نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بايقوڭىر تەليەۆيدەنيەسىنە ەكسكليۋزيۆتى سۇحباتى نەمەسە قازاقستاننىڭ عارىشقا العاشقى قادامى
لەنينسك قالاسى مەن تورەتام، اقاي كەنتتەرىنىڭ كونەكوز قاريالارى سول تۇستاعى قازاق ك س ر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ جۇمىس بابىمەن بايقوڭىرعا جاساعان ءۇش ساپارىن دا جاقسى بىلەدى. ول - ۋاقىت پەن احۋال شيەلەنىسە تۇسكەن كەزەڭ ەدى. الىپ وداقتان رەسپۋبليكالار بىرىنەن كەيىن ءبىرى شىعىپ جاتقان- تىن. ال بۇل تۇستا قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان كەڭەستىك عارىش ايلاعىنىڭ كەلەشەگى ءالى دە جۇمباق كۇيدە قالىپ وتىردى.
1991 -جىلدىڭ 13 - قاڭتارىندا ساياسي مالىمدەمە جاساۋ ءۇشىن قازاق ك س ر پرەزيدەنتى ك س ر و جالپى كولىك قۇراۋ ءمينيسترى ولەگ شيشكينمەن بىرگە بايقوڭىرعا كەلىپ جەتكەن ەدى.
مەن سول تۇستا لەنين تەلەۆيدەنيە ستۋدياسىنىڭ باس رەداكتورى ەدىم. ءتۇسىرىلىم توبى «كرايني» اۋەجايىندا ماسكەۋدەن كەلگەن ارنايى رەيستى كۇتىپ الدى. تەلەكومپانيا ديرەكتورى لاريسا كونوۆالەنكونىڭ كۇش سالۋىمەن عارىش ايلاعىنىڭ اسكەري سەنزۋراسى جەرگىلىكتى تىلشىلەرگە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ساپارى تۋرالى باعدارلاما دايارلاۋعا رۇقسات بەردى. ءبىز لاۋازىمدى مەيماننىڭ كەلۋىنە بارىنشا دايىندالىپ جاتتىق. سول تۇستا وتە سيرەك كەزدەسەتىن ءتىرى گۇلدەر دە اكەلىندى. قاراپايىم گۇل شوقتارى قازاق بالاسى دانيار مەن ورىس قىزى تانياعا بەرىلىپ، قازاقستان مەن رەسەيدىڭ دوستىعىن ۇلگى ەتكەن ەكى وقۋشى قونعان ۇشاقتان ءتۇسىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنتكە قاراي كوماندا بويىنشا جۇگىردى.
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ الدىمەن عارىش ايلاعىنىڭ اسكەري باسشىلىعىمەن امانداستى. كەيىن بالالارعا جاقىنداپ، سىيلانعان گۇلدەردى الدى. دانيارمەن قولىنان الىپ امانداسسا، تانيانىڭ باسىنان سيپادى جانە بالالاردى قۇشاعىنا قىستى. قاڭتاردىڭ سۋىعىندا گۇلدەي جايناعان بالالار مەن كۇلىمدەگەن پرەزيدەنت - قازاقستان باسشىلىعىنىڭ بايقوڭىرعا جەتكەن العاشقى مينۋتتارىندا ەرەكشە تەلەۆيزيالىق ەستەلىك بولىپ قالعان ەدى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بايقوڭىرعا ساپارى تۋرالى رەپورتاجدى جۇرگىزۋ جاۋاپكەرشىلىگى ماعان جۇكتەلدى. تەك كەيىن عانا مەنىڭ ەكسكليۋزيۆتى فيلمىم جۋرناليست رەتىندە قازاقستاندىق عارىش شەجىرەسىنىڭ باستاۋى بولاتىنىن ءتۇسىندىم.
1991 -جىلى 13 - قاڭتاردا ءبىر كۇننىڭ ىشىندە قازاق ك س ر باسشىسى عارىش ايلاعىنداعى، قالا مەن تورەتام كەنتىندەگى بىرنەشە نىساندى ارالادى.
