اسىلحان سەيدىمبەك: قاتتاۋلى تۇر اقسەلەۋ اماناتى

نۇر-سۇلتان. قازاقپارات – «كوكتەگى كۇنگە، جەردەگى ەلگە مەيىرىمىم قانبادى». بۇل اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ ءقابىرى باسىندا جازۋلى تۇر. بيىكشىل جانى بيىككە بارىپ جاي تاپتى.

ۇلت دەسە شىعارعا جانى بولەك ازاماتتىڭ ولە- ولگەنشە ۋايىمى دا ەلدىڭ قامى بولدى. ۇلتتىڭ جوعىن جوقتادى، جوعالعانىن ىزدەدى، قۇندىلىعىن تۇگەندەدى.

«كۇڭگىر- كۇڭگىر كۇمبەزدەر»، «مىڭ ءبىر مارجان»، «كۇي شەجىرە»، «كوشپەلىلەر تاريحى»، «قازاقتىڭ ايگىلى كۇيشىلەرى» جانە تاعى باسقا كىتاپتارى وسىعان دالەل بولادى. بۇگىنگى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز - قالامگەردىڭ تۋعان باۋىرى اسىلحان سەيدىمبەك. «ارقا» دەپ ەركەلەتكەن جان باۋىرىمەن بىرگە اقسەلەۋ الەمىنە سۇڭگىپ كوردىك.

- اقسەلەۋ - بولەك قۇبىلىس. قازاقتىڭ اقسەلەۋى بولىپ بىردەن قالىپتاسا قويماعان شىعار. بالا اقسەلەۋدەن دانا اقسەلەۋگە دەيىنگى ءجۇرىپ وتكەن جولىن بىلگىمىز كەلەدى. ونىڭ بالالىق الەمى قانداي بولدى؟

- اعاتايىم ەكەۋمىزدىڭ ارامىز - 14 جاس. مەن 1956 -جىلعىمىن، اعاتايىم 1942 -جىلى دۇنيەگە كەلگەن. كوزىمدى اشىپ، ەسىمدى بىلگەن شاعىمدا اعاتايىم مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن، بوزبالا جىگىت بولاتىن. اكە- شەشەمنىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتى - اسىلحان، ۇيدەگىلەردىڭ ءبارى ەركەلەتىپ «ارقا» دەيتىن. ول اتتى قويعان - اعاتايىم. شەشەم ايتاتىن: اعام ساباقتان كەلگەندە، «ارقا، ارقا» دەپ جىلاپ، ارقاسىنا ءمىنىپ الادى ەكەنمىن. سودان باستاپ، «ارقا» دەپ كەتىپتى. اكەم دە، شەشەم دە ءمۇعالىم. بالانىڭ كوپتىگىنەن شەشەمىز جۇمىس ىستەي الماعان. بالا قاراۋ كەرەك، ولاردىڭ تاماعى، كۇتىمى بار، ونىڭ ۇستىنە اكەمىز ءۇش اعايىندى، ولاردىڭ بالالارى دا ءبىزدىڭ ۇيگە كەلىپ وقيدى، كەلىمدى- كەتىمدى كىسىلەر بار دەگەندەي، ءۇيدىڭ جۇمىسىنان شىعا الماعان. كىشكەنتايلاردىڭ ءبارى اعامىزدى «اقاۋ اعاتاي» دەپ اتايتىن ەدىك. جاستايىنان دومبىرا تارتتى، ونەرگە تىم جاقىن بولدى. اعاتايىمدى اكەم دە، شەشەم دە ەركەلەتىپ وسىرگەن. شەشەم ۇنەمى «بۇل شەشەك نە ىستەمەدى؟ بۇل قوشقار ءمىنىپ، مەكتەپكە دە كىرىپ كەتتى عوي» دەپ وتىراتىن. اكەمىز مەكتەپتە ءمۇعالىم، ماتەماتيكادان ساباق بەرەدى. ءوزى ونەرگە بەيىم ادام. قانشا قاتال بولسا دا، اعاتايىما قاتالدىق تانىتقان جوق. جاڭاارقاداعى ەڭ ۇلكەن مەكتەپ لەنين اتىندا بولاتىن. 1937 -جىلى سالىنعان. ول زاماندا ەڭ ۇلكەن مەكتەپكە لەنيننىڭ اتىن بەرەتىن ادەتى ەدى عوي. سول مەكتەپتە وقيمىز ءبارىمىز. مەكتەپكە ءبىر كۇنى اعاتايىم قوشقار ءمىنىپ بارىپ، ساباققا كىرىپ كەتكەن عوي. ەركە بالاسىنىڭ بۇل قىلىعىنا اكەم كۇلىپتى دە قويىپتى.

