قىتاي ۆاكسيناسى قانشالىقتى ءتيىمدى - عالىم پىكىرى

نۇر- سۇلتان. قازاقپارات - بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعىنىڭ گەنەتيكالىق ينجەنەريا زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى الەكساندر شۋستوۆ كوروناۆيرۋسقا قارسى قىتايلىق ۆاكتسينانىڭ جانە حالىقتى ۆاكسينالاۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات.

- قىتايلىق Sinovac ۆاكسيناسىنىڭ كوروناۆيرۋسقا قارسى تيىمدىلىگىن قالاي باعالار ەدىڭىز ؟

- Sinovac («سينوۆاك»)- قىتايدا جاسالعان جانە كلاسسيكالىق تەحنولوگيا بويىنشا شىعارىلاتىن ەكى ۆاكسينانىڭ ءبىرى. بۇل «ولتىرىلگەن» نەمەسە بەلسەندى ەمەس ۆاكسينا. قازىر الەمدە ونەركاسىپتىك تۇردە ءتورت بەلسەندى ەمەس ۆاكسينا شىعارىلادى، ولاردى تولىق قولدانۋعا بولادى. ەكەۋى قىتايلىق - «سينوۆاك» جانە «سينوفارم»، ءبىر ۆاكسينا - ءۇندىستاندا جانە بىرەۋى - قازاقستاندا وندىرىلەدى. بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پروبلەمالارى ع ز ي بازاسىندا QazVac ۆاكتسيناسى ازىرلەنەدى. بۇل ۆاكسينالاردىڭ بارلىعى تيىمدىلىگى جاعىنان شامالاس. بەلسەندى ەمەس ۆاكتسينالار شامامەن %80 قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ياعني، ۆاكسينالانعان توپتا اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ %80 عا تومەندەگەنىن بىلدىرەدى. بارلىق بەلسەندى ەمەس ۆاكسينالاردىڭ اراسىنداعى تانىمالى - «سينوۆاك»، ونى الەمدەگى ەڭ كوپ ادام سالدىرعان. «سينوۆاك» الەمنىڭ 25 ەلىندە، تۇتاس وڭتۇستىك- شىعىس ازيادا، لاتىن امەريكاسىنىڭ كوپ بولىگىندە، سونىمەن قاتار تۇركيادا، البانيا مەن ۋكراينادا قولدانۋعا رۇقسات ەتىلگەن. بۇل ۆاكسينا ءار ءتۇرلى كلينيكالىق سىناقتاردان وتكەن جانە ونىڭ سيپاتتامالارى تولىق زەرتتەلگەن.

- قىتايلىق ۆاكسينانىڭ ارتىقشىلىعى نەدە جانە ونىڭ جاناما اسەرلەرى بار ما؟

- ۆاكسينانىڭ ارتىقشىلىعى - جاقسى زەرتتەلگەنىندە. قازىردىڭ وزىندە 300 ميلليون ادام «سينوۆاك» سالدىرعان. كوپتەگەن كلينيكالىق سىناقتار جۇرگىزىلدى جانە ونىڭ سيپاتتاماسى تۋرالى سەنىممەن ايتۋعا بولادى. جاناما اسەر كەز كەلگەن ۆاكسينادان بولۋى مۇمكىن. مۇنداعى ماسەلە جاناما اسەردىڭ قانشالىقتى كۇشتى بولاتىنىندا. رەاكسيالاردى جەرگىلىكتى جانە جۇيەلىك دەپ قاراستىرۋعا بولادى. جەرگىلىكتى اسەرلەر - ەگۋ ورنىنداعى قىزارۋ، اۋىرسىنۋ جانە ادامنىڭ ءومىرى مەن جۇمىسىنا قاۋىپ توندىرمەيتىن باسقا دا رەاكسيالار. «سينوۆاكتى» قولدانعان كەزدەگى جەرگىلىكتى اسەرلەر%30-40 قۇرايدى. ولار ۋاقىتشا بولعاندىقتان، ۆاكسينانى تولىق قاۋىپسىز دەپ ايتۋعا بولادى.

- ۆاكسينانى قولدانۋ ارقىلى كوروناۆيرۋستى جەڭۋگە بولا ما؟

- الەمدەگى ءولىم- ءجىتىمنىڭ ازايۋى ءۇشىن، قاۋىپتى اۋرۋ اينالاسىنداعى جاپپاي دۇرلىگۋ اياقتالىپ، ادامدار قالىپتى جاعدايعا ورالۋى ءۇشىن جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى مەن باسقا ينستيتۋتتار قالىپتى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن - ءيا، بۇعان ۆاكسيناتسيا ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى. ۆاكسينالاۋدىڭ باستى ماقساتى - ادامداردىڭ قالىپتى جاعدايعا ورالۋى.

