭ، ەكى سيكلدىڭ زاڭدىلىقتارىن بىلەدى. سوعان قاراپ بيىل قىس قاتتى بولادى دەپ بولجايدى، - دەيدى.

قازاقتار اسىرەسە جىلقىنىڭ مىنەزىنە قاراپ قىستىڭ قانداي بولارىن بولجاعان. تاجىريبەلى مالشىلار جىلقىنىڭ مازاسىزدانۋى، تەبىنگە ەرتە ۇمتىلۋى نەمەسە قوڭىنىڭ وزگەرۋى ارقىلى الداعى قىستىڭ قاتتى بولاتىنىن اڭعارعان.

بۇگىندە بۇل ۇعىمدار نەگە سيرەدى؟

قازاق دۇنيەتانىمىندا ۋاقىت پەن قاشىقتىق ءبىر-بىرىنەن اجىراتىلماعان. ءبىر جەرگە جەتۋ مەرزىمى دە ۋاقىتپەن ولشەنگەن.

سوندىقتان حالىق اراسىندا:

ءبىر كۇندىك جەر

اپتالىق جەر

التى ايشىلىق جەر دەگەن تىركەستەر قالىپتاسقان.

تاريحشى قازاقتىڭ كەڭدىك تۇسىنىگى دە دالا ومىرىمەن بايلانىستى بولعانىن جەتكىزدى.

دالامىزدىڭ جەرىنىڭ كەڭدىگىنە بايلانىستى ءبىزدىڭ تۇسىنىگىمىز دە كەڭ بولدى. شەتسىز-شەكسىز دالادا ءومىر سۇرگەن حالىق كوپ نارسەگە كەشىرىممەن قارايدى، - دەدى.

قازىرگى ءومىر سالتى وزگەردى. مال شارۋاشىلىعىنان الىستاعان سايىن قازاقى ۋاقىت ولشەمدەرى دە قولدانىستان شىعىپ بارادى.

قازىر جىلقىنى سيىردان ايىرا المايتىن ادامدار بار. ونداي قوعامدا بيە ساۋىم ۋاقىتىن نەگە قولدانبايسىڭ دەپ ايتا المايسىڭ. سوندىقتان بۇل تۇسىنىكتەر ارحەولوگيزم بولىپ بارا جاتىر، - دەدى جامبىل ارتىقبايەۆ.

بۇرىنعى قازاقتار ۋاقىتتى ساعاتسىز-اق ءدال بىلگەن. ولار تابيعاتپەن ۇندەس ءومىر ءسۇرىپ، كۇنگە، جۇلدىزعا، ماۋسىمعا، ءۇي جانۋارىنىڭ مىنەزىنە قاراپ تىرشىلىگىن رەتتەگەن. بۇل - قازاق حالقىنىڭ تەرەڭ تانىمى مەن ءومىر تاجىريبەسىنىڭ ايعاعى. ساعات بولماعانىمەن، قازاق ۋاقىتتان جاڭىلماعان.