وگەي قىزدىڭ كوز جاسى. اڭگىمە
نە سەبەپتى جىلايدى، نە ءۇشىن ومىرگە ناز ايتادى ءبارى- ءبارى جۇمباق. بارلىعى ىشىندە ساقتاۋلى، جۇرەك تۇكپىرىندە قۇلىپتاۋلى. كەيدە تەرەڭ كۇرسىنىپ نازىك ساۋساقتارىنىڭ سىرتىمەن كوز جاسىن ءسۇرتىپ قويادى. تەك كوز جاسىن عانا. ال جۇرەك جاسىن، جۇرەك مۇڭىن سۇرتۋدە، سىلىپ تاستاۋدا مۇمكىن ەمەس. تومەن سالبىراعان باسىن كوتەرىپ، جاسقا مالىنعان جانارىن تاعى دا ءسۇرتىپ، ءبىر بايلامعا كەلگەندەي وتىرعان ورىنىنان تۇردى. توڭىرەگىن ءبىر شولىپ اۋىر كۇرسىندى. اياعىن سۇيرەتە باسىپ تەرەزە جاقتاۋىنا جاقىندادى.
جىندانعان ادامشا ءسال جىمىيىپ: «مەن نەگە ول ءۇشىن مۇڭعا باتامىن» — دەدى. جىميعان كۇلكىسىن بىردەن توقتاتىپ قالىڭ وي تۇڭعيىعىنا قايتا باتتى. قانداي وي ەكەنى جۇمباق. جاقسى وي ما، جامان وي ما؟ ءبارى ىشىندە. لايىم جاقسى وي بولعاي.. . تەرەزە الدىنان اسپانداعى قيىق ايعا قارادى. ايدا قىزعا قاراپ «سەندە مەندەي جالعىزسىڭ، مەندە سەندەي جالعىزبىن» دەپ مۇڭ شاعاتىنداي.. . مۇمكىن سولاي دا شىعار.
— قىزىق، — دەدى ايعا قاراپ. — قانشا جىلدار وتسەدە سەن ولمەدىڭ، ال ءبىز جۇمىر باستى پەندە مىڭىمىز كەلىپ، مىڭىمىز كەتتىك. ىشىمىزدە جاقسىمىز دا، جامانىمىز دا، ءتۇن قاتىپ جىر جازعانىمىز دا، ەسى اۋىسىپ جىندانعانىمىز دا بولدى. بارلىعىن سەن كورىپ تۇردىڭ، كورە دە بەرەسىڭ. نەگە؟ سوندا ءومىردىڭ ادىلەتتىلىگى سول ما؟ جانسىز. ءتۇن دە عانا جەر بەتىنە جارىق دەگەن ۇعىم بار ەكەنىن ۇمىتتىرماۋىڭ ءۇشىن — جاراتۋشى سەنى جاراتقان با؟ باسقا تيتتەي دە پايداڭ جوق. ءبىراق سەن ماڭگىسىڭ، ءيا، ماڭگىلىكسىڭ. مەندە ولەمىن. ءبارى ولەدى. سەبەبى؛ ءبىز پەندەمىز، ادامبىز.. . قۋانامىز، قايعىرامىز، كۇلەمىز. كەيدە اشۋعا دا ەرىك بەرەمىز. قاتەلىكتەر جاسايمىز، سول ءۇشىن كەشىرىم سۇرايمىز. ال سەنشە؟ سەن نە ىستەي الاسىڭ؟ قانشاما كۇنانى كورسەڭدە، قايىرىمسىز ادامداردى كورسەڭدە، قينالعانداردى كورسەڭدە ەشتەڭە جاساي المايسىڭ. سەنىڭ قولىڭنان تۇك كەلمەيدى. — ەسى اۋىسقان ادامشا سىقىلىقتاي كۇلىپ، — سەندە قولدا جوق ەكەن عوي. ءيا، سەندە قول دا جوق، قول دا. ال مەندە قول بار، اقىل- سانا بار. وكىنىشتى، سەن بۇلاردىڭ ءبىرىن دە تۇسىنبەيسىڭ. سەن جاي عانا ءبىر عالامشاردىڭ سەرىگىسىڭ. ءبىتتى.. .
قويۋ قارا تۇندە جارقىراپ ءتۇرعان جارىق اي ۇندەمەدى. ءتىپتى اشۋلانعان قىزدىڭ ايتقان سوزىنە ەش قانداي جاۋاپ تا قايىرا المادى. مۇمكىن قىزدىڭ دا ايتقانى ورىندى بولار.. .
