بۇل كادىرحان كىم ەدى. جوقتاۋ

استانا. قازاقپارات - قازاقتىڭ ايتىس ونەرىندە وزىندىك ورنى بار اقىن، جازۋشى ءارى زەرتتەۋشى كادىرحان قيزات ۇلى 2026-جىلدىڭ 21 -ناۋرىزىندا كولىك اپاتىنان  مەزگىلسىز دۇنيەدەن ءوتتى. قالامگەردىڭ قازاسى كوپتىڭ قابىرعاسىن قايىستىردى. وسى اۋىر قازاعا وراي تالانتتى اقىن ادىلەت احمەت ۇلى كۇيزەلە وتىرىپ، جىراۋلارشا تولعاپ، كوڭىرەنگەن جوقتاۋ جىرىن ارنادى. سول تۋىندىنى وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز.

بۇل كادىرحان كىم ەدى

(جوقتاۋ)

الاڭدا كوڭىل الاڭدا،
اق نوسەر، داۋىل، بوران با…
الاڭسىز ادام بار ما ەكەن
الماعايىپ زاماندا؟!
ارمانسىز ادام بار ما ەكەن،
ارشىداي الىپ عالامدا؟!
الاي دا دۇلەي بوپ كەتتىم،
الاپات مىناۋ حابارعا.
الاپات سۋىق حاباردان،
اقپا جاس تولدى جانارعا.
ناۋرىزدا، اپپاق ازاندا،
بۇيرىعىن بەرىپ حاق اللا،
پانيدەن جىراق كەتىپتى،
كادىرحان اتتى اعام دا.
وزەككە ءورت بوپ بۇل ءولىم،
قولىمدى سوزدىم قالامعا.
سەگىز قىرلى كىسىنى
سەتىنەتپەي جازام با؟!
مارقاسقا نارىم جول تارتتى
ماڭ-ماڭ باسىپ مازارعا.
مايدانگەر جۇيرىك قوش ايتتى
مىڭ كۇندىك ميمىرت بازارعا.
جولبارىس جوندى كىسگە
جوقتاۋ جىر جازسام بولار ما؟!
وپاسىز ويران دۇنيە،
توقتاۋ ءبىر ساعان بولار ما؟!
ەگىلگەن جانمەن جىر جازسام،
توقتاتىپ جۇرتىم الار ما؟!
ەزىلگەن جانمەن جىر جازسام،
ورنىڭ شىركىن، تولار ما؟!
تامىرلى، ءدىڭدى بايتەرەك،
جاپىراعىڭ ەندى سولار ما؟!
بۇلىڭعىر كۇندە بۇلبۇل قۇس
بۇتاعىڭا قونار ما؟!
سارى ايازدا ىقتاعان،
ەلىكتەر ەندى توڭار ما؟!
كولدەي بولعان كوز جاسىم
قابىرىڭە تامار ما؟!
سارىارقانىڭ توسىندە،
ماڭدايىن توسەپ سامالعا.
كادىرحان اعام جۇرەتىن،
شيرىعىپ شىتقىل بورانعا.
ىزەتكە تولى ءىزى بار،
ۇلان دا بايتاق دالامدا.
قاسىرەت شەگىپ تۇر بۇگىن،
قاراۋىتقان قالام دا.
اۋ، كاداعام، قوش بولعاي،
ايتاتىن ءسوزىم ءالى الدا. …