اكەم مەكتەپتە كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىن باسقاردى. قايرات بايبوسىنوۆ بىزبەن كورشى تۇراتىن. قايراتتارمەن اسىق ويناپ، دوپ قۋالاپ، بىرگە وستىك. كەشكە قاراي مال كۇتىپ وتىرعاندا اكەم قايراتقا ءان ايتقىزىپ قويادى. داۋىسى دەگەن سۇمدىق. قايرات بايبوسىنوۆ ءوزىنىڭ كىتابىندا: «مەنى ونەرگە جەتەلەگەن - ماتەماتيكا ءمۇعالىمى حاسەن سەيدىمبەكوۆ» دەپ جازدى. ءبىر كۇنى جاڭاارقاعا كونتسەرت قويۋعا جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ كەلەدى. سوندا اكەي جۇسىپبەككە كىرىپ: «اينالايىن، مەنىڭ ءبىر بالام بار. سەن سونى تىڭداشى»، - دەپ ءوتىنىش ايتىپتى. ول كەزدەرى اتى دۇركىرەپ تۇرعان ەلەبەكوۆتەرگە كىرۋ دە وڭاي ەمەس. سوندا اكەم قايراتتى قولىنان جەتەكتەپ اكەلىپ، جۇسىپبەكتىڭ الدىندا ءان ايتقىزىپتى. ەلەبەكوۆ سول بەتىندە قايراتتى وزىمەن ەرتىپ كەتكەن عوي. وندا قايرەكەڭنىڭ 12-13-تەگى كەزى بولسا كەرەك. اقاۋ اعاتايىمنىڭ دا ونەرگە، ادەبيەتكە كەلۋىنە دە سەبەپكەر بولعان اكەي ەدى. ءتىپتى، ەكى جىل قاتارىنان كازمۋ- گە تۇسىرەمىن دەپ، الماتىعا دا جەتەكتەپ اكەلدى. ەكى جىل قاتارىنان تۇسە الماي، ەلگە كەلىپ، جىلقى باقتى. اكەيدىڭ ۇلكەن اعاسى بار ەدى، سول كىسى جىلقىشى بولاتىن. قازاقتىڭ ەتنوگرافياسى تۋرالى زەرتتەي باستاۋىنا دا سول جىلقى باققان جىلدارى سەبەپشى بولعان سەكىلدى. جىلقىشى بولىپ ءجۇرىپ، ەلدەگى كوزى ءتىرى شالدارمەن ءجيى اڭگىمەلەسەتىن. ەستىگەندەرىن قاعازعا ءتۇرتىپ الاتىن ادەتى. اعاتايىم: «اتاقتى اعىباي باتىردىڭ نەمەرەسى تارعىن دەگەن بولدى. سول كىسىمەن بىرگە جىلقى باقتىق. بويىنىڭ ۇزىندىعى 2 مەتردەي بولاتىن. قۇلاعىنىڭ ءوزى ۇلكەن بولدى. قىستا قۇلاعىنداعى مۇزدى قامشىسىمەن قاعىپ جىبەرىپ، جۇرە بەرەتىن»، - دەپ ايتاتىن ەدى.

