ايەلدەردىڭ زاماناۋي ماڭىزداعى 10 ونەرتابىسى

استانا. KAZINFORM - حالىقارالىق ايەلدەر كۇنىندە Kazinform ءتىلشىسى ايەلدەر جاساعان ونەرتابىستاردىڭ توپتاماسىن ىرىكتەپ شىقتى. بۇل زاتتاردىڭ كوپشىلىگىن كۇندەلىكتى ومىرىمىزدە ءجيى پايدالانامىز جانە ولارسىز قازىرگى الەمدى ەلەستەتۋ قيىن.

GPS، Bluetooth, Wi-Fi - حەدي لامارر

حەدي لامارر - 1930-1940 -جىلدارى تانىمال بولعان گولليۆۋد اكتريساسى جانە ونەرتاپقىش رەتىندە بەلگىلى. ول «ەكستاز» فيلمىندەگى رولىمەن الەمگە ايگىلى بولدى. زامانداستارى ونى ءوز زامانىنىڭ ەڭ ادەمى ايەلدەرىنىڭ ءبىرى دەپ سانادى. الايدا، لامارر ءوزىنىڭ سۇلۋلىعىمەن عانا ەمەس، ينجەنەرلىك تالانتىمەن دە تانىمال بولدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ول كومپوزيتور دجوردج انتەيلمەن بىرگە قورعانىسى جوعارى راديو جۇيەسىن جاسادى. ولاردىڭ ونەرتابىسى «سەكىرۋ جيىلىگى» پرينتسيپىنە نەگىزدەلگەن: راديو سيگنالىن بەرۋ جيىلىگى ۇنەمى وزگەرتىپ وتىردى، بۇل ونى انىقتاۋدى نەمەسە ءوشىرۋدى قيىنداتتى. كەيىننەن تەحنولوگيا كوپتەگەن زاماناۋي سىمسىز بايلانىس جۇيەلەرىنىڭ، سونىڭ ىشىندە Bluetooth, Wi-Fi, GPS جانە CDMA ءۇشىن نەگىز بولدى.

ابونەنتتىڭ ءنومىرىن انىقتاۋ جانە قوڭىراۋدى كۇتۋ قوندىرعىسى - شيرلي ەنن دجەكسون

بايلانىس سالاسىنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى ونەرتابىس دوكتور شيرلي ەنن دجەكسوننىڭ - امەريكالىق فيزيكتىڭ جۇمىسىمەن بايلانىستى. ونىڭ 1970- جىلدارداعى ەڭبەگى ەكى تەلەفون قىزمەتىنىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلدى: قوڭىراۋ شالۋشىنىڭ ءنومىرىن انىقتاۋ جۇيەسى جانە باسقا اداممەن سويلەسۋ كەزىندە جاڭا كىرىس قوڭىراۋدىڭ كەلگەنى تۋرالى حابارلاما. ونىڭ تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىنداعى جۇمىسى پورتاتيۆتى فاكس- مودەمىن، وپتيكالىق- تالشىقتى جانە كۇن باتارەيالارىن دامىتۋعا ىقپال ەتتى.

ءۇي قاۋىپسىزدىگى جۇيەلەرى - ماري ۆان بريتتان براۋن

1960-جىلدارى ا ق ش- تا قىلمىس دەڭگەيى كۇرت وسكەن كەزدە، مەدبيكە ماري براۋن ينجەنەر كۇيەۋى البەرتپەن بىرگە ۇيدەگى العاشقى بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن جاسادى. قوزعالتقىشپەن باسقارىلاتىن كامەرا ەسىكتى باقىلاي الدى، ال اۋلاداعى كورىنىس ءۇيدىڭ ىشىندەگى ەكراندا كورىنىپ تۇردى. بۇل جۇيە بۇگىندە بۇكىل الەمدەگى ۇيلەر مەن كەڭسەلەر قولداناتىن زاماناۋي قاۋىپسىزدىك تەحنولوگيالارىنىڭ پروتوتيپىنە اينالدى.

ىدىس جۋعىش ماشينا - دجوزەفينا كوكرەين

دجوزەفينا كوكرەين داۋلەتتى امەريكالىق وتباسىندا تاربيە الدى. بۇل ۇيدە قىمبات فارفوردان جاسالعان ىدىس- اياقتاردى پايدالانۋ ارقىلى كەشكى استار ءجيى بولاتىن. كۇندەلىكتى قوناق كۇتۋدەن كەيىن ىدىستى جۋۋ كەزىندە تاباقتار ءجيى زاقىمداناتىن. سودان كەيىن دجوزەفينا بۇل پروتسەستى اۆتوماتتاندىرۋ جاعىن ويلاستىرا باستادى.

ول ىدىس جۋعىش ماشينانىڭ جوباسىن جاسادى: مىستان قۇراستىرىلعان قوندىرعىنىڭ ىشىندە ارنايى ىدىس- اياق سەبەتتەرى بولدى، ال قىسىممەن كەلگەن سۋ ىدىستاردى تازارتىپ وتىردى. بۇل پرينتسيپ زاماناۋي ىدىس جۋعىش ماشينالاردىڭ نەگىزى بولدى.

كوفە سۇزگىسى - مەليتتا بەنتس

كوفە ۇنتاعى ۇنەمى شىنى- اياقتىڭ تۇبىندە شوگىپ قالۋىنان ىدىستى تازارتۋ قيىن بولعاندىقتان، مەليتتا بەنتس بۇل جاعدايدى تۇزەتۋگە شەشىم قابىلدادى. ول ۇلىنىڭ بوياۋ سىڭىرگىش قاعازى مەن داپتەرىن الىپ، ونى كوفە سۇزگىسى رەتىندە پايدالاندى. وسىلايشا قاعاز كوفە سۇزگىسى پايدا بولدى. كەيىنىرەك بەنتس ءوزىنىڭ ونەرتابىسىنا پاتەنت الدى جانە ونىڭ يدەياسى بۇكىل الەمگە تەز تاراپ كەتتى.

