استانانىڭ قىسى 27 جىلدا قانشالىقتى «جۇمساردى» - قازگيدرومەت جاۋابى
استانا. KAZINFORM - قازگيدرومەت رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى Kazinform ساۋالىنا جولداعان جاۋاپتا «استانانىڭ قىسى بارعان سايىن جۇمسارىپ كەلە جاتىر» دەگەن پايىمداردىڭ قانشالىقتى شىندىققا جاناساتىنىن ايتتى.
استانا قالاسى الەمدەگى ەڭ سۋىق استانالاردىڭ قاتارىنا كىرەدى. دەگەنمەن كەيىنگى جىلدارى ەلوردا تۇرعىندارى استانانىڭ قىسى بۇرىنعىدان الدەقايدا جۇمسارعانىن الەۋمەتتىك جەلىدە كوپ جازىپ ءجۇر. مۇنداي پايىمداردى قازگيدرومەتتىڭ مالىمەتتەرى دە راستايدى.
- استانا قۇرلىقتىڭ ورتاسىندا جاتقاندىقتان كليماتى قاتاڭ (قىسقى ايازى مەن جازعى اپتابىنىڭ اراسى تىم الشاق) قالا بولىپ ەسەپتەلەدى. وسى قاتاڭ كونتينەنتتىك كليماتتىڭ ءوزى كەيىنگى جىلدارى جىلىنۋعا بەت العانى بايقالىپ وتىر. قازگيدرومەت دەرەگى بويىنشا، قالاداعى ورتاشا تەمپەراتۋرانىڭ ارتۋ جىلدامدىعى 10 جىلدا 0,54 گرادۋس بولعان. اسىرەسە كوكتەم جىلى بولا تۇسكەن. قىس پەن كۇزدە دە وسىنداي وزگەرىس بار، - دەپ جازىلعان جاۋاپتا.
مەكەمە ماماندارى ەلوردادا جاۋىن-شاشىن مولشەرى دە ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ وتىر.
- قازىرزى جىلدىق ورتاشا جاۋىن-شاشىن كولەمى بازالىق كەزەڭنەن اسىپ وتىر. ءوسىم 10 جىلدىڭ ىشىندە 21 م م بولىپ وتىر. اسىرەسە قىستا تۇسەتىن جاۋىن-شاشىن مولايعان. دەگەنمەن كليماتتىڭ وزگەرۋىن باعالاۋدىڭ مەتەورولوگيالىق ستاندارتى 30 جىلدىق كەزەڭمەن ەسەپتەلەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك، - دەلىنگەن قازگيدرومەت مالىمەتىندە.
سونداي-اق، 1998 -جىلدان بەرى استانانىڭ قىسى مىنانداي وزگەرىستەردى باستان وتكەرىپ جاتىر:
- اۋا تەمپەراتۋراسى -20 گرادۋستان سۋىق كۇندەر مەن ايازدى كۇندەردىڭ (30-) سانى ازايىپ كەلەدى؛
- جىلىمىق كۇندەرى مەن 0 گرادۋسقا جۋىق كۇندەر ءجيى قايتالاناتىن بولعان؛
- قار جامىلعىسى بۇرىنعىداي كوبەسى سوگىلمەستەن، ۇزاق جاتپايتىن بولعان؛
- قىس ايلارىندا قار ارالاس جاڭبىر جاۋاتىن كۇندەر جيىلەگەن؛
- اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ كۇرت قۇبىلۋى دا ءجيى بايقالا باستاعان.
- قار جامىلعىسىنىڭ دەگراداتسياسى جاھاندىق جىلىنۋ ترەندەرىمەن سايكەس كەلەدى. وسىلايشا «استانانىڭ قىسى «جۇمسارىپ» كەلە جاتىر» دەگەن پايىمداردى جوعارىدا اتالعان تەندەنسيالار راستاپ تۇر.
دەسە دە، قىس تولىقتاي جۇمسارىپ كەتتى دەپ ويلاۋ دۇرىس ەمەس. قالانىڭ كليماتى قاتاڭ كونتينەنتتىك كۇيىندە قالىپ وتىر. قاتتى ايازدار ءالى دە بار. جالپى استانانىڭ كليماتىندا ەكى فاكتور قاتار بايقالادى. ءبىر جاعىنان جاۋى-شاشىن كوبەيىپ، جىلىنۋ بايقالسا، ەكىنشى جاعىنان اۋا رايى اسىرەسە قىس مەزگىلىندە وتە قۇبىلمالى بولىپ بارادى، - دەپ جازادى كاسىپورىن ماماندارى.
