ءال-فارابي نە ءۇشىن «ەكىنشى ۇستاز» اتاندى؟

نۇر - سۇلتان. قازاقپارات - ءابۋ ناسىر مۇحامماد يبن تارحان يبن ۋزلاع ءال-فارابي - ادامزات بىلىمىندەگى كوپتەگەن سالادا تەرەڭ ءىزىن قالدىرعان يسلام ورتاعاسىر ۇلى ويشىلدارىنىڭ ءبىرى.

ونىڭ لوگيكا، مەتافيزيكا، جاراتىلىستانۋ، الەۋمەتتىك فيلوسوفيا، ەتيكا مەن ساياساتتاعى ىرگەلى ەڭبەكتەرى، شىعىس يسلام جانە ورتاعاسىرلىق باتىس مادەنيەتتەرىنىڭ دامۋىنان كەيىن قايتا ورلەۋ مەن جاڭا زامانعا ۇلكەن اسەرىن تيگىزدى. الەمدىك مادەنيەت تاريحىندا ول شىعىس اريستوتەلى ءارى ورتاعاسىر الەمىنە تابيعاتتى، ادامزاتتىق قوعام مەن ادام جانىن زەرتتەۋدىڭ قۇپيا پەردەسىن اشۋشى ۇستاز رەتىندە تانىمال.

ءال- ارابي لوگيكا مەن كوپتەگەن تەوريالىق عىلىمدار جايىنداعى ەڭبەكتەردىڭ يەسى ەكەنى ءمالىم. اسىرەسە، ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى - مانتىق (لوگيكا) عىلىمى. عالىم شامامەن اريستوتەلدىڭ بارلىق كىتاپتارىن اراب تىلىنە اۋدارىپ، ولارعا تۇسىنىكتەمە بەرگەن. مىسالى، «بىرىنشى اناليتيكا»، «سيللوگيزم تۋرالى كىتاپ»، «ەكىنشى اناليتيكا» دەپ تانىلعان «دالەل جايىنداعى كىتاپ»، «توپيكا»، «ون كاتەگوريالار جايىنداعى كىتاپ»، «سوفيستيكا»، «ريتوريكا»، «پوەتيكا»، «تابيعي ۇيلەسىمدىك»، «اسپان جانە الەم»، «اسپاندىق بەلگىلەر» جانە ت. ب.

باتىس الەمى اريستوتەلدى ءال-فارابيدىڭ ارقاسىندا تانىدى. ويتكەنى ەۋروپا اريستوتەلدىڭ كىتاپتارىن ءتۇپنۇسقادا وقىپ تۇسىنۋگە شاراسىز بولعان. سول ءۇشىن ولار گرەك تىلىندەگى اريستوتەلدى اراب ءتىلى ارقىلى تانۋعا ءماجبۇر ەدى. ءتىپتى كەيبىر قولجازبا بەتتەرىندە ءال-فارابيدىڭ «بۇل كىتاپتى قىرىقتان استام رەت وقىدىم» دەگەن جازۋلارى بار ەكەنى ناقتى دەرەكتەردە كەزدەسەدى. وسىلاي الەمنىڭ ءبىرىنشى ۇستازىن تانىتقان ءال-فارابي «ەكىنشى ۇستاز» اتاندى.

kazislam.kz