مۇحتار ماعاۋين. سۇراعان راحمەت ۇلى - قازىرگى قازاق پوەزياسىنداعى ەڭ ەلەۋلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى
«... تۇياعىنىڭ ۇشقىنى ۇلانعايىر جالىن بوپ، قالامىمنىڭ ۇشىندا جالى ورتەنگەن جىلقىلار!» دەپ ءوزىنىڭ ەرەكشە ءۇنىن، ۇلت جادىنان جارالعان ويلى ولەڭىمەن وقىرمان قاۋىمدى ءتانتى ەتكەن سۇراعان راحمەت ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق كەشى 27 - قاراشا كۇنى، ساعات 18.00-دە استانا قالاسىنداعى جاستار تەاترىندا وتپەك.
وسى مەرەيتويعا وراي اقىننىڭ پوەزياسىمەن ەتەنە تانىس ەلەۋلى تۇلعا، كلاسسيك جازۋشى مۇحتار ءماعاۋيننىڭ ىزگى لەبىزىن ۇسىنامىز. مەنىڭ جاقسى كورەتىن، باعاسىن تانىعان، سىيلاس ءىنىم سۇراعان راحمەت ۇلى الپىسقا كەلىپتى. اسقارلى جاس، وتە ۇزاق عۇمىر. جيىرما دەپ ايتپايىن، وتىزدان ءوتىپ، قىرىققا ىلىنگەن كەيىنگىلەر تۇرعىسىنان قاراعاندا. ءبىر زاماندا بىزدە سولاي ويلاپ ەدىك. ال قازىر... سەكسەنگە تاقاعان قارلى بيىكتەن كوز سالسام، الپىس - بالانىڭ جاسى ەكەن! سونىمەن قاتار، اقىلگوي اعانىڭ كەمەل كەزەڭى.
شىنىندا دا، سۇراعان - قازىرگى زامانعى قازاق پوەزياسىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇرعان تانىمال اقىن ەكەنى كۇمان تۋعىزباسا كەرەك. تابيعي دارىن عانا ەمەس، ۇتىمدى ىزدەنىس، تىنىمسىز ەڭبەك ناتيجەسى. بايىپتاپ قاراسام، جاڭا باستاعان جاس تالاپكەر سۇراعاننىڭ ۇلكەن ءبىر ارتىقشىلىعى جانە كەمىسكە اينالۋعا مۇمكىن شەتىن جاعىدايى بولىپتى.
ارتىقشىلىعى - ەجەلگى تۇرىك مەكەنى، بۇگىنگى مونعول ۇلىسىندا، باياعى اباي زامانىنداعى، تۇرمىسى تابيعي، ءتىلى تازا، مىنەز- قۇلقى ناعىز ۇلتتىق سيپاتتى، ۋىزى شايقالماعان قازاق ورتاسىندا تۋىپ، ءوستى جانە ءبىر جولا قالىپتاستى. ىقتيمال كەمشىندىك - وسى وزگەشە ورتاداعى شالعاي جاعداياتتار ناتيجەسىندە توقىراۋعا ۇشىراۋ، ياعني، رۋحاني ومىردە، تىنىم، ءبىلىم تارابىندا كەشەۋىلدەپ قالۋ قاتەرى بولاتىن. الايدا، سۇراعان ءوزىنىڭ ءتاڭىر سىيلاعان تالابىنىڭ ارقاسىندا، ۇلكەن قازاق جۇرتىنداعى تۇرعىلاستارىنان كەم تۇسپەي، ءتىپتى، كەي رەتتەردە وزا شاۋىپ، زور بىلىككە جەتتى. بۇعان بۇگىنگى سۇراعان اقىننىڭ مازمۇندى، ويلى عانا ەمەس، تاقىرىپ تۇرعىسىنان جان- جاقتى، قۇرىلىمى مەن ءتۇر جاعىنان جاڭالىقتى ولەڭ- جىرلار ناقتى كۋالىك بەرەدى.
