اتا-انا بالانى تىڭداي ءبىلۋى كەرەك - گۇلنۇر اياشوۆا
استانا. قازاقپارات – جاس ءوسپىرىمنىڭ ىشكى كۇيزەلىسى كوبىنە كوزگە بىردەن تۇسە بەرمەيدى. كەشە عانا بەلسەندى، اشىق جۇرگەن بالا بىرتىندەپ تۇيىقتالىپ، بۇرىن قىزىققان دۇنيەلەرىنەن الىستاي باستايدى. كوپ جاعدايدا ۇلكەندەر مۇنداي وزگەرىستەردى «وتپەلى كەزەڭنىڭ مىنەزى» دەپ قابىلداپ، ەلەۋسىز قالدىرادى. ال ءدال وسى ۇساق كورىنەتىن بەلگىلەر كەيدە بالانىڭ ىشكى ارپالىسىنىڭ العاشقى دابىلى بولۋى مۇمكىن. ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن پسيحواناليز باعىتىنداعى پسيحولوگ گۇلنۇر اياشوۆادان سۇراعان ەدىك.
- كوبىنەسە ومىردەن تورىققان جاس-وسپىرىمدەر ءوز سەزىمدەرىن جاسىرۋعا تىرىسادى. مامان رەتىندە ايتىڭىزشى، اتا-انا مەن مۇعالىمدەر بالانىڭ مىنەز-قۇلقىنداعى قانداي «ۇساق-تۇيەك» وزگەرىستەرگە باسا نازار اۋدارۋى كەرەك؟
- ەڭ الدىمەن، قانداي جاسوسپىرىمدەر كۇيزەلىسكە ءتۇسۋى مۇمكىن دەگەن سۇراققا توقتالايىق. ءبىرىنشى كەزەكتە، سەنىمدى ادامى جوق بالا قاۋىپتى توپقا جاتادى. ول اتا-اناسى، دوسى نەمەسە مەكتەپ پسيحولوگى بولسىن، سەنىم ارتاتىن ءبىر ادام بولۋى وتە ماڭىزدى. ەگەر جاس ءوسپىرىمدى تىڭدايتىن، ونى تۇسىنەتىن ادام بولسا، مۇنداي بالا دەپرەسسياعا ۇشىرامايدى.
ءوزىنىڭ تورىعىپ جۇرگەنىن كوبىنەسە تىكەلەي ايتپايدى. بالا سەزىمىن جاسىرۋعا تىرىسقانىمەن، ونىڭ ىشكى كۇيزەلىسى مەن مىنەزىندەگى شاعىن، ءبىراق ماڭىزدى وزگەرىستەر ارقىلى بايقالۋى مۇمكىن. پسيحو-اناليتيكالىق تۇرعىدان قاراساق، مۇنداي وزگەرىستەر بالانىڭ بەيسانالىق دەڭگەيدە بولىپ جاتقان ىشكى كونفليكتىلەرى مەن اۋىر ەموتسيالارىنىڭ سىرتقى كورىنىسى.
ءبىرىنشى بەلگى - بۇرىن جاقسى كورەتىن ءىس-ارەكەتتەرىنەن باس تارتۋ. بۇل - ماڭىزدى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى. بۇرىن قىزىعىپ جۇرگەن حوببيلەرىنە، دوستارىمەن كەزدەسۋگە نەمەسە شىعارماشىلىق ارەكەتتەرگە قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوعالۋى جاس ءوسپىرىمنىڭ ومىرلىك ەنەرگياسىنىڭ تومەندەي باستاعانىن كورسەتەدى. پسيحواناليزدە بۇل ەنەرگيا «ليبيدو» دەپ اتالادى. ياعني، ەنەرگيانىڭ سىرتقى ورتادان ىشكى الەمگە باعىتتالا باستاۋى بالانىڭ تۇيىقتالىپ، اينالاسىمەن ەموتسيالىق بايلانىسىن ازايتىپ جاتقانىن بىلدىرەدى. مىسالى، بۇرىن دوستارىمەن ارالاسىپ، ءتۇرلى ءىس- شارالارعا قاتىسىپ جۇرگەن بالا كەيىنگى ۋاقىتتا تۇيىقتالىپ، وزىمەن-ءوزى جۇرە باستايدى. ەڭ الدىمەن، وسىعان نازار اۋدارۋ كەرەك.