«ارقانى» قايتىپ الدى

- بىلۋىمىزشە، اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ بۇركەنشىك ەسىمى «ارقا» بولعان. ءسىزدىڭ ەسىمىڭىزدى ادەيى پايدالانعان با؟

- قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تۇسكەن جىلى اعاتايىم سول جەردە «لەنينشىل جاستىڭ» ءتىلشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ رەكتورى ەۆنەي بۋكەتوۆ دەگەن كىسى بولدى. سول كىسىمەن جاقسى ارالاستى. وتە كورىكتى، ۇزىن بويلى كىسى ەدى. قازاق تىلىنە، قازاق رۋحانياتىنا قاتتى جاقىن بولدى. ول كىسىنىڭ اتقارعان ەڭ ۇلكەن شارۋاسى - ۋنيۆەرسيتەتتە دومبىرا وركەسترىن قۇردى. قاراعاندىدا ونداي وركەستر بۇرىن- سوڭدى بولماعان. ول جىلدارى مۇندا 8 پايىز عانا قازاقتار بولاتىن. ونىڭ سانىن ستۋدەنتتەر تولتىراتىن ەدى. سول دومبىرا وركەسترىنە مەن دە قاتىستىم. اعاتايىم باستاپ دومبىرا شەرتكەننەن كەيىن ۇيدەگى بۇكىل بالا دومبىراعا ءۇيىر بولدىق. ەۆنەي اعاي دا ۇيگە ءجيى كەلەتىن. اعاتايىم ەكەۋى تاڭدى تاڭعا ۇرىپ، اڭگىمەلەسەتىن ەدى. ۇلتتىڭ رۋحاني مۇراسىن تۇگەندەيتىن. سول كەزدەرى قاراعاندىنى قازاقتاندىرعان دا وسى كىسىلەر بولدى- اۋ دەپ ويلايمىن.

ءبىر كۇنى اعاتايىم ماعان: «سەن ەندى اناۋ «ارقا» دەگەن اتتى وزىمە قايتىپ بەر»، - دەدى. اۋەلدە ۇقپاي قالدىم. «نە بولدى؟»، - دەپ ەدىم، «مەن بۇركەنشىك ات قويىپ جاتىرمىن. ەندى «ارقا» مەنىڭ ەسىمىم بولادى»، - دەدى. ءسويتىپ، ءوزى قويعان اتتى ءوزى تارتىپ العانى بار.

اعامنىڭ جانىندا ءجۇرىپ، قازاقتىڭ مىقتى- مىقتى ازاماتتارىمەن داستارقانداس بولدىم. ءابىش كەكىلبايەۆ، فاريزا وڭعارسىنوۆا، قويشىعارا سالعارا جانە تاعى باسقا «جەتى جەتىم» اتاپ كەتكەن، ارالارىنان قىل وتپەس، جاقسى دوستارى بولدى. اعاتايىم ۇيىنە قوناق كەلسە، مىندەتتى تۇردە مەنى شاقىراتىن. ەت تۋراپ، ۇلكەندەرگە قىزمەت كورسەتەم.