زاماناۋي جورگەكتەر - ماريون دونوۆان

كەيبىر ايەلدەر ءوزىنىڭ كاسىبى بويىنشا ەمەس، شۇعىل قاجەتتىلىكتەن ونەرتاپقىش بولادى. بۇل رەتتە امەريكالىق ماريون دونوۆاننىڭ ونەرتابىسىن اتاپ وتكەن ءجون. ۇنەمى دىمقىل جورگەكتەردەن شارشاعان ول، سابيلەرگە كۇتىم جاساۋدىڭ ىڭعايلى شەشىمىن تاپتى. بىردە دونوۆان دۋش پەردەسىن شەشىپ الىپ، بۇل ماتەريالدان توسەكتى ىلعالدان قورعايتىن جانە سۋ وتكىزبەيتىن جورگەك قاپتاماسىن جاسادى. كەيىنىرەك ول سۋ وتكىزبەيتىن وسى ماتەريالدىڭ ىشىنە سۋ سىڭىرگىش قاعازدى سالىپ، ءوزىنىڭ يدەياسىن تولىق جۇزەگە اسىردى. بۇل ونەرتابىس زاماناۋي ءارى ءبىر رەت قولدانىلاتىن جايالىقتاردىڭ پايدا بولۋىنىڭ ماڭىزدى شەشىمىنە اينالدى.

اۆتوكولىك تەرەزەسىن تازالاعىش جابدىقتار - مەري اندەرسون

بۇگىندە تەرەزە سۇرتكىشتەر كەز كەلگەن كولىكتىڭ ماڭىزدى جابدىعى سانالادى. مۇنداي تيپتەگى العاشقى قۇرىلعىنى مەري اندەرسون ويلاپ تاپتى. ترامۆايمەن ءجۇرۋ كەزىندە ول جۇرگىزۋشىلەر تەرەزەلەردى اشىپ، اينەكتى جاڭبىر مەن قاردان قولمەن تازالاپ جاتقانىن بايقادى.

ۇيگە ورالعاننان كەيىن مەري ءتيىستى قۇرىلعىنى ويلاپ تاپتى: مەتالل تۇتقاعا رەزەڭكە شەتكانى ورناتىپ، ونى كولىكتىڭ ىشىنەن قولمەن باسقارۋ مۇمكىندىگىن جاسادى. مۇنداي مەحانيزم جۇرگىزۋشىگە تەرەزەنى قاۋىپسىز تازارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ونىڭ ونەرتابىسى زاماناۋي شىنى سۇرتكىشتەردىڭ پروتوتيپىنە اينالدى جانە بىرتىندەپ اۆتوموبيلدەرگە مىندەتتى تۇردە ورناتىلا باستادى.

باعدارلامالىق جاساقتاما - گرەيس حوپپەر

ا ق ش فلوتىنىڭ كوممودورى گرەيس حوپپەر العاشقى كومپيلياتورلاردىڭ ءبىرىن، ياعني اۋىزشا نۇسقاۋلاردى كومپيۋتەر تۇسىنەتىن سيفرلىق كودقا اۋداراتىن باعدارلامانى جاسادى. بۇل باعدارلامالاۋدى ەداۋىر جەدەلدەتىپ، ماشينالارمەن جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلىن وزگەرتتى.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە گرەيس Harvard Mark I كومپيۋتەرىن جاساۋ بىعىتىندا جۇمىس ىستەدى. جەتىستىگى مەن باتىلدىعىنىڭ ارقاسىندا ول IT الەمىندە ەلەۋلى ورىن العان العاشقى ايەلدەردىڭ ءبىرى بولدى.

كوز كاتاراكتاسىنان تازارتاتىن لازەرلىك اپپارات - پاتريسيا بات

پاتريسيا بات - وفتالمولوگ جانە لازەرلىك تەحنولوگيانى زەرتتەۋشى، ول ءوز جۇمىسىن سوقىرلىقپەن كۇرەسۋگە ارنادى. ول لازەرلىك تەحنولوگيانى قولدانا وتىرىپ، كاتاراكتادان زارداپ شەككەن كوزدىڭ بولىگىن تازارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرىلعى جاسادى. بۇل ءادىس كاتاراكتادان ەمدەۋدى دالىرەك جانە ءتيىمدى ەتتى، سوندىقتان بۇگىندە بۇكىل الەم بويىنشا وفتالمولوگيادا قولدانىلادى. وسى ورايدا ميلليونداعان ادامعا كورۋ قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋگە اسەر ەتتى.

كيەۆلار - وق وتپەيتىن ماتەريال - ستەفاني كۆولەك

امەريكالىق حيميك ستەفاني كۆولەك كيەۆلاردى ويلاپ تاپتى. بۇل ماتەريال بولاتتان كۇشتى جانە جەڭىل. ونىڭ ونەرتابىسى مىڭداعان پوليتسيا، ءورت سوندىرۋشىلەر مەن اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى. ويتكەنى ونىڭ ونەرتابىسى قازىرگى زامانعا وق وتكىزبەيتىن جيلەتتەردى شىعارۋعا نەگىز بولدى.

وسىعان دەيىن ەلىمىزدە پاتەنت الۋعا ءوتىنىش بەرگەن ونەرتاپقىشتار سانى %4,4 وسكەنى تۋرالى جازدىق.

 

رۋسلان عابباسوۆ