تاعى ءبىر بەلگى - ۇيقى مەن تابەتتىڭ وزگەرۋى. جان مازاسىزدانعاندا ءتان دە وعان جاۋاپ بەرەدى. سوندىقتان ۇيقىسىزدىق پايدا بولۋى مۇمكىن، تۇندە ءجيى ويانادى. كەيدە، كەرىسىنشە، كوپ ۇيىقتاعىسى كەلەدى، شىنايى ومىردەن قاشىپ، ۇيقى ارقىلى تىنىشتىق ىزدەيدى. سونىمەن قاتار تابەتى دە وزگەرۋى مۇمكىن. بۇل بالانىڭ ىشكى مازاسىزدىعى مەن پسيحولوگيالىق قىسىمىنىڭ دەنە ارقىلى كورىنۋى. كەيبىر جاسوسپىرىمدەر قاتتى ارىقتاپ كەتسە، كەيدە ارتىق سالماق قوسادى. مۇنداي جاعدايدا اتا-انا ەڭ الدىمەن پسيحولوگقا جۇگىنگەنى دۇرىس. قاجەت بولسا، پەدياترعا بارىپ، مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن دە وتكىزۋگە بولادى.
كەلەسى بەلگى - ءوزىن تومەن باعالاۋ جانە كىنا سەزىمىنىڭ كۇشەيۋى. مىسالى، جاس ءوسپىرىم «مەن ەشكىمگە كەرەك ەمەسپىن»، «مەن ءبارىن بۇزامىن»، «ادەمى ەمەسپىن»، «ماعان ەشكىم قارامايدى» دەگەن سوزدەردى ايتا باستاۋى مۇمكىن. بۇل ونىڭ ىشكى «سۋپەرەگو» دەپ اتالاتىن قاتال ىشكى سىنشىسىنىڭ كۇشەيگەنىن بىلدىرەدى. مۇنداي جاعدايدا بالا وزىنە شامادان تىس تالاپ قويىپ، ءوزىن كىنالى سەزىنۋى مۇمكىن. ەگەر ول وسى سەزىمدەرىن ەشكىممەن بولىسە الماسا، بۇل جاعداي سۋيتسيدتىك ويلارعا الىپ كەلۋى ىقتيمال.
تاعى ءبىر ماڭىزدى بەلگى – جاس ءوسپىرىمنىڭ جەكە زاتتارىن تاراتۋى نەمەسە قوشتاسۋعا ۇقساس ارەكەتتەر جاساۋى. مىسالى، سۇيىكتى زاتتارىن دوستارىنا بەرىپ، «ماعان ەندى كەرەك ەمەس» دەۋى مۇمكىن. مۇنداي كەزدە اتا-انا، مۇعالىم جانە دوستارى بالانىڭ نە سەبەپتى تۇيىقتالىپ قالعانىنا نازار اۋدارىپ، سويلەسۋگە تىرىسقانى ءجون. پسيحو-اناليتيكالىق تۇرعىدان بۇل كەيدە بەيسانالىق تۇردە قوشتاسۋ ارەكەتى رەتىندە تۇسىندىرىلەدى.
سونىمەن قاتار قارىم-قاتىناستان قاشقاقتاي باستايدى. جاس ءوسپىرىم وتباسى مۇشەلەرىمەن سويلەسۋدى ازايتىپ، بولمەسىندە جالعىز ءوزى كوپ ۋاقىت وتكىزەدى، دوستارىنان الىستايدى. بۇل ونىڭ ەموتسيالىق بايلانىستاردان شەگىنىپ، ىشكى الەمىنە تەرەڭىرەك كەتىپ بارا جاتقانىن كورسەتەدى.
اتا-انا مەن مۇعالىمدەر وسىنداي ۇساق كورىنەتىن، ءبىراق تۇراقتى قايتالاناتىن وزگەرىستەردى بايقاپ، نازار اۋدارۋى وتە ماڭىزدى. مۇندا تەك سىنىپ جەتەكشىسى عانا ەمەس، بارلىق ءپان مۇعالىمدەرى دە جاۋاپتى. كەيدە بالا بەلگىلى ءبىر ءپان مۇعالىمىنە جاقىن بولادى، سوندىقتان ولار دا بالانىڭ كوڭىل كۇيىندەگى وزگەرىستەردى بايقاپ قالۋى ىقتيمال.
ەگەر بىرنەشە بەلگى قاتار بايقالسا، بالامەن سابىرلى سويلەسىپ، ونىڭ سەزىمدەرىن تۇسىنۋگە تىرىسۋ كەرەك. قاجەت جاعدايدا مەكتەپ پسيحولوگىنا نەمەسە باسقا مامانعا جۇگىنۋ ماڭىزدى. بۇل جەردە ءۇش جاقتىڭ - اتا-انا، مۇعالىم جانە بالانىڭ بىرلەسكەن جۇمىسى قاجەت.