* * *
— كوركەم، كوركەم، — بولمە ءىشىن جاڭعىرتا شىققان قاديشانىڭ ءۇنى ەدى. كۇندەلىكتى قالپىمەن قىزىن وياتپاققا بولمەسىنە كىردى. — ويباي، — دەدى ەرىنىن سىلىپ ەتكىزىپ. — مىنا قىز قايدا كەتكەن؟ قاشىپ كەتكەننەن ساۋما، ءوزى؟
بولمە ىشىندە دەل- سال كۇيدە نە ىستەرىن بىلمەي، مەڭ- زەڭ بولىپ قاديشا تۇر. «و، توبا. قۇدىرەت. جومارتقا نە بەتىمدى ايتامىن؟ ءبىر قىزعا يە بولا المادىڭ با؟ — دەپ وزىمنەن كورىپ جۇرمەسىنە كىم كەپىل؟ جو- جوق ەشقاي دا قاشپاعان بولار. مۇمكىن دالا دا جۇرگەن بولار. مەندە قايداعى- جايداعىنى ويلاپ». كۇدىكتى ويىن ءبىر ساتكە سەيىلتكەندەي، ءبىر كۇرسىنىپ دەم الدى. اقيقاتىن دا قىزىنىڭ «ماحاببات» دەگەن ازاپتى دەرتكە شالدىققانىن بىلمەيتىن ەدى. ىشتەن تىنىپ، بىتەۋ بىتكەن جارا سەكىلدى وزىمەن- ءوزى يەسىز ۇيدە سىرلاسىپ وتىرعانىن ءبىلۋشى مە، ەدى. اي- قايدام، بىلمەيدى عوي. سوندا انا جۇرەگى پەرزەنتىنىڭ قانشالىقتى قيىن كەزەڭدى باسىنان وتكەرىپ جۇرگەنىن سەزبەگەنى مە؟ الدە انا جۇرەگى تاسقا اينالىپ كەتكەن بە؟ بالكىم، وگەي شەشە بولعاسىن قىزىنىڭ جان جاراسىن سەزىنبەگەن بولار. ول دا مۇمكىن.
.. .قانشا ىزدەسە دە قىز تابىلمادى. كورشى- كولەمنەن، اعايىن- تۋىستان، قۇربى- قۇرداستان، تانىستاردىڭ بارلىعىنان دا قىزىن سۇراپ شىقتى. بارلىعىنىڭ اۋزىنان ەستەيتىنى ءبىر- اق ءسوز «كورمەدىم» ءبىتتى. بۇدان باسقا كوڭىلگە مەدەۋ بەرەرلىك ءبىر ءسوز ايتىلسا عوي شىركىن. بىرەۋ «انە، كەتىپ بارا جاتىر ەدى» دەسە بولعانى سول جاققا بەت الار ەدى. ول ادامنىڭ ايتقانى شىن با، جالعان با ەلەرلىك قاديشا جوق، بارىنەن بۇرىن قىز تابىلسا بولعانى. قۋ دۇنيەنىڭ تارىلعانى سونشالىق، ونداي ءسوزدى ءالى ەسىتكەن دە جوق. ءۇمىتىن ۇزبەستەن ىزدەپ كەلەدى.. . بالاپانىن ىزدەگەن قۇستاي، باسىنا قياسايا تارتىلعان ورامالدى دا ەسكەرەر ەمەس.. . ۇستىندە الپى- سولپى، اش شەكتەي شۇباتىلعان حالاتىن كيگەن، سۇرىنە- قابىنا قاديشا كەلە جاتىر. سىرت كەيپىن كورگەن اۋىل ايەلەردى «جىندانعاننان ساۋ ما؟ « دەپ بەتتەرىن شىمشىپ، تاڭدانىسپەن، ءارى كۇمانمەن قاراۋدا. جۇرتتىڭ ويىن ەلەپ، ءمان بەرىپ «ماعان ايتتىڭ با، ەي؟ « دەپ بۇرىلا تۇرىپ ۇرىسا كەتەتىن، ۇرىس دەسە جانىن بەرەتىن قاديشا جوق، كەزىككەندەردەن بار سۇرارى «مەنىڭ كوركەمىمدى كوردىڭ بە؟ « باس ارتىق باسقا ءسوزدى ايتپايدى. تىلىنە سول ءسوز عانا بايلانعانداي. سۇراعان سۇراۋىنا «جوق» دەپ ايتارىن كىسى جۇزىنەن تانيدى دا بۇرىلىپ كەتە بارادى. اۋىلدى تۇگەل شارلاپ شىقسا دا قىزدى تابا المادى. وزىمەن ءوزى كۇبىرلەپ.