گاگارين ستارتى مەن بايقوڭىر الاڭىن ارالاۋ، لەنينسك قالاسىنداعى عارىش ايلاعىنداعى جاعدايدى زەرتتەۋ، رەسپۋبليكالىق عارىش مەكتەبىندە وقىپ جاتقاندارمەن كەزدەسۋ (ايتپاقشى، قازاقستان پرەزيدەنتى سول مەكتەپكە كومپيۋتەرلىك سىنىپ سىيعا تارتقان ەدى)، بايقوڭىرعا ءتيىپ جاتقان تورەتام مەن اقاي اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋ، ساپاردىڭ اياقتالۋى، قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تۇڭعىش باسپا ءسوز حاتشىسى عادىلبەك شالاحمەتوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكىزىلگەن تىلشىلەرگە ارنالعان باسپا ءسوز ءماسليحاتى - مۇنىڭ ءبارى دە ساپار بارىسىندا جاسالعان جۇمىستار لەگى- ءتىن. نۇرسۇلتان نازاربايەۆ سول تۇستا قازاقستاننىڭ مەنشىگى رەتىندەگى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنىڭ جاڭا مارتەبەسى تۋرالى مالىمدەمە جاساپ، عارىش كەشەنىن ساقتاپ قالۋ جانە ۇستاپ تۇرۋ وداقتىڭ بۇرىنعى رەسپۋبليكالارىنىڭ ورتاق كۇش سالۋى ارقىلى عانا ىسكە اساتىنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت پەن ونىڭ كومانداسى بايقوڭىرعا جاساعان وسى ساپارى بارىسىندا «پروگرەسس» كولىك كەمەسىنىڭ دايىندىعىن دا كورگەن ەدى. «مير» وربيتالىق ستانسياسىنا ەكيپاجبەن شىعۋ كەلەسى جىلدىڭ كۇزىنە قاراي جوسپارلانعان. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتالمىش ەكيپاجعا قازاق كوسموناۆتارىنىڭ ءبىرىن ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جولدادى. بۇل ۇسىنىس ەگەمەندى قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىن باستاپ جاتقان جاس مەملەكەتكە وتە ماڭىزدى ەدى.
جىلدار بويى بايقوڭىر قازاقستان ءۇشىن جابىق بولىپ قالعان ەدى. پرەزيدەنتتىڭ پايىمىنشا، عارىشتان قازاق عارىشكەرى كوككە كوتەرىلەتىن ۋاقىت كەلدى! بۇل ادىلەتتىلىك قانا ەمەس، عارىشتى يگەرۋدە رەسپۋبليكانىڭ شىنايى قادامى، تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ عارىش سالاسىنداعى جۇمىسىنىڭ باستاۋى ەدى.
پرەزيدەنتكە باسپا ءسوز ءماسليحاتى بارىسىندا مەن قويعان سۇراق ساياساتقا ەمەس، جاڭا جىلعا قاتىستى ەدى.
«مۇندا سىزدەرگە ءومىر ءسۇرۋ وڭاي ەمەس ەكەنىن بىلەمىن. كليمات تا، جاعداي دا ءماز ەمەس. ءبىر جاعىنان مەملەكەتتىك كەڭەس، ەكىنشى جاعىنان اسكەريلەر بار... كەلىپ جاتقان 1991 -جىلى لەنينسك قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا، بايقوڭىردىڭ بارلىق ەڭبەككەرلەرىنە ساتتىلىك تىلەيمىن»، - دەپ تىلەگىن ءبىلدىردى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ.
قازاق ك س ر باسشىسى ءوز سوزىندە ساپار قورىتىندىسىنا كوڭىلى تولاتىنىن اتاپ ءوتتى: ك س ر و باسشىلىعىمەن عارىش ايلاعى جانە قازاق عارىشكەرىنىڭ ساپارى تۋرالى ساياسي كەلىسسوزدەر جاسالدى.
«بايقوڭىردىڭ عىلىمي- تەحنيكالىق الەۋەتىن قازاقستاننىڭ مۇددەسىنە بارىنشا تارتۋ كەرەك»، - دەدى ول.
ساپار بارىسىندا وداقتىق جانە رەسەيلىك ۆەدومستو باسشىلارىمەن قازاق عارىشكەرىن ۇشىرۋ تۋرالى عانا ەمەس، قازاقستاننىڭ ۇرانىمەن يۋريي گاگاريننىڭ عارىشقا ۇشۋىنىڭ 30 جىلدىعىن دا اتاپ وتۋگە قاتىستى كەلىسسوزدەر جاسالعان ەدى.
قازاقستاننىڭ عارىشقا العاشقى قادامى وسىلاي جاسالدى...
... وسىناۋ شيرەك عاسىردىڭ ىشىندە قازاقستان پرەزيدەنتى بايقوڭىرمەن ەتەنە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وعان كۋا رەتىندە عارىش ايلاعى مەن قالاعا دەگەن ەرەكشە نازاردى ايتا الامىز.
اۋدارما: ايان بەكەن ۇلى