بىردە وسىلاي قوناق شاقىرىپ، قىزمەت ەتىپ، سوڭىندا قايتايىن دەپ جاتسام، قولىما ءبىر كونۆەرتتى ۇستاتتى. سىرتىندا «امانات» دەپ جازىلعان. «امانات» دەگەننىڭ نە ەكەنىن ۇعاتىن جاستامىز عوي. كوڭىلىم بۇزىلىپ، ۇيگە كەلدىم. بۇل 1999 -جىل بولاتىن. وندا كوكشەتاۋدىڭ بۇلانتى دەگەن اۋدانىندا پروكۋرور بولىپ ىستەيتىن كەزىم. «ارقا، قاراعىم! ءبىز ەندى شايتان ەمەسپىز، بۇل ومىردە جۇرە بەرەتىن. ءبىر كۇن بولماسا، ءبىر كۇن كەتەتىن شىعارمىز. سوندا باسىما قوياتىن تاسقا: «كوكتەگى كۇنگە، جەردەگى ەلىمە مەيىرىمىم قانبادى» دەپ جاز» دەگەن سوزدەرى بار اراسىندا. جۇرەگى اۋىرىپ جۇرەتىن. سودان قورىقتى ما ەكەن. ولەم دەپ ەشكىم ويلامايدى عوي. ارادا ون جىل وتكەندە، 2009 -جىلى قايتتى عوي. اعاتايىمنىڭ جانازاسىن باسىنان اياعىنا دەيىن استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ جۇرگىزدى. يمەكەڭ شتاب قۇردى. سوندا «اسىلحان، اعاڭ ەشتەڭە قالدىرمادى ما؟» دەپ سۇرادى. حاتىن كورسەتتىم. ءسويتىپ، جاڭاارقاداعى بەيىتىنىڭ باسىنا قويعان تاسىنا وسى سوزدەر قاشالىپ جازىلدى.

- اقسەلەۋ اعاعا جۇرت «سال دەسە سال، سەرى دەسە سەرى، شەشەن دەسە شەشەن» دەپ باعا بەردى.

- اعاتايىمنىڭ وي- ءورىسى ەرەكشە بولدى عوي. ول كىسى اڭگىمە ايتقاندا، ەل- جۇرت ۇيىپ تىڭدايتىن. ءابىش اعانىڭ ءوزى وتىرىستاردا ءجيى «اقانتايدى تىڭدايىق، اقانتاي ايتسىن» دەپ وتىراتىن ەدى. ءابىش اعا ءسوزدىڭ ءقادىرىن بىلەتىن، ءبىلىمدى كىسى بولاتىن. اعاتايىمدى ءجيى سويلەتەتىنى، اڭگىمەسىن ايتقىزاتىنى دا سودان بولسا كەرەك.

- ءبىر جىلدارى «تاراقتى اقسەلەۋ» دەپ تە جازىپ ءجۇردى. رۋىمدى ەل ۇمىتپاسىن دەگەن نيەتپەن جازدى ما؟ الدە باسقا سەبەبى بولدى ما؟

- سول جىلدارى ەل جاپپاي ورىستانىپ بارا جاتتى. قىزىل پارتيانىڭ قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان كەزى. رۋدى ۇمىتتىق، ۇلتىمىزدان ايرىلايىن دەپ قالعان ءسات. شىققان اتا- تەگىمىزدى بىلمەيتىن كۇيگە تۇستىك. سول كەزدە اعام تاراقتى اقسەلەۋ دەپ ادەيى جازا باستادى. بۇل كوپشىلىك ءۇشىن سەنساتسيا بولدى. ءتىپتى، «نەگە بۇلاي رۋىن جازادى؟ نەگە بولىنەدى؟» دەپ شۋلادى.

«جەتى اتالارىڭدى ءبىلۋ ءۇشىن ادەيى جازدىم. جەتى اتاڭدى بىلمەسەڭ، قالاي قازاق بولاسىڭ؟ سەندەردىڭ نامىستارىڭدى وياتۋ ءۇشىن ادەيى جازدىم» دەيتىن. بۇل كەيبىرەۋلەردىڭ جۇرەگىنە وت سالدى. ءوزىنىڭ اتا- باباسىن ىزدەي باستادى. «بۇل جۇزگە ءبولىنۋ ەمەس، كىم ەكەنىن ءبىلۋ، قايدان شىققانىن تانۋ» دەپ ۇعىندىردى. كەيىن تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن قايتادان اقسەلەۋ سەيدىمبەككە اۋىستى.

