تۇركىستانداعى ۇلتتىق قۇرىلتاي قالاي ءوتتى؟
پرەزيدەنت جانىنان قۇرىلعان ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەكىنشى وتىرىسى بيىل تۇركىستان قالاسىندا ۇيىمداستىرىلدى. ەكى كۇن بويى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاعان قوعام قايراتكەرلەرى مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى، قوعامدىق كەڭەستەر مۇشەلەرى مەن ب ا ق باسشىلارى جانە ساراپشىلار وزىندىك ۇسىنىستارىن جەتكىزدى.
القالى جيىننىڭ العاشقى كۇنىندە «قوعامدىق كونسوليداتسيا»، «مادەنيەت. ونەر. رۋحانيات»، «ءبىلىم جانە عىلىم» جۇمىس سەكتسياسىنا بولىنگەن سالا ماماندارى ەل ىشىندەگى ماسەلەلەردى كوتەرىپ، شەشۋ جولدارىن دا ۇسىندى.
جۇمىس سەكتسيالارى وتىرىستارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىستارىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ ارنايى جوسپارى ازىرلەنەتىن بولدى.
ال، ەكىنشى كۇنى تۇركىستانعا بارعان مەملەكەت باسشىسى بۇكىل تۇركى دۇنيەسىنە تانىمال عۇلاما قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ جانە وسىندا جەرلەنگەن تاريحي تۇلعالاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ، قۇران باعىشتادى.
سودان سوڭ، ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ نەگىزگى وتىرىسىنا قاتىستى. باسقوسۋدى مەملەكەتتىك حاتشى ەرلان كارين جۇرگىزىپ وتىردى.
قۇرىلتايدا العاشقى بولىپ ءسوز العان «قولدانبالى ەكونوميكا زەرتتەۋلەرى» ورتالىعىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى، عالىم جانە قوعام قايراتكەرى جاقسىبەك قۇلەكەيەۆ ەل ەگەنمەندىگىن العان جىلداردان بەرگى ۋاقىتتا ەلدەگى بىرلىككە نەگىزدەلگەن كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلى قالىپتاسقانىن جەتكىزدى.
«قازاقستان - مەملەكەت قۇرۋشى قازاق ۇلتىمەن بىرگە كوپتەگەن ۇلىستاردىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان مەملەكەت. سوندىقتان، تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇنىنەن باستاپ قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ساياساتى ەلىمىزدە ىنتىماق پەن بىرلىكتى نىعايتىپ، بارلىق ۇلت وكىلدەرىنىڭ بەيبىت ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالىپ كەلەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 32 جىلىندا بىرلىككە نەگىزدەلگەن كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق مودەلى قالىپتاستى»، - دەدى ول.
سونداي-اق، جاقسىبەك قۇلەكەيەۆ ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە ۇلتتىق بىرلىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان دوكترينانىڭ جاڭا رەداكتسياسىن دايىنداۋ كەرەكتىگى جونىندە ۇسىنىسىن جەتكىزدى.
«قازىرگى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق بىرلىك دوكتريناسى - جان-جاقتى زەرتتەلگەن قۇجات. ول ءۇش قاعيداتقا نەگىزدەلگەن. ەل بىرلىگىن نەگىزدەيتىن ءبىرىنشى قاعيدات - ءار ازاماتتىڭ ءوزىنىڭ ورتاق تاعدىرى مەن وتانىنىڭ - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ - ورتاق ەكەنىن ۇعىنۋ، ەكىنشىسى - ەتنيكالىق جانە باسقا تەگىنە، دىنىنە، الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراماستان بارلىق ازاماتتاردىڭ مۇمكىندىكتەرىنىڭ تەڭدىگى. ءۇشىنشىسى - بىرىكتىرۋشى، بىرىكتىرۋشى جانە بەكىتۋشى باستاۋ رەتىندە ۇلت رۋحىن نىعايتۋ جانە دامىتۋ. ءبىز وسى باستى ءۇش قاعيداتقا قاشاندا ادال بولىپ كەلەمىز. الايدا، قازىرگى الەمدىك گەوساياسي جاعداي مەن كەيبىر ىشكى قايشىلىقتار بۇل ىسكە ەداۋىر ىقپالىن تيگىزىپ وتىر. ءبىز الداعى ۋاقىتتا جاڭا قوعام قۇندىلىقتارىن پىسىقتاعانىمىز دۇرىس. ساياسي رەفورمالاردى باستان كەشىرىپ جاتقان قازاقستاننىڭ اتالعان دوكتريناسى كۇن تارتىبىنە جاڭاشا قويىلۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن»، - دەدى ول.
ال، مۇنان سوڭ مىنبەرگە شىققان قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ۆاديم باسين ەڭبەك ادامدارىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ كەرەكتىگى جونىندە ۇسىنىس ايتتى. وندىرىستەگى جۇمىسشى مامانداردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن ءسوز ەتتى. جاستاردىڭ كاسىپورىنداردا قىزمەت اتقارۋعا بارمايتىندىعىن جەتكىزدى.
