زادا دۇكەنبايەۆا: ءبىز ءوز ءتىلىمىزدى جاڭعىرتا بىلسەك، باسقا ۇلتتار دا قازاق تىلىندە سويلەيدى

نۇر- سۇلتان. قازاقپارات - ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ە ۇ ۋ- دىڭ قازاقستان تاريحى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى زادا دۇكەنبايەۆا ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ق ح ا كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنداعى قازاق تىلىنە ايتقان سوزىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.

«قازاق ءتىلى قازاقتان باسقا كىمگە كەرەك؟ مەنىڭ انام - ەۆرەي، اكەم - قازاق. ءبىراق مەن ءوزىمدى قازاقپىن دەپ سانايمىن. سەبەبى مەنىڭ اكەم قازاق. ءبىراق بۇگىندە قالىپتى جاعدايعا اينالسا دا ءوز ءتىلىن بىلمەيتىن قازاقتارعا قايران قالام. قازاقستاندا 130-دان استام ۇلت وكىلدەرى تۇرادى دەسەك تە، كەزىندە ەلباسى «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسۋى كەرەك» دەگەن ەدى. ال بىزدە بۇگىنگى 21 - عاسىردا ول تۇگىلى ءوز ءتىلىن بىلگىسى كەلمەيتىن قازاقتاردى كەزدەستىرۋگە بولادى. ءتىلدى بىلمەۋ ارقىلى 70 جىل بويى بوداندىقتا بولعان قۇلدىق مەنتاليتەتىمىزدى اشكەرەلەيمىز. البەتتە، كوپ ءتىل بىلگەن جاقسى. ءتىلدى بىلگەن سايىن سەنىڭ عىلىمعا دەگەن كوزقاراسىڭ جوعارىلايدى. ءبىراق ءاربىر ۇلت ءوز ءتىلىن ءبىلۋى كەرەك.

قازىر قازاقستاننىڭ جاستارى شەتەلدە ءجۇر. ورىس نەمەسە امەريكالىق كەلىپ «قازاق دەگەن قانداي ۇلت؟» دەپ سۇراۋى مۇمكىن عوي. سوندايدا قازاق ءتىلىن بىلمەي تۇرعان ادام قازاقتىڭ دومبىراسىن، مادەنيەتىن، تاريحى تۋرالى نە ايتا الادى؟» - دەيدى زادا دۇكەنبايەۆا.

پروفەسسور بۇرىنعى كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان ءبىرقاتار مەملەكەت لاتىن الىپبيىنە كوشىپ قويعانىن ەسكە سالدى.

«ال قازاقستان ءالى سونىڭ نۇكتەسىن قويا الماي كەلە جاتىر. ەلباسى ايتايىن دەگەن ويى وسى. قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسۋى كەرەك. مىنە، ءبىز وسىنى تۇسىنە الدىق پا؟ جۋرناليستەردىڭ اراسىندا وزگە ۇلت وكىلدەرى ءجۇر. قازاق تىلىندە قانداي ادەمى سويلەپ جاتىر. سوندىقتان بۇگىن ۇلتتىق نەگىزىمىزدى ءبىرىنشى ورىنعا قويۋىمىز كەرەك. ءبىراق، نە دەگەنمەن، بارلىق قازاقتار ءوز ءتىلىمىزدى جاڭعىرتا بىلسەك، باسقا ۇلتتار دا ءبىزدىڭ تىلىمىزدە سويلەيدى. مەملەكەتتىڭ ءتۇپ قازىعى - قازاقتاردىڭ ءوز قولىندا تۇر. بۇل ەشكىمگە ۇستەمدىكتى كورسەتۋ ەمەس، ۇلتتىق كەلبەتىمىزدى كورسەتۋ دەگەن ءسوز»، - دەدى ول.

ەسكە سالا كەتسەك قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ق ر تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسى، ق ح ا ءتوراعاسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءار بالا مەكتەپ بىتىرگەندە قازاق تىلىندە سويلەيتىندەي جاعداي جاسالۋى كەرەكتىگىن ءمالىم ەتكەن بولاتىن.

«قازاق ءتىلىنىڭ بىرىكتىرۋشى فاكتورعا اينالۋىنا، ەلىمىزدىڭ حالقىنىڭ بىرلىگىن مۇنان ارى دا نىعايتۋعا الەۋەتى بار. ول ەتنوسارالىق قارىم- قاتىناس تىلىنە اينالۋى ءۇشىن كەڭەڭ- كەزەڭىمەن اياسىن كەڭەيتىپ، ونى وقيتىن ادامداردىڭ سانىن ارتتىرۋ قاجەت»، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

ق ر تۇڭعىش پرەزيدەنتى امەريكا جۇزدەگەن ۇلت پەن ەتنوستان تۇراتىنىن، الايدا ولاردىڭ اعىلشىن ءتىلى امەريكالىق قىلىپ وتىرعاندىعىن باسا ايتتى.

«ارينە، بىزدە جاعداي وزگەشەلەۋ. ءبىراق، سوعان بارۋىمىز كەرەك جانە مەملەكەتتىك ءتىل بارلىق ازاماتتارعا باسقارۋدىڭ بۇكىل ورگاندارىنا جۇمىس ىستەۋگە، ءتىپتى پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان ماقسات ۇلكەن. ادام كوپ ءتىل بىلگەن سايىن مادەنيەتتى بولا تۇسەدى. مەنىڭشە، كوپشىلىك مۇنى ورتاق ماقساتتار ءۇشىن جاساپ وتىرعانىمىزدى تۇسىنەدى. سول سەبەپتى ءتۇرلى ەتنوستىڭ اتا- انالارى بالالارىن قازاق بالباقشالارىنا، مەكتەپتەرگە جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنا بەرە باستاعانى قۋانتادى. مۇنى قولداۋ قاجەت»، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.

اۆتور: ايان بەكەن ۇلى