ءبىر جولعا كارىشالدى كەشىرىڭىزشى، - دەپ كوزىنە جاس الدى - م. شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەدەن

استانا. قازاقپارات - «ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە» دەپ اتالاتىن ايگىلى اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەمىزدى ونان ارى جالعاستىرامىز.

ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل ەسسەنىڭ اۆتورى قۇديار ءبىلال سوڭعى ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى مۇحاڭمەن بىرگە « جالىن» جۋرنالىندا قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان جۋرناليست، جازۋشى.

ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە-125

شاپالاق ماسەلەسىنە قاتىستى ساۋال م. شاحانوۆقا سان رەت قويىلعان. ول ساۋالعا كەزىندە باسپا ءسوز ارقىلى دا جاۋاپ بەرىلگەن. سوندىقتان مۇحاڭنىڭ سول جاۋابىن ءبىز دە قاز-قالپىندا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك. سونىمەن ءسوزدى م. شاحانوۆتىڭ وزىنە بەرەيىك:

«ن. نازاربايەۆ كرەملدە مەنى ۇرىپتى دەگەن وسەكتى قالىڭ جۇرتقا ارنايى ماقالا جازىپ، سۇحبات بەرىپ، كارىشال اسانوۆ تاراتتى. ءبىر كۇنى ونى ۇستاپ الىپ: «ءسىز مۇنداي رۋحسىز وسەكتى قانداي نەگىزگە سۇيەنىپ ايتىپ ءجۇرسىز؟ نازاربايەۆ ەكەۋمىزدىڭ ارامىزداعى كەرىستى ءوز كوزىڭىزبەن كوردىڭىز بە؟ ءسىزدى ك س ر و حالىق دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىرىنشى سەزى كەزىندە كرەملگە كىرگىزدى مە؟» - دەپ سۇرادىم. ول: «جوق، مەن بۇل اڭگىمەنى قاناي قاسەنوۆتەن ەسىتتىم» دەپ جالتاردى.

ق. قاسەنوۆ الماتىداعى ۆاگون دەپوسىندا جۇمىس ىستەيتىن جىگىت ەدى. ءسال-ءپال اۋىتقۋشىلىعى دا جوق ەمەس-ءتىن. كەيدە ارالعا، جەلتوقسان وقيعاسىنا بايلانىستى قوعامدىق جيىندار وتكىزىپ جاتساق، ەسىكتى اشىپ، موليە قاراپ تۇرادى دا: «سەندەر-اق جينالىستان شارشامايدى ەكەنسىڭدەر» دەپ كەرى بۇرىلىپ كەتەتىن. بىرنەشە كۇننەن سوڭ سول قانايعا دا جولىعۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ءوزىن «ءبىر اڭگىمە بار» دەپ «جالىن» جۋرنالىنداعى بولمەمە ەرتىپ كەلدىم.

- ال، ەندى سەن نازاربايەۆ ەكەۋمىزدىڭ ءبىر-بىرىمىزگە قول جۇمساعانىمىزدى، اسىرەسە ونىڭ مەنى ۇرعانىن كورىپسىڭ عوي. تەك شىنىڭدى ايت، ايتپەسە مەنىڭ دە وزىمە ساي جىندىلىعىم بار ەكەنىنە كوزىڭ جەتەدى، - دەپ القىمىنان الا ءتۇسىپ ەم، بەيشارا تىم قورقاق ەكەن، ەكى قولى تىزەسىمەن بىرگە دىرىلدەپ كەتتى.

- ءبىر كۇنى ءسىز كوشەدە كەلە جاتىر ەكەنسىز. ەكى جاعىڭىزدا ەكى ايەل بار. مەن سوڭدارىڭىزدان، سىزگە بايقاتپاي ەرىپ ءجۇردىم. سوندا ءسىز قاسىڭىزداعى ايەلدەرگە: «نۇكەڭ مەنى ۇردى...» دەگەندەي بولدىڭىز. سول «نۇكەڭ دەگەن ءسوزدى مەن نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ەكەن دەپ ۇقتىم»، - دەدى كوزى الاقتاعان قالپى.

- ەگەر مەن بىرەۋلەردەن تاياق جەسەم دە، ونى ايەلدەرگە ايتىپ، جىگىتتىك رۋحىمدى قۇلاتپايمىن. وعان مەنىڭ ەركەكتىك نامىسىم جىبەرمەيدى. سوندىقتان مۇنىڭ شىلعي وتىرىك، - دەدىم ىزاعا بۋلىعىپ. - ەندى شىنىڭدى ايتپاساڭ ءىس ناسىرعا شابادى.

- ايتايىن، ايتايىن، - دەدى ول قولى دىرىلدەپ. - ءبىر كۇنى مەنى كارىشال ۇيىنە قوناققا شاقىردى دا، الدىما ءبىر بوتەلكە اراق قويدى. اراقتىڭ ورتاسىنا تامان جەتكەنىمدە، «جاز، جاز» دەگەن كوماندا بولدى. ودان ءارى نە جازىپ، نە قويعانىمدى ءوزىم دە بىلمەيمىن. ەگەر مۇمكىن بولسا مەنى كەشىرىڭىز...