— جاراتقان- اۋ، جومارتقا نە ايتامىن؟ بۇل قاي مازاعىڭ ەدى. ەندى نە ىستەيمىن؟ ۇيگە كەلگەن بەتتە «قىزىم قايدا؟ « دەپ سۇرايدى. سوندا نە دەمەكپىن؟ مەن ويانسام قىزىڭ جوق ەكەن، قاشىپ كەتكەن سەكىلدى، دەيمىن بە؟ جو- جوق ولاي دەسەم مەنىڭ ولگەنىم. جون ارقامنان تاسپا تىلەدى، تاسپا، — دەپ يىعىنداعى تىرتىقتىڭ ورىنىن ۇستادى. — مەنى تىرىدەي جەرگە كومەدى، جو- جوق ولاي ايتا المايمىن. تابامىن، تابامىن قىزدى، تابامىن.
بايشەشەكتەر ەندى- ەندى ءبۇر اشىپ، قوزى- لاقتىڭ اۋىزى كوككە ەندى تيگەن كەز. اشىق اسپان. اۋىل اراسىنداعى قىستان قالعان قار سۋلارى ساي- سالانى جاعالاپ كەتكەن. اسپاننىڭ قاراۋىلىنداي بولىپ — التىن كۇن تۇر. ءبارىن باقىلاپ، ءجىتى قاداعالاۋ مىندەتىن مويىنىنا العانداي. تۋرا قاراتپايدى. قاراي قالعاننىڭ وزىندە ەرىكسىز كوزدى تايدىرىپ اكەتۋگە ءماجبۇر بولاسىڭ، شاقىرايعان كۇننىڭ نۇرى كوزدىڭ قاراشىعىن ويىپ جىبەرەردەي، جازىم ەتەردەي شاعىلىسادى. اۋىل ۇيلەرىندەگى ادامدار دا كىشىگىرىم توي، ءبىر- بىرىنە كوكتەمنىڭ كەلۋىمەن، كوكەك ايىنىڭ (ءساۋىر) ەنۋىمەن قۇتتىقتاپ الەك. تەك ءبىر كۇيدە جانازا شىعارعانداي زارلى جىلاۋ، اشى وكسىكتەن قارلىققان داۋىس، ىڭىرسىعان، كۇشەنە ىڭىرانعان، وتكىر، قۇلاق تەسەر ءۇن. بۇل جومارتتىڭ ۇيىنەن شىققان ءۇن ەدى. ەل- جۇرت قۋانىپ جاتقان دا بۇلار ناعىپ كۇڭىرەنەدى دەيسىز عوي. باستى سەبەپ — كوركەم.
وقيعانى باسىنان باستايىق. جومارتتىڭ ۇيلەنگەنىنە ەكى جىل تولعان تۇعىن. ايەلى مارقۇم ءاپ- ادەمى، ءناپ- نازىك قىز بالانى دۇنيەگە اكەلگەن ەدى. جومارتتىڭ سوندا قۋانعانى- اي. باۋىرىنا قىزىن قىسىپ، كوزىنە قۋانىشتان جاس الىپ «كوركەم دەپ قويامىن، كوركەم بولادى» دەپ اۋرۋحانانى باسىنا كوتەرە ايقايلاعان. قۋانىش پەن قايعىنىڭ ەگىز جۇرەتىنى قاشاننان دا بەلگىلى. قۋانساڭ قايعىراسىڭ، قايعىرساڭ قۋاناسىڭ. جومارت قىزىن قىزىقتاپ تۇرعان كەزدە دارىگەرلەردىڭ «نە بولدى؟ « دەگەن ۇندەرى قوسارلانا شىققان. نە بولعانىن جومارتتا تۇسىنبەدى، ءبىر بايقاعانى كەرۋەتتە جاتقان كەلىنشەگىنىڭ كوزى اقشيىپ، ال، اۋىزى بولسا اپاننىڭ اۋىزىنداي ۇڭىرەيىپ قالىپتى. جارىقتىق قىزىن دۇنيەگە اكەلىپ مىنا دۇنيەمەن ماڭگىلىككە قوشتاسقان ەكەن. ماڭگىلىككە.