ەدەن جۋۋدان باستالعان عىلىم

- 1987 -جىلى اعانىڭ توبەسىنە دە «بۇلت» ۇيىرىلگەنىن بىلەمىز. ءتىپتى، «ۇلتشىل» دەپ ايىپتاپ، جۇمىسىنان دا قۋدى. اعاڭىزدىڭ ومىرىندەگى سول ءبىر كولەڭكەلى تۇستارى ءسىزدىڭ ەسىڭىزدە قالدى ما؟

- ول كەزدە ۇلىتاۋ اۋدانىندا جۇمىس ىستەيتىن كەزىم. اعاتايىمنىڭ الماتىداعى ۇيىندە قازاقتىڭ ەسكى قۇرال- سايماندارى، قارۋ- جاراعى بار بولاتىن. قىلىشى، ساداعى، بەساتار مىلتىعى ءىلۋلى تۇراتىن ەدى. 1986 -جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىنان كەيىن قونايەۆتى الىپ، ورنىنا كولبيندى تاعايىندادى. سول جىلى بۇكىل قازاقستان بويىنشا پروكۋرورلاردى جينادى. الماتىعا مەن دە باردىم. بىردەن اعاتايىمنىڭ ۇيىنە ءتۇستىم. ءۇيدىڭ ءىشى ءبىراز جۇتاڭ تارتىپ قالعان سياقتى. ءبىراز نارسە جوق. اعامنىڭ كوڭىل كۇيى ءتۇسىپ كەتكەن.

«ارقا، بايقاپ وتىرعان شىعارسىڭ. ءۇش ارىپتەگى جاناشىر جىگىتتەر «ءسىزدىڭ سوڭىڭىزعا ءتۇسىپ جاتىر، قاماۋى مۇمكىن» دەپ ايتتى. سودان ۇيدە تۇرعان قارۋلاردىڭ ءبارىن جيناپ، ءبىر جەرگە تىعىپ قويدىم»، - دەدى. ءۇي تەلەفوندارى دا تىڭدالادى ەكەن. «سەن دە بايقاپ ءجۇر»، - دەپ ايتتى. وندا ول كىسى «ءبىلىم جانە ەڭبەكتىڭ» رەداكتورى بولاتىن. تاعى ءبىر بارعانىمدا اعامنىڭ ۇيىندە مۇرات اۋەزوۆ، روللان سەيسەنبايەۆ بار ەكەن. سوندا اعام وتىرىپ: «وسى مەن كاماليدەنوۆكە نە جازدىم؟ ول جينالعان جەرىنىڭ بارىندە «سەيدىمبەكوۆ دەگەن الاشورداشى بار. ۇلتشىل. سونىڭ كوزىن قۇرتۋ كەرەك» دەپ مىنبەدەن ايعايلايدى ەكەن»، - دەدى.

سوندا ولار اعاتايىمدى «قازاق جاستارىنىڭ كوسەمى» دەپ سانايدى ەكەن. «قازاق ەلى ءۇشىن مەن ەشتەڭەدەن باس تارتپايمىن. «تاۋەلسىزدىك بەرەمىز، سول ءۇشىن سەن جانىڭدى بەر» دەسە، بەرە سالامىن. مەنى قاماماق تۇگىلى، اتىپ تاستاسا دا، ءوز يدەيامنان باس تارتپايمىن» دەپ ايتىپ وتىردى. انا كىسىلەر اعاتايىما: «اقسەلەۋ، سەن بايقاشى. كەيدە تىم قاتتى كەتىپ قالاسىڭ»، - دەپ ەسكەرتىپ جاتتى. ءسويتىپ جۇرگەندە اعامدى «ءبىلىم جانە ەڭبەكتەن» بوساتتى. ءبىراز ۋاقىت جۇمىسسىز ءجۇردى. شامامىز كەلگەنشە، باۋىرلارى كومەكتەسىپ تۇردىق. ودان بولەك، اعاتايىمنىڭ جاناشىرلارى دا كوپ بولدى. ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ، عىلىم اكادەمياسىنا جۇمىسقا كىردى. ءوزى «ەدەن جۋۋشى بولىپ كىردىم» دەپ ايتاتىن. ايتەۋىر لابورانت بولىپ ىستەگەنىن بىلەمىز. سول جەردە ءجۇرىپ، عىلىممەن ناقتى اينالىسا باستادى. «قازاقتىڭ قارا سوزدەرىنەن» عىلىمي جۇمىسىن قورعاپ شىقتى. بۇل اعامنىڭ ەتنوگرافياعا دەگەن ىنتا- ىقىلاسىن وياتتى.

