ءتىپتى م. گورباچەۆتىڭ ءوزى: «اۋزىڭدى جاباتىن مۇمكىندىكتى تابامىز» دەگەن - م. شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەدەن

استانا. قازاقپارات - «ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە» دەپ اتالاتىن ايگىلى اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەمىزدى ونان ارى جالعاستىرامىز.

ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل ەسسەنىڭ اۆتورى قۇديار ءبىلال سوڭعى ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى مۇحاڭمەن بىرگە «جالىن» جۋرنالىندا قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان جۋرناليست، جازۋشى.

ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە-95

ءبىز م. شاحانوۆتىڭ كرەمل مىنبەرىنەن جەلتوقسان وقيعاسى شىندىعىن جايىپ سالعان ەرلىگىن جاقسى بىلەمىز. ءيا، ايتىلعان ءسوز - اتىلعان وق. جانە ول «وق» كىمگە باعىتتالىپ اتىلدى دەسەڭشى؟! ادرەس ايقىن. ول - ك س ر و.

شىنتۋايتىنا كەلسەك، م. شاحانوۆتىڭ ەرلىككە تولى ءومىر جولى سول ايگىلى سوزىنەن كەيىن باستاۋ الادى. ك س ر و بيلىگى م. شاحانوۆتىڭ بۇل ءىس-ارەكەتىنە قارسى ىلە-شالا-اق قارىمتا سوققى بەرە باستايدى. ەرتەسىنە-اق دەپۋتاتتىقتان كەرى شاقىرىپ الۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرىلەدى. جەكە باسىنا قاۋىپ تونەدى. ءتىپتى م. گورباچەۆتىڭ ءوزى: «اۋزىڭدى جاباتىن مۇمكىندىكتى تابامىز» دەگەن ءسوزدى اشىق ايتادى. ول قاۋىپ-قاتەرلەر جونىندەگى وقيعالاردى بولەك اڭگىمە ەنشىسىنە قالدىرايىق.

سونىمەن تەكەتىرەس باستالدى. م. شاحانوۆ پەن ك س ر و تەكەتىرەسى. ءبىز «تەكەتىرەس» دەپ ماسەلەگە ءسال جەڭىلدەۋ قاراپ وتىرمىز. بولماسا بۇل دەگەنىڭ ناعىز سوعىس، قىپ-قىزىل مايداننىڭ ءوزى ەدى. وسى ارپالىستا م. شاحانوۆ تاعى دا جەڭىسكە جەتتى. ول - جەلتوقسان وقيعاسى اقيقاتىن انىقتايتىن كوميسسيانىڭ قۇرىلۋىنا قول جەتكىزۋى ەدى. الايدا سول كوميسسياسى بار بولعىر بەس رەت قۇرىلادى. سەبەبى، «كوميسسيا الاڭى» - مايدان دالاسى ەدى. جەڭىس تۋى بىردە ول جاقتا، بىردە بۇل جاقتا جەلبىرەدى. ال بىلايعى جۇرت ول كوميسسيالار جۇمىسى ءمانىن ونشا تۇسىنە دە بەرمەيدى.

 ۇعىنىقتىلىق ءۇشىن اۋەلى سوڭعى ەكى كوميسسيا جۇمىسىن تىلگە تيەك ەتەيىك. ايتىس- تارتىس، داۋ-دامايمەن بىردە اشىلىپ، بىردە جابىلىپ، بىردە جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ اقيقاتىن اشۋعا، بىردە سول اشىلعان اقيقاتتى قايتا جابۋعا قۇرىلعان كوميسسيا جۇمىسى شيىرشىق اتا كەلە ءتورتىنشى رەت قۇرىلعاندا ءوز جۇمىسىن تۇبەگەيلى تياناقتايدى.