ءبىر عاجابى قانداي دەرتتەن قايتىس بولعانىن ەشبىر دارىگەر ءدوپ باسىپ، انىق ايتا المادى. تەك ايتقاندارى «قالاعا جىبەرۋ كەرەك، سول جاقتا بىلىكتى دارىگەرلەر بار» دەگەن ءبىر سارىندى، تاپتاۋرىن سوزدەر ەدى. كەلىنشەگىن قيمادى ما، جوق، الدە سۇيەگىن سالدىرلاتىپ قينامايىن دەدى مە، جومارتتىڭ ءوزى دە ءولىم سەبەبىن بىلۋگە قۇلىقسىزداۋ بولدى.. . كىشكەنە قىزدى جومارتتىڭ اناسى ماپەلەپ باقتى، ءوسىردى. قىر گۇلىندەي قۇلپىرىپ ەندى- ەندى ءوسىپ كەلە جاتقان شاعىندا، وقىس كەسەلدەن كەيۋانا دا مەرت بولدى. قىزىمەن جالعىز ءوزى عانا قالدى. اناسى بارىندا بالانىڭ تاعامىنا، كيەر كيىمىنە الاڭ بولماۋشى ەدى. ەندى بارلىق مىندەت ءبىر وزىنە ارتىلدى. دوسىنىڭ قينالىپ جۇرگەنىن تۇسىنگەن ءبىر تانىسى، كورشى اۋىلداعى قاديشا ەسىمدى قىزدى تانىستىردى. ەكەۋى ۇيلەندى، باس قوستى، سونۋگە تاقاعان وت قايتا تۇتاندى.. .
ىسكە پىسىق، شارۋاعا ەپتى بولعانىمەن، ءبىر كەمشىلىگى بار بولاتىن، ول بالاعا كەلگەن دە قامقورلىق اتاۋلىدان جۇردايلىعى. كىشكەنە قىز «اپالاپ» كەلە قالسا، جۇدىرىعىمەن سالىپ- سالىپ جىبەرەتىن. جاي تۇيگىشتەسە ءبىر ءجون- اۋ، ءتىلىن بەزەپ «قۋ جەتىمەك، سارناما، كور جۇتقىر» دەپ قارعايتىنى تاعى بار- تىن. ءدال سول ادەتىمەن كىشكەنە قىزدى جۇدىرىقتاپ جاتقان كەزىندە جومارت ۇستىننەن تۇسكەن بولاتىن. كورشى قاتىنداردىڭ ءبىر- ەكى رەت پىش- پىشتاپ ايتقان وسەكتەرىن قۇلاعى شالعان دا سەنبەپ ەدى. ناق سول ساتتە كوزىمەن كورگەسىن قاراپ تۇرا المادى. پەش الدىندا ۇزىنان- ۇزىن سۇلاپ جاتقان كوسەۋدى الىپ، بىلەگىن سىبانىپ، بار كۇشىمەن ءبىر نەشە مارتە سوعىپ- سوعىپ قالعان- تىن. ءبىراق تا جومارتتىڭ ءبىر مىنەزى بار، اشۋى باستالسا توقتاتۋ قيىن ەدى. كوسەۋمەن ءبىر نەشە ۇرعانعا ايىزى قانبادى. جان- جاعىن قاراعان دا كوزگە ىلىنەر يكەمدى سايمان بولماعاسىن سىرتقا شىعىپ كەتكەن. سىرتتان وزىمەن بىرگە سۇيمەن كۇرەكتى الىپ كەلدى.
ۇرەي باسقان قاديشا وسىنشاما جالىندى، جالبارىندى، انت- سۋ ءىشتى، ءبىراق جومارتتىڭ اشۋى تارقامادى. بار كۇشىمەن كەلىپ كۇرەكپەن ءبىر ۇردى، كوزى قاراۋتتى ما، الدە سەرمەگەن دە ءمۇلت كەتتى مە، تەك كۇرەكتىڭ ۇشى عانا يىعىنا ءتيدى. ۇشى بولسا دا، جاي تيمەدى، ويىپ ءتۇستى، قايرالعان پىشاقتاي كەسىپ ءتۇستى.. . ارادا قانشاما ۋاقىت ءوتتى، كۇرەك تيگەن جەر ءوڭ ءبىتىپ جازىلدى. ايتسە دە شىرام قالدى. سول وقيعادان كەيىن قاديشانىڭ بالاعا دەگەن ماحابباتى اشىلدى، بۇرىندارى بالانى ءيتتىڭ ەتىنەن جەك كورەتىن قاديشا، بالا جاندى بولىپ كەتتى. كەيبىر اۋىل ايەلدەرى «قاديشانىڭ سول جاق يىعىندا ءبىر شايتان وتىرادى ەكەن، ءبىزدىڭ جومارتتا جاي ادام ەمەس قوي، سول شايتاندى كۇرەكپەن قاعىپ ءتۇسىرىپتى. سودان عوي، ايتپەسە قاديشانى بىلەمىز عوي، بالانى قيناۋدان باسقانى بىلمەيدى» دەپ بىج- بىج، گۇج- گۇج ەتىپ وسەك تاسىدى.
