باتىر ەمەسپىن، بالۋانمىن: جاپونياداعى قازاق سپورتشىسىنىڭ ۇستانىمى
استانا. KAZINFORM - سۋمونىڭ جوعارى ديۆيزيونى - ماكۋۋتيدە ونەر كورسەتەتىن كاسىپقوي سۋموشى، ياعني سپورتتىڭ وسى تۇرىنەن زور جەتىستىككە جەتكەن تۇڭعىش قازاق ەرسىن بالتاعۇل Jibek Joly تەلەارناسىنداعى «بۇگىن. LivE» باعدارلاماسىندا قوناق بولدى.
ستۋديادان شىققان سوڭ داڭقتى قازاق سۋموشىسىمەن تىلدەسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
الدىمەن، سپورتشى ومىرىنەن از-ماز دەرەك بەرە كەتسەك. ول 1997-جىلى 24-ماۋسىمدا الماتىدا تۋعان. 18 جاسىنا دەيىن دزيۋدومەن جانە قازاقشا كۇرەسپەن اينالىسقان. 2015-جىلى سۋمومەن شۇعىلدانۋ ءۇشىن جاپونياعا قونىس اۋدارادى. نيحون ۋنيۆەرسيتەتىندە وقي ءجۇرىپ، ستۋدەنتتىك كلۋبتا ونەر كورسەتكەن. ال 2021-جىلى كاسىپقوي سپورتقا اۋىستى. جاقسى ناتيجەلەرى مەن جوعارى جەتىستىكتەرىنىڭ ارقاسىندا 2023-جىلى سۋمونىڭ جوعارى ديۆيزيونى ماكۋۋتيگە ەنگەن. يمپەراتور كۋبوگىن 12 رەت جەڭىپ العان. بويى - 196 س م، سالماعى - 178 كەلى.
- وسىدان 10 جىل بۇرىن، 18 جاسقا تولا سالا، سۋمومەن اينالىسۋ ءۇشىن جاپونياعا اتتانىپسىز. ۇيرەنىسۋ قيىن بولعان جوق پا؟
- نەگىزى، قيىن بولدى. مادەنيەتى، ءتىلى باسقا ەل. جاپوندار كىرپياز حالىق دەپ ايتۋعا بولادى. ولاردىڭ ءومىر سالتىنا بىردەن ۇيرەنىسىپ كەتۋ وڭاي ەمەس. الايدا ۋنيۆەرسيتەتتە وقىعاندا، جاتاقحانادا تۇردىم. وندا ىشكى ەرەجەلەر بولدى. سولارعا باعىنىپ، ءتارتىپ بۇزبادىم. شەتەلدە جۇرگەندىكتەن، سول جاقتىڭ ءومىر سالتىن، ءداستۇرىن مەڭگەرىپ، سىيلاۋ كەرەك.
- بىلتىر جەلتوقسان ايىندا مەملەكەت باسشىسى جاپونياعا بارعان رەسمي ساپارى كەزىندە توكيودا وزىڭىزبەن كەزدەستى. وسى كەزدەسۋدەن سوڭ، ءسىزدى كوپشىلىك ايرىقشا تاني باستادى. سول ساتتەگى اسەرىڭىز ەسىڭىزدەن كەتپەيتىن بولار؟
- پرەزيدەنتپەن كەزدەسەمىز دەپ مۇلدە ويلاماپپىن. قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ جاپونياعا ساپارى الدىندا ءبىز باسقا قالادا جاتتىعۋدا بولدىق. كاسىپقوي سپورتشى بولعاندىقتان ۇنەمى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىندا جۇرەمىز. مەملەكەت باسشىسىمەن كەزدەسەتىنىمىزدى ەستىگەن سوڭ، توكيوعا باردىق. قوبالجۋ بولدى. ءومىرىمنىڭ ەڭ ەستە قالار ساتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى انىق.
- سۋمونىڭ جوعارى ديۆيزيونى ماكۋۋتيدە «كينبودزان حارۋكي» دەگەن لاقاپ اتپەن ونەر كورسەتەسىز. بۇل قانداي ماعىنا بەرەدى؟
- كينبودزان «التىن تاۋ» دەگەن ءماندى بىلدىرەدى، بۇل - باپكەرىمنىڭ تۋعان جەرى كۋماموتو پرەفەكتۋراسىنداعى تاۋ. ال حارۋكي دەگەن - باپكەرىمنىڭ جاقىن دوسى. كەزىندە مىقتى سپورتشى بولعان. لاقاپ اتىم وسىدان شىققان.
- دوحەگە (سۋمو كىلەمى) بارىس بەينەسىمەن شىعاتىنىڭىزدى بىلەمىز. مۇنى جاپوندار قالاي قابىلدايدى؟
- ءوزىم الماتىدا، تاۋلى جەردە تۋىپ-وسكەندىكتەن، تاۋ پاتشاسى بارىس بەينەسىن تاڭدادىم. لوگوتيپتى ديزاينەرگە ارنايى تاپسىرىسپەن جاساتتىق. جاپوندار جىلى قابىلدادى. ولار بارىستى ەرلىكتىڭ بەلگىسى رەتىندە كورەدى.
- سۋمو - قازاق ەلى ءۇشىن ءالى دە ءمالىم دە بەيمالىم سپورت. وقىرمانعا قىزىق دەپ ويلايمىن، سۋموشىنىڭ كۇن ءتارتىبى قانداي بولادى؟
- جاپونيا سۋمو فەدەراتسياسىنىڭ مۇشەسى بولعاندىقتان، سول جاقتىڭ تارتىبىنە باعىنامىن. كوشەگە جوعارى ساپالى ماتادان تىگىلگەن كيمونومدى كيىپ، ارنايى شاش ۇلگىمدى جاساپ شىعۋعا مىندەتتىمىن. ال جارىس كەزىندە توبەمدە گۇل سەكىلدى ءتۇيىلىپ تۇراتىن وزگە شاش ۇلگىسى جاسالادى. ونى جاساتۋ ءۇشىن ەرتەرەك بارىپ، سايىس الدىندا دايىندالامىز.