ەگەر اتا-انا ۇيدە وسىنداي وزگەرىستەردى بايقاسا، كاسىبي مامانمەن جۇمىس ىستەۋگە قارجىلىق مۇمكىندىگى بولماسا، مەكتەپ پسيحولوگىنىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە بولادى. سونداي-اق سىنىپ جەتەكشىسىنە ەسكەرتىپ، بالانىڭ سىنىپتاعى قارىم-قاتىناسىنا نازار اۋدارۋدى سۇراعان ءجون.
ال ەگەر مۇعالىمدەر بالانىڭ سوڭعى كەزدە تۇيىقتالىپ كەتكەنىن بايقاسا، اتا-اناسىمەن بايلانىسىپ، مەكتەپ پسيحولوگىمەن بىرلەسىپ جۇمىس جۇرگىزۋى كەرەك.
نەگىزى، ۋاقىتىندا كورسەتىلگەن قولداۋ جاس ءوسپىرىمنىڭ ىشكى كۇيزەلىسىن جەڭىلدەتىپ، اۋىر جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان ەڭ باستىسى - ۋاقىت جوعالتپاۋ.
- اتا-انالار بالامەن سويلەسۋدى تەك باقىلاۋ نەمەسە تەرگەۋ دەپ تۇسىنەدى. بالانى قورقىتپاي، ونىڭ ىشكى الەمىنە قالاي ءۇڭىلۋ كەرەك؟ سويلەسۋدى نەدەن باستاعان ءجون؟
- ونىڭىز راس. ال شىن مانىندە سەنىمدى بايلانىس ورناتۋ وتە ماڭىزدى. بالانىڭ ىشكى الەمىنە ءۇڭىلۋ ءۇشىن الدىمەن سول سەنىمدى قارىم-قاتىناس قالىپتاسۋى كەرەك.
ءبىرىنشى قادام - باقىلاۋشى ەمەس، تىڭداۋشى بولۋ. بالا سويلەي باستاعاندا بىردەن كەڭەس بەرۋگە نەمەسە باعا بەرۋگە اسىقپاۋ قاجەت. كەيدە بالاعا تەك ءوز ويىن ايتىپ شىعۋ ماڭىزدى. سول ارقىلى ول ىشىندەگى ەموتسياسىن، مازاسىزدىعىن نەمەسە رەنىشىن سىرتقا شىعارادى. ەگەر وسى ساتتە اتا-انا «مەن ساعان ايتتىم عوي» دەگەن سياقتى سوزدەر ايتسا، بۇل بالانىڭ جاعىمسىز ەموتسياسىن ودان سايىن كۇشەيتۋى مۇمكىن. سوندىقتان مۇنداي جاعدايدا اتا-انانىڭ باستى ءرولى سابىرلى تىڭداۋشى بولۋ.
ەكىنشى ماڭىزدى قادام - اشىق جانە جۇمساق سۇراقتار قويۋ. تەرگەۋ ستيلىندەگى «نەگە بۇلاي ىستەدىڭ؟»، «كىم كىنالى؟» دەگەن سۇراقتار بالانى قورعانۋعا ءماجبۇر ەتەدى. ونىڭ ورنىنا «بۇگىنگى كۇنىڭ قالاي ءوتتى؟»، «بۇگىن سەنى نە قۋانتتى نەمەسە نە قىنجىلتتى؟»، «نە اشۋلاندىردى؟» دەگەن سۇراقتار قويۋ ارقىلى بالانىڭ ىشكى الەمىنە جاقىنداۋعا بولادى.
ۇشىنشىدەن، بالانىڭ ەموتسياسىن قابىلداۋ ماڭىزدى. ەگەر بالا ءبىر قيىندىق تۋرالى ايتسا، ونى بىردەن جوققا شىعارماۋ كەرەك. مىسالى، «بۇل جاعداي ساعان اۋىر بولعان سياقتى» نەمەسە «مەن سەنىڭ كوڭىل كۇيىڭ ءتۇسىپ تۇرعانىن بايقاپ تۇرمىن» دەگەن سوزدەر بالانىڭ ءوزىن تۇسىنەتىن جان بار ەكەنىن سەزىنۋىنە كومەكتەسەدى. بالا ءوزىن تۇسىنەتىنىن سەزىنسە، كەيىن قيىندىق تۋىنداعاندا ەڭ الدىمەن اتا-اناسىنا كەلەدى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى نارسە - باعا ەمەس، قولداۋ كورسەتۋ. ەگەر بالا قاتەلىك جاساعانىن ايتسا، بىردەن سوگۋ سەنىمدى السىرەتەدى. ونىڭ ورنىنا «قاتەلەسۋ قالىپتى نارسە، ەندى بىرگە قالاي شەشۋگە بولاتىنىن ويلايىق» دەگەن ۇستانىم ءتيىمدى بولادى.