قۋدالاۋعا ءتۇسىپ، قينالىپ جۇرگەنىندە باسىنان سيپاپ، ارقاسىنان قاققان دا ەل- جۇرتى بولدى. سول ءۇشىن دە اعاتايىم «ەلمەن بىرگە وتقا دا، سۋعا دا تۇسەمىن» دەيتىن. بىرەۋگە جاعىمپازدانعان جوق. بىرەۋدىڭ سويىلىن سوققان جوق. وسى مىنەزىنەن تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە اينىمادى.

1973 -جىلى ءوزىنىڭ كۇندەلىگىندە بىلاي دەپ جازىپتى: «قوس ءمۇيىزدى ەسكەندىر قازىرگى قازاق دالاسىنا شابۋىل جاساعاندا، ايسا پايعامبار مەن مۇحاممەد پايعامبار ءالى تۋماعان ەكەن. بۇل كەزدە كوشپەلى ءومىر سالتتاعى بابالارىمىز داري پاتشانىڭ تۇمسىعىن قانعا بوياپ، كيردىڭ باسىن قانجىعاسىنا بوكتىرىپ ۇلگەرىپتى. شەت جۇرتتىڭ تاريحي تۇلعالارىن بىلاي قويعاندا، ءوز جەرىمىزدە داۋرەن سۇرگەن حانداردىڭ حانى بۇمىن قاعان مۇحاممەد پايعامباردان 80 جاس ۇلكەن ەكەن. وسى ورايدا قازىرگى الەمدىك ءدىن دەپ جۇرگەنىمىز - بار بولعانى الەمدىك وقيعا نەمەسە الەمدىك تاريحتىڭ ءبىر ۇزىگى رەتىندە عانا دەن قويدىرادى. ناعىز ءدىني تاريح - تاڭىرلىك دىنگە ءتان سياقتى. سەبەبى تاڭىرلىك ءدىن، دالىرەك ايتساق، تاڭىرلىك نيەت- تانىم ءوزىنىڭ كوسموستىق اۋقىمىمەن مويىنداتادى. تاڭىرلىك دۇنيە- تانىم، تۇپتەپ كەلگەندە، تابيعاتتانۋ، تابيعاتپەن ءتىل تابىسۋ بولىپ شىعادى. بۇل دەگەنىڭىز - تىرشىلىك اتاۋلىنىڭ تىرەگى دەگەنگە سايادى» دەيدى. بۇل - ونىڭ 31 جاسىندا ايتقانى. وسى كۇنگە دەيىن وعان قارسى شىعىپ، «مىناۋىڭ دۇرىس ەمەس» دەپ ەشكىم ايتقان ەمەس. ءبىر جىلدارى اعاتايىمنىڭ «اقيىق» دەگەن كىتاپشاسى شىقتى. «اقيىعى» 1969 -جىلى شىقتى عوي دەيمىن، قاتەلەسپەسەم. سوندا جاسى 26-دا عانا بولۋى كەرەك. ول جىلدارى قانداي كىتاپ شىقسا دا، ادەبيەتتانۋشىلار پىكىر ايتاتىن اعامنىڭ سول كىتابى تۋرالى ءبىر عانا جازۋشى سىن جازدى. ول - قابدەش ءجۇمادىلوۆ.

