استەكتەردەگى ادامدى قۇرباندىققا شالۋ ءداستۇرى

استانا. قازاقپارات - استەكتەر وركەنيەتىنىڭ ەڭ ەرەكشەلىگى ءارى ەڭ قورقىنىشتى قىرى- ادامدى قۇرباندىققا شالۋ ءراسىمى بولدى. بۇل ءداستۇر پوست كلاسسيكالىق كەزەڭدە ورتالىق مەكسيكا اۋماعىندا ءومىر سۇرگەن استەكتەردىڭ ءدىني دۇنيەتانىمىنىڭ وزەگىن قۇرادى.

ولار ادام قۇرباندىعى عالامنىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاپ، كۇننىڭ شىعۋىن، جاڭبىردىڭ جاۋۋىن جانە جەردىڭ قۇنارلىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى دەپ سەنگەن.

قۇرباندىقتىڭ ءدىني ءمانى

استەكتەردىڭ تۇسىنىگىندە قۇدايلار الەمدى جاراتۋ ءۇشىن وزدەرىن قۇربان ەتكەن. سوندىقتان ادامدار دا قۇدايلارعا «قارىزىن» وتەۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەلدى. ەگەر قۇرباندىق جاسالماسا، الەم كۇيرەپ، كۇن توقتاپ قالادى دەگەن سەنىم بولعان. قۇرباندىق كوبىنە عيباداتحانالاردىڭ توبەسىندە وتكىزىلدى. ءراسىم كەزىندە ابىزدار ادامنىڭ كەۋدەسىن ارنايى وبسيديان پىشاقپەن جارىپ، جۇرەگىن الىپ، ونى قۇدايلارعا ۇسىنعان. بۇل -— ەڭ قاسيەتتى قۇرباندىق ءتۇرى سانالدى.

قۇرباندىققا كىمدەر شالىندى؟

قۇرباندىققا كوبىنەسە:

سوعىستا تۇتقىنعا تۇسكەن جاۋىنگەرلەر

قۇلدار

كەيدە ارنايى تاڭداپ الىنعان ادامدارشالىنعان.

 استەكتەر ءۇشىن سوعىس تەك جەر الۋ ەمەس، تۇتقىن جيناۋدىڭ دا ءتاسىلى بولدى. ءتىپتى «گۇل سوعىستارى» دەپ اتالاتىن ارنايى شايقاستار تەك قۇرباندىققا ادامدار قولعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرىلعان.

راسىمدەردىڭ اۋقىمى

ادام قۇرباندىعى كەيدە جاپپاي سيپات العان. ءىرى مەرەكەلەردە ونداعان، جۇزدەگەن ادام ءبىر كۇندە قۇربان ەتىلگەن جاعدايلار بولعان. اسىرەسە استانا تەنوچتيتلان قالاسىنداعى باستى عيباداتحانالاردا مۇنداي راسىمدەر ءجيى وتكىزىلگەن.

قۇرباندىق تەك ولتىرۋمەن شەكتەلمەگەن. كەيبىر جاعدايلاردا:

ادامنىڭ باسى كەسىلگەن

دەنەسى بيىكتەن تاستالعان

قانىمەن ءراسىم جاسالعان

بۇل ارەكەتتەر تابيعات كۇشتەرىن «قورەكتەندىرەدى» دەپ ءتۇسىندىرىلدى.

يسپانداردىڭ كەلۋى جانە ءداستۇردىڭ توقتاۋى

1519 -جىلى يسپان كونكيستادورلارى، سونىڭ ىشىندە ەرنان كورتەس باستاعان اسكەر كەلگەننەن كەيىن استەك يمپەرياسى كۇيرەدى. يسپاندار ادام قۇرباندىعىن جابايىلىق دەپ ساناپ، بۇل ءداستۇردى كۇشپەن توقتاتتى جانە جەرگىلىكتى حالىقتى حريستيان دىنىنە وتكىزدى.