بۇل كادىرحان كىم ەدى؟
قيزاتتىڭ ەگەي ۇلى ەدى.
ەسىم حانداي ەڭسەگەي،
ەڭسەلى بيىك ءىرى ەدى.
جىراۋلاردىڭ جىرى ەدى،
حاكىمدەردىڭ ءنىلى ەدى.
تارباعاتاي تاۋىنىڭ
شىمكەستەلى شىڭى ەدى.
ابىزدارعا ءىنى ەدى،
ىنىلەرگە كۇن ەدى.
اپپاق ەدى جۇرەگى،
ارۋلارعا گۇل ەدى.
بەردىحاننىڭ ءىزى ەدى،
جامالحاننىڭ ءجۇزى ەدى.
باسىلماعان قىر ەدى،
اشىلماعان سىر ەدى.
تولىقىنى ەدى ەمىلدىڭ
الاكولدىڭ ءتۇبى ەدى.
قارا ەرتىستىڭ اعىنى،
قارت جوڭعاردىڭ ءدۇرى ەدى.
قارا كوزدەي سۇيەتىن،
التاي، بوعدا، ىلەنى.
قاراعايباستاۋ قايماقتى
اراساننىڭ سۋى ەدى.
توتىقۇستاي تۇرلەنگەن
كوكشەتاۋدىڭ نۋى ەدى.
استاتانىڭ سەرىسى،
الماتىنىڭ مىنەزى.
ماڭعاز دا ماڭعاز ماڭماڭگەر،
مايلى-جايىر تۇلەگى.
اعايىنعا سىن ەدى،
ارىزقويعا مۇڭ ەدى.
قايران دا قايران كاداعام،
ءجۇزىڭ قانداي جىلى ەدى…
ءدوربىلجىن اتتى مەكەننىڭ،
مەڭسىز قارا ءتۇنى ەدى.
ەبى وتىندەي بوز بوران،
تۇمسا دالا تۇنەگى.
شەجەرەشىل شەشەنىم،
جاسىماعان جىگەرى.
ادۋىندى ايتىسكەر،
قاس ءدۇلدۇلدىڭ ءبىرى ەدى.
اڭگىمەسى توعاناق،
اقيقات پەن شىن ەدى.
ەمىرەنىپ سۇيەتىن
التى الاشىن ۇنەمى.
التاي مەنەن اتىراۋ،
سىر مەن ءسىبىر — تىلەگى.
كوكىرەگى كومبە التىن،
قيسسا-داستان ءپىرى ەدى.
جاتتاپ وسكەن جاسىنان
قاسيەتتى سۇرەنى.
جولداس بولسىن يمانىڭ،
ءاي، اعاتاي قيمادىم،
ءاپپاق ارناۋ سىيلادىم،
ءاپپاق ەدى ديدارىڭ،
توم-توم جازعان، جيعانىن،
شىعارعالى ءجۇر ەدى…!