قازگيدرومەتتەگىلەر الداعى 10-20 جىلدا استانا كليماتى قالاي قۇبىلاتىنىنا بولجاۋ جاساماعاندارىن ايتادى.
- قازگيدرومەتتىڭ بەكىتىلگەن فۋنكسيالارىنىڭ تىزبەسىندە 10-20 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدە كليماتتىڭ قالاي وزگەرەتىنىن ەگجەي-تەگجەيلى بولجاۋ شارالارى جوق. دەي تۇرعانمەن، كليمات ولشەمدەرىنە ۇنەمى مونيتورينگ جاساپ، كليمات تاۋەكەلدەرىن باعالاۋعا، بەيىمدەلۋگە قاجەتتى ساراپتاما مالىمەتتەرىن ۇسىنىپ وتىرادى، - دەپ جازىلعان جاۋاپتا.
مەملەكەتتىك كاسىپورىن ۇسىنعان كەستەگە سۇيەنسەك، كەيىنگى 27 جىلدىڭ ىشىندە ەڭ سۋىق اي 2006 -جىلدىڭ قاڭتارى بولعان (ورتاشا ايلىق تەمپەراتۋرا 23- گرادۋس). ال ەڭ ىستىق اي 2023 -جىلدىڭ شىلدەسى بولعان (24,9+ گرادۋس). وسىلايشا، زەرتتەلگەن كەزەڭدە قالاداعى ەڭ سۋىق جانە ەڭ ىستىق ايلاردىڭ ايىرماسى شامامەن 48 گرادۋسقا جەتەدى.
ەڭ ۇلكەن جىلدىق تەمپەراتۋرا ايىرماسى 2012 -جىلى تىركەلگەن. سول جىلعى ەڭ سۋىق ايدىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى 20,8− گرادۋس، ەڭ ىستىق ايدىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى 24,3+ گرادۋس بولعان. ءبىر جىل ىشىندەگى تەمپەراتۋرا ايىرماسى 45,1 گرادۋس دەگەن ءسوز.
قازگيدرومەت ۇسىنعان كەستەلەردەن مىنانداي دەرەكتەر شىعادى:
1) استانادا جىلىنا ورتا ەسەپپەن 145 كۇن بويى ورتاشا تاۋلىكتىك تەمپەراتۋرا 0 گرادۋس تان تومەن بولادى. باسقاشا ايتساق، سۋىق كەزەك ادەتتە 5 -قاراشادا باستالىپ، 30 -ناۋرىزدا اياقتالادى. 2016-2017 -جىلعى ماۋسىمدا سۋىق كەزەڭ 174 كۇنگە سوزىلعان. 2016 -جىلدىڭ 16 -قازانىندا باستالعان سۋىق كەزەڭ 2017 -جىلدىڭ 8 -ساۋىرىنە دەيىن جالعاسقان. بۇل - 27 جىلداعى رەكوردتىق كورسەتكىش.
2) 2001-2002 -جىلعى ماۋسىمدا ورتاشا تاۋلىكتىك تەمپەراتۋرا 0 گرادۋستان تومەن كەزەڭ 121 كۇنگە عانا سوزىلعان. 2001 -جىلدىڭ 20 -قاراشاسىندا باستالعان سۋىق ماۋسىم 2002 -جىلدىڭ 21 -ناۋرىزىندا اياقتالعان.
3) قىس ەڭ ەرتە باستالعان جىل -2016 -جىل، ەڭ كەش اياقتالعان جىل - 2003 -جىل.
4) ەڭ قۇرعاق جىل - 1998 -جىل (جىلدىق جاۋىن- شاشىن: 235,1 م م) . ەڭ ىلعالدى جىل - 2024 -جىل (528,8 م م). ەڭ جاڭبىرلى اي - 1999 -جىلدىڭ ماۋسىمى (118,8 م م). ەڭ قۇرعاق اي - 2025 -جىلدىڭ قازانى (0,4 م م).
اۆتور
ەسىمجان ناقتىباي