- مىنە، وسى سوزدەرىڭدى ماعان قالاي بايانداساڭ، سولاي قاعازعا ءتۇسىرىپ بەر، - دەدىم قانىم قايناپ. ول ايتقانىمدى ورىندادى.

سول تۇستا اسانوۆتىڭ وتىرىگى «ۆەچەرنيايا الما-اتا» گازەتىندە، تاعى باسقا دا باسىلىمداردا جاريالانعان بولاتىن. ارتىنشا مەن «ۆەچەرنيايا الما-اتا» جانە «لەنينشىل جاس» گازەتتەرىنە سۇحبات بەرىپ، قاسەنوۆتىڭ تۇسىنىگىن دە قوسا جاريالاپ، پالەلى سوزدەن باسىمدى ارشىپ العانمىن.

كەيىننەن، اسانوۆ، بەتى بۇلك ەتپەستەن: «شاحانوۆتىڭ ماسكەۋدە سويلەگەن ءسوزىن مەن جازىپ بەرگەنمىن» دەپ ءبىر گازەتكە سۇحبات بەرىپتى. ويتكەنى، بۇل بىرەۋلەردىڭ ونى ايتاقتاۋى بولسا كەرەك. اسانوۆ ۇزاق ۋاقىت بويى مەنىڭ جەلتوقسان وقيعاسى اياسىنداعى جۇمىستارىمدى جوققا شىعارۋعا الەكتەندى.

بىردە كوپ ادام قاتىسقان، جەلتوقسانعا ارنالعان ۇلكەن جيىندا، ول ماعان جۋرناليست رەتىندە سۇراق قويىپ ەدى، سۇراعىنا جاۋاپ بەرە كەلە: «قانشاما جىل بولدى، مەن جونىندە ايتپاعان وسەگىڭىز قالمادى. ءتىپتى، مەنىڭ ماسكەۋدە جەلتوقسان كوتەرىلىسى حاقىندا سويلەگەن ءسوزىم دە ءسىزدىڭ قولىڭىزدان شىعىپتى. ماعان سىزدەي «قامقورلىق» جاساپ جۇرگەن ادام تابۋ قيىن. بالكىم، جۇرت اراسىنا كەڭ تاراپ كەتكەن ولەڭدەرىمدى دە ءسىز جازىپ بەرىپ جۇرگەن شىعارسىز؟» - دەگەنىمدە مەنى قولداعان جۇرت ورىندارىنان تۇرىپ قول سوقتى جانە بىرنەشە ادام «وسەكشى اسانوۆ زالدان شىعىپ كەتسىن!» دەپ ايقايلادى.

ءبىرشاما ۋاقىتتان سوڭ اكىمشىلىك قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ نامىسىن قورلاعانى ءۇشىن ك. اسانوۆتى سوتقا بەرىپتى. سوت گازەتكە جاريالانعان قاناي قاسەنوۆتىڭ تۇسىنىگىن نەگىزگە السا كەرەك، كۋاگەر رەتىندە مەنى دە شاقىرىپتى. باردىم. وسەكتەن زارداپ شەككەن ادامنىڭ ءبىرى رەتىندە قاناي قاسەنوۆتىڭ تۇسىنىگىن قولداپ سويلەسەم، اسانوۆ سوتتالىپ كەتكەلى تۇر ەكەن.

اسانوۆتىڭ ايەلى قاسىما كەلىپ:

- ءسىز اقىن ادامسىز عوي. ءبىر جولعا كارىشالدى كەشىرىڭىزشى، - دەپ كوزىنە جاس الدى. سول ساتتە تاعى ءبىر ەرەسەك ادام:

-  مۇحا، يتپەن ءيت بولاسىز با؟ ەگەر ول تىكەلەي ۇلتتىق مۇددەگە قارسى شىقسا كەشىرمەۋىڭىزگە بولار ەدى. بۇل ارادا اسانوۆ جەكە باسىڭىزدى عانا قارالاپ وتىر. دارحان اقىندىق، ۇلكەن جۇرەكتىلىك كورسەتىپ كەشىرە سالمايسىز با؟ -  دەدى.

سوت ماعان ءسوز بەرگەن كەزدە اسانوۆتىڭ مەنى قارالاۋ ءۇشىن ادەيى ۇيىمداستىرعان ارەكەتتەرىن تىزبەلەپ ايتىپ شىقتىم دا: «ءوز باسىم وسى جاسىما دەيىن ادامنىڭ مۇنداي ءتۇرىن جولىقتىرعان ەمەسپىن. بۇل سوتتالسا دا وتكەنىنەن ساباق الا الماسى ايدان انىق. سوندىقتان كىناسىن كەشىردىم» دەدىم.»

كەلەسى ءشاي اڭگىمەسىن جاڭا جىلدان كەيىن وقيسىزدار.