قاس اسىلدىڭ سىنىعى،
تاس بۇلاقتىڭ تۇنىعى.
اساۋ جىردىڭ قۇرىعى،
اقبوز ءۇيدىڭ سىرىعى.
جارىستىرعان دۇنيە-اي،
ءتىرى مەنەن ءتىرىنى.
الىستىرعان دۇنيە-اي،
ءىرى مەنەن ءىرىنى.
كوكوزەننىڭ گۇرىلى،
كوك مايسانىڭ ءدىرىلى.
جۇرەگىنە سىياتىن
كۇللى الاشى، تۇرىگى.
شىن ولەڭنىڭ شىرىنى،
ىقىلىمنىڭ ىرىمى،
كەۋدەسىنە سىياتىن
ءۇرىمى مەن قىرىمى.
كەيدە الىپ داناداي،
كەيدە ءسابي بالاداي،
كادەكەڭنىڭ قىلىعى.
ىزگىلىكتى كورگەندە
بوسايتۇعىن بۋىنى.
اشكوزدىككە اشىنسا
ۇزىلگەندەي جۇلىنى.
كوكىرەگى سىزدايتىن،
كورسە تەكسىز ۇرىنى.
ءولىپ-ءوشىپ سۇيەتىن،
ونەر قۋعان ءىنىنى.
مىڭ جۇيرىكتىڭ كۇلىگى،
شىن جۇيرىكتىڭ قۇلىنى.
كەيدە بالاڭ ۇل سىندى
الىنباعان تۇلىمى.
كەيدە بالعىن قىز سىندى،
تولقىنداعان بۇرىمى.
ىلكى عاسىر ءىلىمى،
بىلگى بابام ءبىلىمى.
اسپانتەكتى الاشتىڭ،
قۇپيالى عىلىمى.
تىڭدا تىلسىم دۇنيە،
كوكىرەك سال كۇيىمە…
مىناۋ جارىق جالعاننان
كەتتى الاشتىڭ ءبىر ۇلى،
ءبىر بولسا دا ءىرى ۇلى.
كىشى دەلىك كىشىنى
ۇلى دەيىك ۇلىنى.
بۇل كادەكەڭ جاتتاعان
بابالاردىڭ جىرى ۇلى.
بۇل كادەكەڭ ساقتاعان
دانالاردىڭ سىرى ۇلى.
اق پەن قارا تەڭ بەرگەن،
جات - جاقىندى تەڭ كورگەن.
حاقتىعىنا سەندىرگەن،
امىرىنە كوندىرگەن،
كۇلە ءجۇرىپ جىلاتقان،
جۇرە ءجۇرىپ قۇلاتقان،
شىندىققا باس يدىرگەن
قاڭتار قىستا كۇيدىرگەن،
شىلىڭگىردە توڭدىرعان،
شينەلىمدى وڭدىرعان،
ناقتىعىن دا ءولىمنىڭ،
حاقتىعىن دا ءولىمنىڭ
جالعاندىعىن جالعاننىڭ،
تاۋسىلماسىن تالعامنىڭ،
ازايماسىن ارماننىڭ،
توقتايتىنىن ارباڭنىڭ
جالعىز ساتتە ۇقتىرعان،
جالعىزدى دا جۇپ قىلعان،
جۇپ بولۋدى قۇپ قىلعان،
جۇپ جاراسسا قۇت قىلعان
قۇپ جاراسسا ۇشتىرعان…
اللا عانا شىن ۇلى!
جاپپار قۇداي شىن ۇلى!

كوڭىلى اپپاق اق قاردان،
رۋحى بيىك اسقاردان.
ويى تۇنىق باستاۋدان،
ءسوزى ومىرشەڭ اق تاڭنان.
ءبىزدىڭ ەگەي كىسى ەدى،
سۇلەي ءسوزدىڭ قۇسى ەدى،
ارتىنا مول حات قالعان.
تارباعاتاي بەلىنەن،
ۇلىڭگىردىڭ كولىنەن،
ىرىستى ىلە جەرىنەن،
ءدوربىلجىننىڭ ەلىنەن،
قارت بوعدانىڭ وڭىنان،
قارت جوڭعاردىڭ جونىنان
الاتاۋ مەن ارقاعا،
الاشىم دەپ اتتانعان.
الاش تيتتەي قۋانسا،
پاك سابيدەي شاتتانعان،
قازاق تيتتەي قۋانسا،
ەمىرەنە ماقتانعان.
الاش تيتتەي مۇڭايسا،
قايعى جاۋىپ اسپاننان،
قازاق تيتتەي مۇڭايسا،
ماقپال جانى تاس بولعان…
سونداي ىزگى ءبىر ادام
قاپيادا قۇلاعان،
ۋا، جاساعان بىلەسىڭ،
حالقى مىناۋ جىلاعان.
كادىرحان قيزاتوعلىنا،
بولەپ شەكسىز نۇرىڭا،
ورىن بەرشى ماڭگىلىك،
بەيىش اتتى باقشاڭنان!

ادىلەت احمەت ۇلى

***

بەلگىلى اقىن ادىلەت احمەت ۇلى التاي ايماعى، بۋرىلتوعاي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. 2012 -جىلى پەكيندەگى ورتالىق ۇلتتار ۋنيۆەرسيتەتىن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعى بويىنشا  ٴتامامداپ، شينجياڭداعى «مۇرا» جۋرنالىندا ءتىلشى جانە رەداكتور بولىپ قىزمەت اتقارعان. 2014 جىلى اتاجۇرتقا ورالعان.