كۇبىر- كۇبىر سويلەپ ۇيىنە قالاي جەتكەنىن بايقاماي قالدى. جان- جاعىنا قاراسا قارسى الدىن دا ءۇيىنىڭ قاقپاسى تۇر. قىز ۇيگە كەلگەن بولار دەگەن ۇمىتپەن ەسىكتى اشىپ ۇيگە كىردى. باعىنا وراي جومارت ءالى كەلمەپتى. كوركەم دە كەلمەگەنگە ۇقسايدى. الدە كەلگەن بە؟ قاديشا ۇيدەگى وزگەرىستى تەز بايقاپ قالدى. اياعىنا ىلگەن تاپىشكەسىن شەشپەستەن، كىلەمشەلەردىڭ ءۇستىن باسىپ، قىزدىڭ بولمەسىنە جەتىپ باردى. عاجاپ- اۋ، قىز ەشتەڭە بولماعانداي پىسىلاپ ۇيىقتاپ جاتىر. ال بۇل بولسا شە، اق تەر، كوك تەر بولىپ تەككە سابىلعان با؟ الدە تاڭ ەرتەڭ دۇرىس قاراماعانى ما، جوق قاديشا جاڭىلمايدى. قاديشانىڭ كوزى قىراننىڭ كوزىندەي قياداعىنى قالت جىبەرمەي كورەدى، قوناققا كەلە جاتقان ادامدى الىستان تانىپ كىم ەكەنىن، قانداي كيىم كيگەنىن، بەتىن دە نۇكتەدەي مەڭى بولسا بىردەن بايقايتىن قاديشا ەمەس پە. سوندا بۇعان دا كارىلىك جەتكەن بە، جوق قاديشاعا كارىلىك كەلمەيدى، مۇمكىن جانارى بۇلىڭعىرلانعان بولار نەمەسە شەل باسا باستاعان شىعار. كوزگە كارىلىك كەلسە دە، قاديشا عا كارىلىك كەلگەن جوق.
ءبىر كۇماندى وي «ۇيىقتاپ جاتقان قىزىڭدى ويات، سۇراپ ءبىل» دەگەندەي ساناسىن دا دىز ەتە قالدى. كۇماندى ويدىڭ جەتەگىنە ەرىپ، قىزى جاتقان كەرۋەتكە ۇمتىلماققا بەكىندى، ءبىراق تا ءوز- ءوزىن سابىرعا شاقىرىپ «وسىنىم دۇرىس پا، ويانعاسىن ءوزى ايتار، مەنەن سىر جاسىرماۋشى ەدى» دەپ ىركىلىپ توقتادى. ال ۇيىقتاپ جاتىر دەگەن قىز ءبارىن سەزىپ، ءبىلىپ جاتىر ەدى. شىنىمەن ۇيىقتاپ قالارمىن دەپ كوزىن جۇمىپ ەدى، كوز الدىندا وتكەن كۇننىڭ سارقىندىلارى، ءتاتتى شاعىنا بالاعان ەستەلىكتەرى ورالدى. ول كەزدەر قانداي ادەمى ەدى. ەشقانداي دا ۋايىم جوق، قايعىرۋ جوق، الاڭدىق جوق. بار دۇنيە، بار عالام ۋىسىندا تۇرعانداي بولاتىن. ءتىپتى سول جان باسقا بىرەۋ ءۇشىن، ءوزىن تاستاپ كەتەرىن ءبىلدى مە، بىلمەك تۇگىلى، پاك كوڭىلدى قىزدىڭ تازا جۇرەگى سەزبەگەن دە بولار. سەزبەگەن. ەندى، مىنە ءبىر- اق ساتتە ماحاببات وقيعاسىنىڭ كوڭىلسىز كەيىپكەرى بولدى دا قالدى. الدان جاڭا كۇندەي جارقىراپ شىعار مۇمكىندىكتەر بار ما، الدە قام كوڭىل كۇيدە ءومىردىڭ سالعان تالكەگىنە، مىسقىلداپ كۇلگەندەي مازاعىنا كونىپ جۇرە بەرمەك پە؟ ءبارى قالاي باستالىپ ەدى؟
ۇيالا باتىپ بارا جاتقان كۇن ءجۇزى، ەرتەڭ كەلەمىن دەپ قول بۇلعايتىنداي.. . اۋىل ورتالىعىندا جاستارعا ارناپ سالىنعان ساياباق بار ەدى. قالانىڭ ساياباقتارىنداي؛ قاۋلاپ وسكەن اعاشى، كوزدىڭ جاۋىن الار ادەمىلىگى بولماسا دا، ءبىر نەشە ورىندىعى بار، قاپتاعان ادامى بار. كەش تۇسسە ۇلكەن- كىشىسى سول ساياباقتا جۇرەتىن. ءبىر- ءبىرىن كۇندە كورسە دە جاڭا كورگەندەي قاۋقىلداسىپ، ءۇي- ءىشىنىڭ اماندىعىن سۇراسىپ شال- كەمىرلەر بولەك وتىراتىن. «اكىم تەكسەرىپ كەتتى مە؟ ا، بىزگە دە كەلدى. كەلەسى دە حابارلاسىپ قويىڭدار، ءبىلىپ وتىرايىق» دەپ ەرلەر جاعى وقشاۋلانىپ جۇمىستىڭ اڭگىمەسىن تالقىلاۋشى ەدى. ايەلدەر بولسا كۇندەلىكتى كۇيبەڭگە تولى ءۇي تىرلىگىن، جاساعان تاماقتارىن ءسوز ەتەتىن. جاستار جاعى بولسا تۇنگە تامان، ساياباقتاعى جينالعان ادامدار تارقاعاسىن، اقىرىن- اقىرىن جينالاتىن. سول جاستاردىڭ ءبىرى كوركەم مەن نۇرجان ەدى. مەكتەپتى ءتامامداعان جاس، البىرت، قوس جۇرەك. ءبىر وقۋ ورىنىندا، ەكى ءتۇرلى ماماندىق بويىنشا ءبىلىم الىپ، بىرگە ءومىر ايدىنىنا اتتانباققا بەكىنگەن، ارمان- ماقساتتارى كومەسكى بولسا دا، ايقىن دەپ ەسەپتەيتىن. جازعى دەمالىستى پايدالانىپ اۋىلداعى ساياباقتا كەزدەسۋشى ەدى. جاستىقتىڭ ىڭكار سەزىمى، ساف التىنداي، تازا جۇرەككە ۇيالاعانداي، ءبىر- بىرىنە دەگەن ىنتىقتىق، ەرەكشە ۇيلەسىمدىلىك سىيلايتىن. ايلى ءتۇننىڭ استىنداعى سىرلاسۋ، ۇنسىزدىك اتتى قۇدىرەتكە ورىن بەرىپ، تەك كوز ارقىلى، عاشىقتىقتىڭ قوس جانارى ارقىلى، ءبىر- ءبىرىن ۇعىسار ەدى. جاي عانا ۇعىسىپ قويماي، تىلسىم الەمدەرىن، ىشكى الەمدەرىن اينا- قاتەسىز تۇسىنەر ەدى.. .
نۇرجان مەن كوركەمنىڭ قايتىپ ورالماس ساتتەرىن، ماحاببات حيكاياسىن ايتىپ نە قىلامىز، وقىرمان قاۋىمنىڭ قۇندى ۋاقىتىن الماۋدى ءجون كوردىم.
.. .ماڭگىلىككە اجىراسار كۇنىندە دە سولاي بولعان. ەكەۋى وڭاشا. نۇرجاننىڭ ءجۇزى سىنىق بولسا دا، تىشقان اڭدىعان مىسىقتاي سەزدىرمەگەن. تەك ساياباقتىڭ سىرتىن- الا قورشالعان؛ جاسىل ءتۇستى قاقپاعا تاياۋ كەلگەن كەزدە عانا «ساعان بىردەڭە ايتسام بولا ما؟ « دەگەن، ەرگە ءتان ۇندەگى قىرىلدى جوعالتىپ. الاڭسىز، بەيقام ويدا كەلە جاتقان قىز «ارينە، ايتا بەر» دەدى، ەركەلەگەن نازىك ۇنمەن. قىزدىڭ قولىن ۇستاعان قالپىن دا «مەنىڭ ساعان دەگەن سەزىمىم جوق» دەگەن ەدى. قىز تۇسىنبەدى- اۋ، دەيمىن، تۇسىنبەۋى دە ورىندى جىگىتتىڭ داۋىسى اينەك ىشىندەگى ماسانىڭ ىزىڭىنداي اقىرىن شىققان. ءوزى دە سەزگەندەي، قايتادان «مەن سەنى ۇناتپايمىن، ساعان دەگەن سەزىم جوق. مەن باسقانى سۇيەمىن، مەنىڭ ادامىم باسقا» دەپ ايقايلاپ جىبەردى. قىز بىردەن جىگىتتىڭ كوز جانارىنا قارادى، قۇداي- اۋ، قۇددى ءبىر ءولى مىسىقتىڭ كوزىنە قاراعانداي، ەشقانداي دا نۇر جوق. كوزىنەن وزىنە دەگەن سەزىم ساۋلەسىن ىزدەگەن، ءبىر عانا جالت ەتىپ كورىنشى دەپ تىلەگەن، ۇمىتتەنگەن، قالجىڭ دەپ جىگىتتىڭ سوزىنە سەنبەگەن. سەنبەۋى دە قيسىنعا كەلەدى. ءبىر اپتا نەمەسە ءبىر نەشە اي بولسا ءبىر ءجون. باقانداي ءتورت جىل. مەكتەپ كەزىندە ءبىر- ءبىرىن ۇناتىپ تابىستى، سەرتتەستى، ماڭگى بىرگە بولۋعا انت ەتتى.