ۆيرۋستىڭ اينالىمىن توقتاتۋ ءۇشىن جانە ونىڭ الەمدە بولماۋى ءۇشىن ۆاكسينا كومەكتەسپەيدى. ويتكەنى، رەسپيراتورلىق ۆيرۋستاردان تۋىنداعان الدىڭعى اۋرۋلار تاجىريبەسى كورسەتكەندەي، بۇل ۆيرۋس پاندەميادان كەيىن دە قوعامدا قالادى جانە ونىڭ اينالىمى ساقتالادى. ءبىراق ول پاتوگەندىك جانە قاۋىپتى اگەنت بولۋىن توقتاتادى جانە جاي عانا ماۋسىمدىق ينفەكتسيالاردىڭ قوزدىرعىشى رەتىندە جۇرەدى. كوروناۆيرۋس تا تۇماۋ سەكىلدى ارامىزدا قالادى.

- ۇجىمدىق يممۋنيتەتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قانشا ادامدى ۆاكتسينالاۋ كەرەك؟

- ۇجىمدىق يممۋنيتەت ۇعىمى ۆاكسينولوگياداعى نەگىزگى ۇعىمداردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. كوروناۆيرۋس ءۇشىن ۇجىمدىق يممۋنيتەتتىڭ ەڭ ءجيى جاريالانعان سانى %70 بولدى. ياعني قازىرگى ەپيدەميولوگيالىق جاعداي كورىنىسىن توقتاتۋ ءۇشىن %70 حالىق ۆاكسينا الۋى كەرەك نەمەسە اۋىرىپ شىعۋى كەرەك. جەكەلەگەن جاعدايلار ارينە جالعاسادى. جاپپاي ۆاكسينالاۋ ۇجىمدىق يممۋنيتەتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قاجەت. قازاقستان حالقىنىڭ %70 ى اۋرۋعا قارسى يممۋنيتەت ورناتقاندا ەپيدەميا تومەندەي باستايدى، كارانتيندىك شەكتەۋلەردى دە الىپ تاستاۋعا بولادى.

- كوروناۆيرۋسپەن كۇرەسۋدىڭ ۆاكسينالاۋدان باسقا جولدارى بار ما؟

- ۆاكسينالاۋ ەپيدەميانى توقتاتۋ شارالارى اراسىندا كوش باستاپ تۇر. ۆاكسينا بولماسا، ەشتەڭە ىستەي المايمىز. ءبىراق ارينە، دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى ادامداردى ۆاكسينالاۋعا عانا سۇيەنبەيدى. ۆاكسيناعا قوسا ءتيىمدى ەمدەۋ قۇرالدارى بولۋى كەرەك، ويتكەنى اۋرۋ ادامدار ءالى دە بولادى جانە ولاردى ەمدەۋ كەرەك.

ەمدەۋ اۋرۋ جۇقتىرۋدىڭ الدىن الادى. ناۋقاس ادام نەعۇرلىم تەزىرەك ەمدەلسە، سوعۇرلىم از ادام ودان اۋرۋ جۇقتىرادى.

ۆاكسينادان بولەك، ءتيىمدى ءدارى- دارمەكتەر دە قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قولداۋعا جانە ەڭ وسال توپتاردى، مىسالى، قارت ادامداردى قورعاۋعا ارنالعان جەدەل ۇيىمداستىرۋ شارالارى كەرەك. مىسالى، ەگدە جاستاعى ادامدارعا ۆاكسينا دۇرىس اسەر ەتپەۋى مۇمكىن.

يممۋندىق جۇيەنىڭ قارتايۋى سياقتى قۇبىلىستار بار. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، اۋرۋدى باقىلاۋدىڭ باسقا تاسىلدەرىن جاساۋ قاجەت. ارينە، بۇكىل الەمدە ۆاكسينالاۋ ساياساتى بىردەي. COVID-19 پاندەمياسىمەن كۇرەسۋدىڭ قازىرگى ستراتەگياسى ەڭ الدىمەن ۆاكسيناعا - حالىقتى جاپپاي ۆاكسينالاۋعا نەگىزدەلگەن. بۇل - ەڭ قولجەتىمدى جانە تۇسىنىكتى ءادىس.

اۆتور: ايجان سەرىكجان قىزى