- سوندا العاشقى سىنشىسى قابدەش اعا بولدى ما؟ ول كىسى نە جازىپتى؟

- قابدەش ءجۇمادىلوۆتىڭ سىنى دا قىزىق جازىلعان. «بۇل جىگىتتىڭ جازعانىن وقىپ وتىرىپ، ونىڭ تەكتى جەردەن شىققانىن بايقايمىز. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن بۇركىت تۋرالى ەشكىم جازعان جوق. ونى قالاي باپتاۋ كەرەك، قالاي اڭعا سالۋ كەرەك؟ وسىنى بىلەتىن ادامداردىڭ بار بولعانىنا قۋانىپ وتىرمىن» دەپ جازادى. اعاتايىم قاراعاندىدا جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ، «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە اۋىستى. «ونەر جانە ءبىلىم» بولىمىنە مەڭگەرۋشى بولدى. اعاتايىمنىڭ بولمەسى ءانشى- جىرشىلاردىڭ ورداسىنا اينالدى. ءبىر كۇنى سول كابينەتكە عابيت مۇسىرەپوۆ تە كەلىپتى. ول كىسى «ويانعان ولكە» رومانىنىڭ ءبىر مالىمەتتەرىن ءبىلىپ بەرشى» دەپ ءوتىنىش ايتا كەلسە كەرەك. اعام عابەڭنىڭ تاپسىرماسىن ەكى ەسە ورىنداپتى. وعان عابەڭ تاڭعالىپ، «ءبىر ءبولىم قىلىپ، جازىپ تاستاپسىڭ عوي» دەپ ريزا بولىپتى.

- اعاتايىڭىزدىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇندەرىن دە «جۇمباق» كورەتىندەر كوپ.

- راس، ءولىمىن جۇمباق سانايتىندار وتە كوپ. جاسىراتىنى جوق، 2000 -جىلعا دەيىن تاۋەلسىز ەلدىڭ بولاشاعىنا سەنىممەن قاراپ كەلدى. ودان كەيىن جۇيەگە ريزا بولماي، سىني كوزبەن قاراي باستادى. ءتىلدى ۋايىمداي باستادى. ەلدى ۋايىم قىلا باستادى. ول كىسى ەشقاشان دۇنيەگە قىزىققان ەمەس. ونىڭ بار جيعان- تەرگەنى - كىتاپتارى. اعاتايىم قايتقاندا ءابىش اعامىز: «قازاقتا سال قانداي بولادى؟ اقسەلەۋدەي بولادى. سەرى قانداي بولادى؟ اقسەلەۋدەي بولادى. بي قانداي بولادى؟ اقسەلەۋدەي بولادى. باتىر قانداي بولادى؟ اقسەلەۋدەي بولادى. ءپىر قانداي بولادى؟ اقسەلەۋدەي بولادى. قازاقتىڭ جاقسىسى مەن جايساڭىنىڭ ءبارى قانداي بولادى؟ اقسەلەۋدەي بولادى. قازاقتىڭ قاتەپتى قارا نارى قانداي بولادى؟ اقسەلەۋدەي بولادى. ءبارىنىڭ ورنىنا ءبىر عانا اقسەلەۋ جۇرە الادى. ال اقسەلەۋدىڭ ورنىنا كىم جۇرە الادى؟ ەشكىم دە ەمەس، تەك اقسەلەۋدىڭ ءوزى جۇرە الادى» دەگەنى بار. ول كىسىدەن ارتىق ەشكىم ايتا الماس.

ول ءوز اماناتىن جازعان 1999 -جىلدان باستاپ، ارعى دۇنيەگە دايىندالا باستاعان سەكىلدى. «قازاقتىڭ جىگىتتەرى جۇمىس تابا الماي، اربا سۇيرەپ ءجۇر. بۇل نە سۇمدىق؟» دەيتىن ەدى ۇنەمى. «وسىنداي مەملەكەتتە ءومىر ءسۇرىپ وتىرعانىما قورلانامىن» دەۋشى ەدى. ۇنەمى وسىنداي ۋايىممەن ءجۇردى. ۋايىممەن ومىردەن ءوتىپ كەتتى...

«ايقىن» گازەتى