سول ءتورتىنشى رەت قۇرىلعان الماتى قالاسىندا 1986 -جىلعى جەلتوقساننىڭ 17-18 ىندە بولعان وقيعالارعا بايلانىستى جاعدايلارعا تۇپكىلىكتى باعا بەرۋ جونىندەگى كوميسسيا وزدەرى اتقارعان جۇمىس ناتيجەسىن قازاق ك س ر جوعارعى كەڭەسى ءتورالقاسىندا تالقىلاماق بولعان كەزدە ءوز بيلىگىمىز اياق استىنان قيسايىپ شىعا كەلەدى.

قيسايعاندا، قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ۆلاديسلاۆ انۋفريەۆ: «كوميسسيانىڭ تەڭ ءتوراعاسى ق. مىرزاليەۆتىڭ جوق بولۋىنا بايلانىستى ءتورالقا وتىرىسىن كەيىنگە قالدىرۋ كەرەك» دەگەن ماسەلە كوتەرەدى. م. شاحانوۆ ۆ. انۋفريەۆكە: «ق. مىرزاليەۆ تەڭ ءتوراعا بولعانىمەن كوميسسيا جۇمىسىنا ارالاسقان ەمەس. ءتىپتى ول كىسىنىڭ قايدا جۇرگەنىن سىزدەر بىلمەسەڭىزدەر، ءبىز بىلە المادىق. وتكەن جولى دا سولاي بولعان. سوندىقتان ءتورالقا جۇمىسىن باستاي بەرەيىك» دەپ قانشا قولقالاسا دا كوندىرە المايدى. وسى جەرگە كەلگەندە مۇحاڭ قۋلىققا باسادى. ايتقانىمدى ىستەتتىم دەپ وتىرعان ۆ. انۋفريەۆقا: «ءسىز جەلتوقسان وقيعاسى بولعان كەزدە قاي جەردە قىزمەت اتقارىپ ەدىڭىز؟» دەپ ساۋالدى توتەسىنەن قويادى. ول ءوزىنىڭ تالدىقورعان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولعانىن ايتادى.

سول كەزدە مۇحاڭ: «ەندەشە ءبىز وسى جۇمىسشى توبىمەن تالدىقورعانعا اتتانىپ، جەلتوقسان وقيعاسى كەزىندە ءسىزدىڭ قانداي ءىس-ارەكەتتەرگە بارعانىڭىزدى انىقتايتىن بولامىز» دەيدى. سول-اق ەكەن ۆلاديسلاۆ گريگوريەۆيچتىڭ ءجۇنى جىعىلىپ، وزىنە ەكى ساعات مۇرسات بەرۋىن وتىنەدى. مۇحاڭ كەلىسەدى. سودان ءبىر جارىم ساعات وتەر، وتپەستە ول ءتورالقا وتىرىسىن وتكىزۋگە رۇقسات الىپ كەلەدى. ارتىنشا-اق ە. اسانبايەۆتىڭ ءتوراعالىق ەتۋىمەن ءتورتىنشى كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىن قاراعان ءتورالقا وتىرىسى باستالادى. ول وتىرىس اڭگىمەسىن كەلەسى ءشايعا قالدىرايىق.

ايتپاقشى، سول ۆ. انۋفريەۆ ەكىنشى حاتشى بولىپ كەلگەن كەزدە مەن «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە قىزمەت اتقاراتىن ەدىم. گازەت وقىرماندارىنا جاڭادان تاعايىندالعان ەكىنشى حاتشىنى تانىستىردىق. ءبىراق قاتە تانىستىردىق. «ۆلاديسلاۆ» دەگەندى «ۆلاديمير» دەپ جىبەردىك-اۋ دەيمىن. ايتەۋىر اتىنان قاتە كەتكەن. كوررەكتورلىق قاتە. قىرىلىپ قالا جازداعان ەدىك. ال ونىڭ م. شاحانوۆتان اياق تارتىپ جۇرگەنىن ول كەزدە ءبىز قايدان بىلەيىك. جالپى ءوزى دە قازاق بيلىگىنە قاتەلەسىپ كەلگەن ادام ەكەن ءدا.

 جالعاسى بار