قايتالاپ ايتايىق سۇراعان راحمەت ۇلى - قازىرگى قازاق پوەزياسىنداعى ەڭ ەلەۋلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى. سونىمەن قاتار، الىمدى ادەبيەتشى جانە بىلىكتى تاريحشى رەتىندە دە جوعارى باعاعا لايىق. تەك سۇراعان عانا ەمەس، بۇگىنگى مونعول ۇلىسىندا، قىتاي مەملەكەتىندە جاساپ جاتقان انا ءتىلدى قالامگەر اتاۋلى - قازىرگى قازاق ادەبيەتىنىڭ كەڭ ءورىسىن، شىن مانىسىندەگى ۇلتتىق، ۇلكەن ادەبيەت ەكەنىن ايعاقتاي تۇسسە كەرەك. سونىمەن قاتار قادىم زامانىندا تۇرىك قاعاناتى قۇرامىندا بولعان، ورتا عاسىرلاردا شىڭعىس حاننىڭ الەمدىك يمپەرياسىن نەگىزدەگەن بابالار اۋلەتىنىڭ وشپەس رۋحى مەن كەيىنگىدە قازاق ورداسى اتالىپ، دەربەس تۋ كوتەرگەن اقىر تۇبىندە اۋەلگى اتىنان ايرىلسا دا، بارلىق زوبالاڭنان امان ءوتىپ، تاۋەلسىز كۇنگە جەتكەن قازاق حالقىنىڭ ءبىر تۇتاس بىرلىگىنىڭ كورسەتكىشى.
سۇراعان راحمەت ۇلىنىڭ الپىس جىلدىق مەرەيتويىنىڭ ىلگەرىندى- كەيىندى باسقا دا شارالاردان وزگەشە بولمىسىن وسى تۇرعىدان تانيمىن. ال سۇراعان باۋىرىم، ايگىلى حەمينگۋەي ايتقان ءبىر ءسوزى بار عوي: قاس قالامگەر ۇلكەن دارىن، تىنىمسىز ەڭبەك، رياسىز ادالدىلىقپەن قاتار، وتە ۇزاق جاساۋ كەرەك دەگەن. الايدا، ءوزىنىڭ ءىجداعاتى كەم بولىپ، سوڭعى شارت ورىندالماي قالىپتى. ال سەنىڭ مىنا الپىستان كەيىن تىڭ تىنىس تاۋىپ، ورلەي شابۋىڭا جانە ۇزاق جاساۋىڭا ارۋاق پەن ءتاڭىرى دەم بەرەدى دەپ ويلايمىن.
اۋەلى مەنىڭ بۇگىنگى جاسىم جەتپىس سەگىزگە مۇدىرمەي جەت. ودان كەيىن وسى كۇندەردە سەكسەن بەسىن تويلاپ جاتقان اكىم اعاڭنىڭ وكشەسىن باس. ودان سوڭ، ءوزىڭ كوزىن كورگەن، مىنا بىزدەر تىم جاقسى بىلگەن عالەكەڭ، الجەكەڭ، دىقاڭ - عالىم احمەتوۆ، ءالجاپپار ابىشيەۆ، ديحان ابىليەۆ اكەلەرىڭ سياقتى، توقساندى ورتالا. ودان ءارى البەتتە جامبىل اتاڭ. توقسان توعىز! ءبىراق بۇل دا ءبىر عۇمىردىڭ شەگى ەمەس...
ەڭ باستىسى - تاعدىر قانشا جىل بەرسە دە، قالامىڭ مۇدىرمەسىن! ويىڭ توقىراماسىن! ارتىڭداعى مۇراڭ ماڭگىلىك ەلىڭمەن بىرگە جاساعاي! وتكەن عۇمىرىڭ دارقان بولدى. ايتسە دە... ءبىر وكىنىش. راۋشان كەلىن بۇگىنگى كۇنگە جەتە الماپتى. جازمىش ەكەن، امال جوق. ەندىگى ۇرپاعىڭ، اۋلەتىڭ ءوسىپ- ونە بەرسىن! ەل- جۇرتىڭ امان بولسىن!...
مۇحتار ماعاۋين، سيلۆەر سپريڭ، ياعني كۇمىس بۇلاق كەنتى، مەريلەند، امەريكا قۇراما شتاتتارى، 28 - سەنتيابر، 2018 -جىل.
adebiportal.kz