كەيدە بالا ۇيدە اشىلا الماۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا ارنايى سويلەسۋگە وتىرعىزۋدان گورى، بىرگە ۋاقىت وتكىزگەن دۇرىس. مىسالى، سەرۋەندەپ جۇرگەندە نەمەسە ورتاق ءبىر ىسپەن اينالىسىپ وتىرعاندا اڭگىمە تابيعي تۇردە باستالىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. وسىنداي ساتتەردە بالا ءوزىن ەركىن سەزىنەدى جانە كەيدە ءوز ويلارىن بايقاماي ايتىپ قويادى.
اڭگىمە باستاعاندا دا كۇردەلى سۇراقتاردان ەمەس، قاراپايىم بەيتاراپ تاقىرىپتاردان باستاعان ءجون. مىسالى، «بۇگىن مەكتەپتە قانداي قىزىقتى جاعداي بولدى؟» نەمەسە «قازىر سەنىڭ ومىرىڭدە ءوزىڭ ءۇشىن قانداي ماڭىزدى دۇنيە بار؟» دەگەن سياقتى سۇراقتار بالانىڭ اشىلۋىنا كومەكتەسەدى. سونداي-اق «سوڭعى كەزدە سەنى نە مازالاپ ءجۇر؟» دەگەن سۇراقتار دا پايدالى بولۋى مۇمكىن.
ەڭ باستى قاعيدا - بالا اتا-اناسىنا اشىلۋى ءۇشىن ول جازالانبايتىنىن، مازاق بولمايتىنىن جانە قۇنسىزداندىرىلمايتىنىن سەزىنۋى كەرەك. اتا-انانىڭ ماقساتى تەك اقپارات الۋ ەمەس، بالانىڭ ەموتسياسىن ءتۇسىنۋ بولۋعا ءتيىس.
قورىتىندىلاي ايتقاندا، بالانىڭ ىشكى الەمىنە جول قاتاڭ سۇراقتاردان ەمەس، سەنىم ءبىلدىرۋ، تىڭداي ءبىلۋ جانە قابىلداۋ اتموسفەراسىنان باستالادى. ەگەر بالا اتا-اناسىنىڭ ونى تۇسىنۋگە تىرىساتىنىن سەزىنسە، ول بىرتىندەپ ءوز ويى مەن سەزىمدەرىن اشىق بولىسە باستايدى.
- ب ا ق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە قايعىلى جاعدايدى جاريالاۋدا «ۆەرتەر ەففەكتىسىنەن» (ەلىكتەۋشىلىك) قالاي ساقتانۋعا بولادى؟ بۇل تاقىرىپتى قوعامدا قالاي دۇرىس تالقىلاۋىمىز كەرەك؟
- شىنىندا دا، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە قايعىلى وقيعانى جاريالاۋ كەزىندە وتە ساق بولۋ قاجەت. بۇل - وتە جاۋاپتى ماسەلە. پسيحولوگيا مەن مەديا زەرتتەۋلەرىندە «ۆەرتەر ەففەكتىسى» دەگەن ۇعىم بار. ول قوعامدا سۋيتسيد تۋرالى رومانتيكالىق نەمەسە ەگجەي- تەگجەيلى اقپارات تاراعان كەزدە كەيبىر ادامداردا ەلىكتەۋ ارەكەتى پايدا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلدىرەدى. سوندىقتان مۇنداي تاقىرىپتى جاريالاۋدىڭ ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىگى وتە جوعارى
«ۆەرتەر ەففەكتىسىنەن» ساقتانۋدىڭ بىرنەشە ماڭىزدى جولى بار.
بىرىنشىدەن، وقيعانىڭ ەگجەي-تەگجەيىن جاريالاماۋ كەرەك. ياعني، ءسۋيتسيدتىڭ ناقتى ءتاسىلىن، ورنىن نەمەسە جاعدايىن تولىق سيپاتتاۋدىڭ قاجەتى جوق. مۇنداي اقپارات كەيبىر ادامدارعا ەلىكتەۋ ارەكەتىنە تۇرتكى بولۋى مۇمكىن.