قۇرىلتايدا «قازاقستان زاڭگەرلەر وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتوراعاسى سەرىك اقىلباي حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى.
«حالىقتىڭ قۇقىقتىڭ ساۋاتى مەن قۇقىقتىق مادەنيەتىن دامىتۋ پروتسەسى ەڭ ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قۇقىقتىق ساۋاتتىلىقتىڭ ءوسۋى قوعامدىق الەۋمەتتىك شيەلەنىستىڭ دارەجەسىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال، ازاماتتار وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن سوت ارقىلى جانە وزگە تاسىلدەرمەن قورعاپ ىسكە اسىرا الادى»، - دەدى ول.
ءماجىلىس دەپۋتاتى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا وتباسىلىق تاربيەگە كوپ كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگى جونىندە ۇسىنىس ايتتى.
«تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىمنىڭ كوپ جاعدايدا باستى جارىپ، كوزدى شىعاراتىنىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان، قوعام بولىپ بۇل ىسكە توقتاۋ سالۋىمىز قاجەت. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ مورالدى، مادەني جانە پيسحولوگيالىق ۇستانىمدارىن قالىپتاستىراتىن ينستيتۋت - ارينە مەكتەپ. ءبىراق، وتباسىنىڭ بالا تاربيەسىندەگى ءرولىن ەشقاشان ەستەن شىعارماۋىمىز قاجەت. سەبەبى، ءبىر اكەنىڭ تاربيەسىن 100 مەكتەپ بەرە المايدى. ار، ۇيات، نامىس، ىزىگىلىك پەن مەيىرىمدىلىك، ۇلتتىق مۇراعا دەگەن قۇرمەت - تەمىرقازىق ۇستانىمدار ءبىلىمنىڭ نەگىزگى قۇندىلىعى بولۋى شارت. قازىر ۇكىمەت دايىنداپ جاتقان ۇلتتىق تاربيە كونتسەپتسياسىنا وسى ۇستانىمداردى ۇلتتىق قۇندىلدىق رەتىندە قالىپتاسىرۋ قاجەت»، - دەدى ول.
ال، ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ازامات ساتىبالدى مادەنيەت سالاسىنداعى ماسەلەلەردى ايتىپ، شەشۋ جولدارىن جەتكىزدى.
بارلىق ماسەلەنى تىڭداعان مەملەكەت باسشىسى ءبىرقاتار تىڭ باستامانى كوتەردى.
«شىن مانىندە، ءبىز ايتىپ جۇرگەن ادىلەتتى قازاقستاندى ادال ازاماتتار قۇرادى. بۇل - ءبىر- بىرىمەن وتە تىعىز بايلانىستى ۇعىمدار. وتانعا، وتباسىنا ادالدىق - پاراساتتىلىق پەن ادامگەرشىلىكتىڭ بەلگىسى. ادال ەڭبەك ەتىپ، ادال تابىس تاپقان ادام جەتىستىككە جەتەدى، قۇرمەتكە يە بولادى. ۇلى اباي «ادال ەڭبەكپەن مال ىزدەمەك - ارلى ادامنىڭ ءىسى» دەگەن. ال، ارلى ادام ادىلەتسىزدىك جاسامايدى. ءار سالادا ادالدىق باستى ورىندا تۇرسا، ءادىل قوعام ورنايدى. جەمقورلىققا جول بەرىلمەيدى، ەل مۇددەسىنە ساي شەشىم قابىلدانادى»، - دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى الماتىداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ قازىرگى جاعدايىنا «مۇشكىل» دەگەن باعا بەرىپ، سونىڭ جانىنان تاريحي جادىگەرلەردىڭ ارنايى قورىن جاساقتاۋدى تاپسىردى.
سونداي- اق، «ەڭبەك كۇنى» اتاۋلى داتاسى كەزىندە ەڭ ۇزدىك ەڭبەك ادامدارىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ۇلىقتاۋ ارقىلى ەڭبەك كۋلتىن قالىپتاستىرۋعا بولاتىنىن قوزعادى.
قاسىم-جومارت توقايەۆ تۇركىستان تورىندە ەلىمىزدە تاريحي تۇلعالاردىڭ اتىمەن اتالعان وردەندەر شىعارۋ جونىندە باستاما كوتەرىپ، وردەننىڭ اتىن يەلەنۋگە بىردەن- ءبىر لايىق تۇلعا بەيبارىس سۇلتان ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار، ەلدەگى رۋحاني ساباقتاستىڭ ارقاۋىن ءۇزىپ الماۋ ءۇشىن «ياساۋي تانۋ» عىلىمي ورتالىعى نەمەسە ينستيتۋتى قۇرىلۋى مۇمكىن ەكەندىگىن جەتكىزدى.
جالپى، قۇرىلتاي وتىرىسى 2 ساعاتقا سوزىلدى. قاتىسۋشىلار ۇلتتىق قۇرىلتايدا حالىققا قاجەتتى ۇسىنىستار كوتەرىلىپ، تىڭ شەشىمدەر قابىلدانعانىنا كۋا بولدى.