بارلىق وقيعالار كوز الدىنان تىزبەكتەلىپ ءوتىپ شىقتى. ونىنشى سىنىپتاعى، ون بىردەگى، ءبىرىنشى كۋرس، ەكىنشى كۋرستاعى، كۇنى كەشە عانا بولعان وقيعالار. جو- جوق، بۇلاي بولۋى مۇمكىن ەمەس. جىگىتتىڭ قولىنان ءوز قولىن بوساتىپ بەتىن باستى، كوزدەن ەرىكسىز ءمولدىر تامشىلار تامدى، جەر انا پەرزەنتىنىڭ جىلاعانىن بىلدىرمەيىن دەگەندەي ءسىڭدىرىپ جىبەرەدى، ءسىڭىرىپ جىبەرەدى. كوز جانارى جاسقا تولىپ جىگىتتىڭ كوزىنە قايتا قارادى، جوق، جوق، ەشقانداي دا نۇرلى كوز جوق، تەك قاپ- قارا تۇڭعيىققا جەتەلەيتىن، تۇعيىقتىڭ تۇبىنە بويلاتاتىن قارا قۇردىم ىستپەتتى، بىردەڭە. ۇرەيلەنە قورقىپ، بۇرىلىپ تۇرا جۇگىردى، الدى- ارتىنا قاراماستان جۇرىگىپ كەلەدى، قايدا بارادى، ول وزىنە دە بەلگىسىز، ءبىر كۇش جۇگىر دەيتىن سەكىلدى، جۇگىر، جۇگىر.. .
جۇگىرگەن قالپى اۋىل شەتىنە كەلدى. تىم- تىرىس، مەڭىرەۋ تىنىشتىق ورىن تەپكەن، وڭ جاعىندا قالبيىپ ەسكى ءۇيى تۇر. اكەسى تۋعان اناسىمەن وسى ۇيدە قاۋىشىپ، وسى ۇيدە قاراپايىم ومىرلەرىن كەشكەسىن بە، بۇل ءۇيدى جەكە مۇرجاي سەكىلدى ساقتاعان. ءتاتتى ەستەلىكتەردى بۇزىپ الارداي قورقىپ قاديشانى باسقا ۇيگە كىرگىزدى. جومارتتىڭ ءوزى ارا- تۇرا كەلىپ ەسكى ءۇيدىڭ شاڭ- توزاڭدارىن ءسۇرتىپ، تەرەزەلەردى اشىپ، وتكەن شاققا ساياحات جاساعانداي ءبىر ايالداپ قالاتىن. ونىڭ وزىندە دە ۇزاق وتىرۋعا جۇرەگى داۋالامايتىن، تەك بىرەر مينۋتتارعا عانا. اقىرىن جاقىنداپ ەسىككە ءۇڭىلدى، ەسىكتە قارا ءتۇننىڭ كۇناسىن اشقانداي كۇمىس تۇستەس — قۇلىپ اي ساۋلەسىنە جارقىراپ تۇر. قالتاسىن قاراپ ەدى، ەشتەڭە قولعا ىلىنە قويمايدى، قۇلاققاپ پەن سمارتفون عانا بار ەكەن. ويىنا كىلتتى مويىنىنا تاعىپ جۇرەتىنى ءتۇسىپ، مويىننان كىلتتى الىپ، ەسىكتى اشتى. سىرناي تارتىپ ەسىك اشىلدى. ادىمداي باسىپ ىشكە ەندى، كوپتەن بەرى كەلمەگەسىن بە، جۇرەگىن دە ءبىر ۇرەي پايدا بولعانداي بولدى. ءبىراق ول دا ۋاقىتشا ەكەن، ىشكە ەنىپ، ءارى- بەرى جۇرگەسىن ول دا تارقادى. جارىقتى جاعىپ بولمەلەردى ارالاپ، ۋاقىت كولىگىنە باعىنباي توقتاپ قالعان ەستەلىكتەردىڭ اربىرىنە كوز جۇگىرتىپ، ءار قايسىسىنان سىر ۇعارداي