ەكىنشىدەن، ءسۋيتسيدتى رومانتيزاتسيالاۋدان اۋلاق بولۋ كەرەك. ونى باتىلدىق، ماحاببات تراگەدياسى نەمەسە ەرەكشە وقيعا رەتىندە كورسەتۋگە بولمايدى. مۇنداي بەينەلەۋ كەيبىر جاسوسپىرىمدەر ءۇشىن بۇرمالانعان ۇلگىگە اينالۋى مۇمكىن.
ۇشىنشىدەن، قايتىس بولعان ادامنان يدەال وبراز جاساماۋ كەرەك. ونى تەك پوزيتيۆتى بەينەدە كورسەتىپ، قاھارمان نەمەسە ەرەكشە تۇلعا رەتىندە سيپاتتاۋ دا ەلىكتەۋ ىقتيمالدىعىن ارتتىرادى.
كوپ جاعدايدا تىرشىلىكتەن تۇڭىلگەن جاسوسپىرىمدەردىڭ پسيحولوگيالىق كۇيى وتە وسال بولادى. كەيدە ولار بەيسانالى تۇردە ءولىم تۋرالى اقپاراتتى ءجيى ىزدەي باستايدى. وسىنداي كەزدە الەۋمەتتىك جەلىدە نەمەسە جاڭالىقتاردا سۋيتسيد تۋرالى رومانتيكالانعان نەمەسە ەگجەي-تەگجەيلى اقپاراتتى كورسە، ول قاۋىپتى ۇلگىگە اينالۋى مۇمكىن.
تاعى ءبىر ماڭىزدى قاعيدا - ماتەريالدىڭ سوڭىندا مىندەتتى تۇردە كومەك الۋ جولدارىن كورسەتۋ. ياعني، پسيحولوگيالىق كومەك، سەنىم تەلەفوندارى نەمەسە ماماندارعا جۇگىنۋ مۇمكىندىگى تۋرالى اقپارات بەرىلۋى كەرەك. بۇل وقىرمانعا قيىن جاعدايدان شىعۋدىڭ بالاما جولدارى بار ەكەنىن كورسەتەدى.
سونىمەن قاتار سۋيتسيدتى تىم قاراپايىم تۇسىندىرۋگە بولمايدى. مىسالى، «ءبىر عانا وقيعاعا بايلانىستى ادام سۋيتسيد جاسادى» دەگەن سياقتى تۇجىرىمدار دۇرىس ەمەس. ادەتتە، مۇنداي جاعدايلار بىرنەشە پسيحولوگيالىق، الەۋمەتتىك جانە ەموتسيونالدىق فاكتوردىڭ جيىنتىعىنىڭ ناتيجەسى بولادى. سوندىقتان ماسەلەنى ءۇستىرت ەمەس، جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ قاجەت.
ال قوعامدا بۇل تاقىرىپتى دۇرىس تالقىلاۋ ءۇشىن بىرنەشە قاعيدانى ۇستانۋ كەرەك.
بىرىنشىدەن، ونداي جايتتى سەنساتسيا رەتىندە ەمەس، پسيحيكالىق دەنساۋلىق ماسەلەسى رەتىندە قاراستىرۋ ماڭىزدى. اڭگىمە ادامنىڭ ومىرىندەگى قيىندىقتار، ەموتسيالىق كۇيزەلىس جانە كومەك الۋ مۇمكىندىگى تۋرالى بولۋعا ءتيىس.
ەكىنشىدەن، قوعامدا قولداۋ مەن الدىن-الۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. ياعني، ادامدار قيىن جاعدايدا كومەك سۇراۋ السىزدىك ەمەس، كەرىسىنشە، دۇرىس قادام ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك.
ۇشىنشىدەن، مەدياكەڭىستىكتە مامانداردىڭ: پسيحولوگتاردىڭ، پەداگوگتاردىڭ، الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ پىكىرلەرى كوبىرەك بەرىلۋى پايدالى. بۇل تاقىرىپتى عىلىمي ءارى ءتۇسىندىرۋشى تۇرعىدان تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وكىنىشكە قاراي، كەيدە مەديادا ساراپشىلاردىڭ ورنىنا بلوگەرلەر مەن تانىمال تۇلعالار ءجيى سويلەيدى. ال مۇنداي كۇردەلى تاقىرىپتاردا كاسىبي پسيحولوگتار مەن عىلىمي ءبىلىمى بار مامانداردىڭ پىكىرلەرى كوبىرەك بەرىلۋى كەرەك. بۇل قوعامداعى پسيحولوگيالىق مادەنيەتتى ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى.
- پىكىرىڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن -
ا. جولداسبەك قىزى