ال كۇن ءتارتىبىمىز جونىندە ايتسام، كۇن سايىن ساعات 08:00 مەن 11:00 اراسىندا جاتتىعامىز. تۇسكى ۋاقىتتا دەمالىپ الامىز دا، تۇستەن كەيىن 16:00 مەن 18:00 اراسىندا تاعى جاتتىعامىز. سۋمو ۇزدىكسىز ءارى تاباندى ەڭبەك پەن قاتاڭ ءتارتىپتى تالاپ ەتەدى. ويتكەنى، بۇل سپورتتا باسەكە وتە جوعارى.
- ال سۋموشىلاردىڭ راتسيونى قالاي؟
- كالورياسى كوپ تاعامدار جەيمىز. ماماندار سۋموشىلارعا بەرىلەتىن تاعامداردىڭ قۇرامىن ەسەپتەپ، ءبارىن رەتتەپ قويعان. مىسالى، بۇگىن تاۋىق ەتى بەرىلسە، ەرتەڭ بالىق ءونىمى ۇسىنىلادى. جاپونياعا قازى- قارتا، جال- جايا ءتارىزدى ەت ونىمدەرىن الىپ كىرۋگە رۇقسات ەتىلمەيدى. مۇنداي تارتىپكە اعزامىز ۇيرەنىسىپ قالدى. ءبىراق قازاقتىڭ ەتىن ءبارىبىر ساعىنامىز. ال قۇرت، جەنت، تارى سەكىلدى ۇلتتىق تاعامداردى ەلدەن الىپ بارامىز.
- قازاقستانعا جيى كەلىپ تۇراسىز با؟
- ءيا، ەلدى قاتتى ساعىنامىز. قازاقستانعا كەلگەندە، اۋاسىن جۇتۋ، توپىراعىن باسۋ كادىمگىدەي قۋات بەرەدى. الايدا جيى كەلە المايمىن. 1-2 جىلدا ءبىر كەلەمىن. ويتكەنى، جاپونيا سۋمو فەدەراتسياسىندا ءبىر جىلدىق جوسپار الدىن الا قۇرىلادى. ۋاقىتىمىز وتە تىعىز.
- جوسپار دەمەكشى، سپورتشى رەتىندە قانداي ماقساتتارىڭىز بار؟
- مۇراتىم - انىق، ماقساتىم - ايقىن. ايتسە دە، ازىرگە ايتا المايمىن. «ارىق سويلەپ، سەمىز شىققاندى» ءجون كورەمىن.
- بولاشاقتا شاكىرت تاربيەلەۋ ويدا بار ما؟
- كاسىپقوي سپورتتا سۋموشىلار، ادەتتە، 33-34 جاسقا دەيىن جۇرەدى. دەگەنمەن، سپورتتى ناقتى قوياتىن ۋاقىتى ءار پالۋاننىڭ دەنساۋلىعىنا، شاماسىنا بايلانىستى. سپورتتىق مانسابىمدى اياقتاعاننان كەيىن، شاكىرت تاربيەلەپ، قازاق سۋموشىلارىنىڭ سانىن دا، ساپاسىن دا ارتتىرۋعا ۇلەس قوسقىم كەلەدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى قازىر دە باستاپ جاتىرمىز.
- ال جاپونداردىڭ سۋموعا، ياعني وزدەرىنىڭ ۇلتتىق سپورتىنا ىقىلاسى قالاي؟ ءالى دە كەڭ تانىمال ما؟ الدە كوپ جاعدايدا الەمگە تاراعان دزيۋدونىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويا ما؟
- جاپونداردا مىناداي ءسوز بار: «الەمگە تانىلعىڭ كەلسە، دزيۋدومەن اينالىس. جاپونياعا تانىلعىڭ كەلسە، سۋمومەن شۇعىلدان». ايتقىم كەلگەنى - سۋمونىڭ جاپون حالقى ءۇشىن ايرىقشا ورنى بار. جاپونياعا دۇنيەنىڭ ءار تۇكپىرىنەن سپورتشىلار كەلىپ، سۋمومەن كاسىبي تۇرعىدا اينالىسادى. بۇعان جەرگىلىكتى حالىق «ۇلتتىق سپورتىمىز الەمگە تانىلىپ جاتىر» دەپ قۋانادى.
- ءوزىڭىزدى «باتىر» دەپ اتاۋعا كەلىسپەيدى ەكەنسىز. بۇعان نە سەبەپ؟
- مەنىڭشە، باتىر دەپ ەل قورعاعان ازاماتتارعا ايتۋ كەرەك. مىسالى، قابانباي باتىر سياقتى باسقا دا بابالارىمىزدى اتاساق بولادى. ال ءبىز - بالۋانبىز. ەلدىڭ كوك تۋىن كوتەرەتىن سپورتشىمىز.
- قانداي تىلەگىڭىز بار؟
- ەلىمىز وركەندەي بەرسىن. ءبىز، بارلىق سپورتشى، كوك بايراعىمىزدى بيىككە كوتەرە بەرەيىك. وسىنداي سۋموشى بار ەكەن دەپ ىزدەپ جاتقان حالىققا العىس ايتام، بۇل - ءبىز ءۇشىن زور مارتەبە.
اۆتور الپامىس فايزوللا