زەردەلى ويمەن كوز سالدى. بۇنىڭ بارلىعى جارالانعان جۇرەگىن، ءتىلىم- ءتىلىم بولعان كەۋدەسىندەگى ءبىر جاپىراق ەتتى الدارقاتۋى ەدى. اي- ءبىراق بولمايدى، وسى ۇيدەگى زاتتار ماحاببات وقيعاسىنان زاپى كورگەن جانىن ۇگىپ، ميىن تىلگىلەپ تاستاعانداي قينايدى، ويلامايىن دەسە تاعى بولمايدى، بىرەۋ ادەيى كوز الدىنا الىپ كەلەتىن سياقتى. مىنە تاعى دا بەينەلەر كوز الدىندا كولبەڭدەپ تۇر.
بۇل دۇنيە دە ەڭ سوراقى نارسە بولسا، ول جاقىن تۇتقان، جۇرەگىڭدى سەنىپ تاپسىرعان ادامنىڭ، سەنى ساتىپ، تۇككە كەرەكسىز زاتتاي تاستاي سالۋى ەكەن. ودان دا سوراقى، جانىڭدى اۋىرتار تۇسى، سول اداممەن ءومىرىڭدى ەلەستەتىپ، ءوزىڭدى سول اداممەن باقىتتى سەزىنۋىڭ. بولاشاعىڭدى، بار عۇمىرىڭدى قۇنسىز ادامعا تىركەپ قويۋىڭ. امال قانشا، بولار ءىس بولدى، ءوتتى- كەتتى، ەندىگى كەزەكتە الدىعا جىلجۋ كەرەك. الدىعا جىلجۋ كەرەك دەپ وپ- وڭاي ايتا سالامىز عوي، ءبىراق قالاي شا؟ وتكەن كۇندەردەگى ەستەلىكتەردى، ادام جادىندا ساقتالىپ قالعان وقيعالاردى قايتپەكپىز، و، جاعى بەلگىسىز. بار ايتارىمىز الدىعا جىلجۋ، سوندا ول نە؟ ول دا بەلگىسىز.
— نە دەگەن، اقىماقپىن؟ جىگىت دەگەن نە تەڭىم؟ ماعان جىگىت ەمەس وقۋ كەرەك قوي، وقۋ. مەن نە ىستەدىم؟ مەكتەپ قابىرعاسىن اياقتاماي جاتىپ، جىگىتكە جارماستىم. ءسۇيدىم، كۇيدىم، ءولدىم دەدىم، اقىر اياعى نە بولدى؟ «مەن سەنى ۇناتپايمىن، ساعان دەگەن سەزىم جوق.. .» دەگەن ءسوزدى ەستىدىم، ءبىتتى. العان اتاعىم، شىققان بيىگىم، تابان تىرگەن جەرىم سول بولدى ما؟ ءيا، سول عانا باسقا دىم دا ەمەس. نەتكەن سورلى ەدىم، نەتكەن باقىتسىز بەيشارا ەدىم. مەندەي سورماڭداي جەر الەمدە جوق شىعار. بار دەگەننىڭ ءوزى مەنى كورىپ كۇلەتىن، كۇلكىدەن ولەتىن بولار، — دەپ جەرگە وتىرا كەتتى. سول وتىرعان قالپى بۇرىشقا جىلجىپ باردى دا، تىزەسىن قۇشاقتاپ، كىشكەنە بالاداي سولق- سولق جىلادى، الاڭسىز جىلادى... اسپانداعى اي قىزدى جۇباتقىسى كەلگەندەي نۇرىن توگىپ، مەيىرىممەن تەرەزەدەن سىعالاپ تۇر. قايدان ءبىلسىن، ءسۇت ءپىسىرىم ۋاقىتتان كەيىن وزىنە دە بۇل قىزدان سوزدەر دايىن ەكەنىن.. .
ءبيبىت نۇرمۇحان