ادامدى قۇرباندىققا شالۋ استەكتەر ءۇشىن قاتىگەزدىك ەمەس، قاسيەتتى مىندەت بولىپ سانالدى. ولار بۇل ارقىلى الەمنىڭ ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتەمىز دەپ سەندى. بۇگىنگى كوزقاراسپەن بۇل ءداستۇر ادامزات تاريحىنداعى ەڭ اۋىر ءارى قايعىلى قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى بولعانىمەن، ول استەك وركەنيەتىنىڭ ءدىني سەنىمى مەن دۇنيەتانىمىن ءتۇسىنۋدىڭ ماڭىزدى كىلتى بولىپ تابىلادى.

استەكتەر— پوست كلاسسيكالىق كەزەڭدە، شامامەن 1300- 1521 -جىلدارى قازىرگى مەكسيكا اۋماعىندا ءومىر سۇرگەن اسا ءىرى مەزوامەريكالىق وركەنيەتتەردىڭ ءبىرى. ولار ورتالىق مەكسيكاداعى كوپتەگەن ەتنيكالىق توپتاردى بىرىكتىرگەن، اسىرەسە ناۋاتل تىلىندە سويلەيتىن حالىقتار باسىم بولعان. استەك مادەنيەتى قالا-مەملەكەتتەر - التەپەلدەر توڭىرەگىندە قالىپتاسىپ، كەي جاعدايدا وداقتارعا نەمەسە يمپەريالىق بىرلەستىكتەرگە اينالعان.

اڭىز بويىنشا استەكتەر استلان اتتى ميفتىك مەكەننەن كوشىپ كەلگەن. XII عاسىردا ولار باسقا كوشپەلى تايپالارمەن بىرگە ورتالىق مەكسيكاعا قونىستانىپ، جەرگىلىكتى حالىقتاردى باعىندىرعان. 1325 -جىلى تەنوچتيتلان قالاسىنىڭ نەگىزىن قالادى. XV عاسىردىڭ ورتاسىندا يمپەريا ورتالىق، باتىس جانە وڭتۇستىك مەكسيكانىڭ كوپ بولىگىن باقىلاۋعا العان.

كاسىبى مەن شارۋاشىلىعى

استەك ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزى - ەگىنشىلىك. ولار:

جۇگەرى

قىزاناق

اسقاباق

بۇرشاق

تەمەكى سياقتى داقىلداردى ءوسىردى.

سونىمەن قاتار:

اڭشىلىق

بالىق اۋلاۋ

تەرۋشىلىك

ساۋدا دا ماڭىزدى ءرول اتقاردى. 

قوعام جانە تۇرمىس سالتى

استەك قوعامىندا الەۋمەتتىك ايىرماشىلىق بولعانىمەن، جەر جەكە مەنشىككە ەمەس، قاۋىمعا تيەسىلى بولدى. كوپتەگەن شەشىمدەر حالىق جينالىسىندا قابىلدانعان.

ەلدى مەكەندەر ءتورت كۆارتالعا بولىنگەن. ۇيلەرى كوبىنە ءبىر بولمەلى، ساماننان نەمەسە تاستان سالىنعان. قوسىمشا قۇرىلىستاردىڭ ىشىندە بۋ مونشاسى - تەمازكال ەرەكشە ورىن العان.

مادەنيەتى

استەكتەردىڭ بي، مۋزىكا جانە فولكلورى وتە دامىعان. فلەيتا، بارابان، سىلدىرماق سياقتى اسپاپتار قولدانىلعان. كوپتەگەن داستۇرلەر يسپان وتارلاۋىنان كەيىن دە ساقتالىپ قالعان.

قورىتىندى

استەكتەر - امەريكانىڭ بايىرعى وركەنيەتتەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ دامىعاندارىنىڭ ءبىرى. ولار قۋاتتى مەملەكەت قۇرىپ قانا قويماي، كۇردەلى الەۋمەتتىك جۇيە، جوعارى دەڭگەيدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى، ەرەكشە ساۋلەت جانە تەرەڭ ءدىني دۇنيەتانىم قالىپتاستىردى. يسپان جاۋلاپ الۋىنان كەيىن يمپەريا جويىلعانىمەن، استەك مادەنيەتىنىڭ ءتىلى، ءداستۇرى جانە مۇراسى قازىرگى مەكسيكا حالقىنىڭ مادەنيەتىندە ءالى دە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى.