تاجىريبەلى دارىگەر بەسىكتىڭ پايداسىن تىزبەكتەپ بەردى
دارىگەر بالانى بەسىككە بولەۋگە بولمايتىنىن ايتىپ، تىيىم سالعان كەيبىر ارىپتەستەرىنىڭ ۋاجىمەن كەلىسپەيدى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.
اقتوبەلىك دارىگەر نۇرنياز بيساليەۆ قازىر مارات وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ №2 بالالار اۋرۋلارى كافەدراسىنىڭ دوتسەنتى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. ق ر ەڭبەگى سىڭگەن مەديتسينا قىزمەتكەرى كەيبىر ارىپتەستەرى تۇبەگەيلى قارسى شىعىپ، زيانىن دالەلدەمەك بولعان بەسىككە قاتىستى ويىن اشىق ءبىلدىردى.
«مەن 48 جىلدان بەرى بالالار دارىگەرى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. اۋىلدى ارالاپ، حالىقپەن تىعىز بايلانىس جاسادىم. بالالاردى ەمدەدىم، ولاردىڭ اتا- انالارىمەن سويلەستىم. ءار وتباسىنىڭ ءوز ۇستانىمى بار. ءبىراق بەسىكتى «ەسكىلىكتىڭ قالدىعى» دەپ ۇركە قارايتىن ادامداردى قۇپتامايمىن. بەسىكتى زياندى دەپ جۇرگەن پەدياترلاردىڭ كوپشىلىگى بەسىك كورمەگەن جانە ونىڭ قۇرىلىمىن دا بىلمەيدى. ولار «بەسىككە بولەنگەن بالانىڭ اياق- قولى ۇنەمى تاڭۋلى بولادى، از قيمىلداپ، سونىڭ سالدارىنان ولار نازىك جانە اۋرۋشاڭ بولىپ وسەدى» دەپ تۇجىرىمدايدى. عاسىرلار بويى سىناقتان وتكەن بەسىكتى پايداسىز دەپ كەسىپ ايتۋ قاتە.
بەسىك بالانىڭ دەنساۋلىعىنا، ءتالىم- تاربيەسىنە، مي قىرتىستارى قىزمەتىنىڭ جاقسارۋى مەن جاس نارەستەنىڭ سالماقتى دا ۇستامدى بولىپ وسۋىنە اسەرى مول. گيگيەنالىق جاعىنان دا وتە كوپ پايداسى بار. كيەلى دەپ ەسەپتەگەن بەسىكتى كەز كەلگەننىڭ قولىنا ۇستاتپاي، ساتپاي، تەك تۋعان- تۋىستارىنا بەرگەن. بەسىك ۇرپاقتان ۇرپاققا قالاتىن مۇرا بولعاندىقتان، ءوز بالاسىنىڭ بەسىگىن ولار سۇراعان ادامعا ۇستاتا سالماعان. سەبەبى، بالانىڭ بەلى بەسىكتەن شىعىپ، ەسەيىپ كەتكەندە، كيىز ءۇيدىڭ كەرەگەسىنىڭ باسىنا ءىلىنىپ، بولاشاقتا سول شاڭىراقتىڭ ۇرپاعىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىن كۇتىپ، ءىلۋلى تۇراتىن بولعان»، - دەدى نۇرنياز بيساليەۆ.
دارىگەر جاڭا تۋعان ءسابيدى بەسىككە 2 اپتادان سوڭ بولەۋگە كەڭەس بەرەدى. ءبىراق بالانى كۇنى بويى بەسىككە تاڭىپ قويۋعا تىيىم سالىنعان. ارا- تۇرا شەشىپ الىپ، ءتۇرلى دەنە جاتتىعۋلارىن جاساۋ قاجەت. ونىمەن قوسا، كۇن ساۋلەسىنىڭ بەرەرى مول. اتاپ وتىلگەندەي، بەسىكتە جاتقان شاقالاقتىڭ ومىرتقاسى ءتۇزۋ بولادى.
«قول- اياعى بوس جاتقان ءسابيدىڭ ۇيقىسى تىنىش بولمايدى. ۇيقىسى قانباعان بالانىڭ زەردەسى تولىق جەتىلمەيدى. بەسىكتىڭ تەربەتىلۋى، بەسىك جىرىنىڭ ايتىلۋى بالانىڭ پسيحولوگياسىنا ەرەكشە اسەر ەتەدى. سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ:
«بەسىگىمدە جاتقاندا- اق بەرگەن ءبىلىم» دەپ انا ءتىلىمىز تۋرالى ايتقان بولاتىن. بەسىك جىرىندا ايتىلاتىن سوزدەردىڭ ءبارى تۇنىپ تۇرعان دۇعا، تىلەك. ەشبىر بەسىك جىرىندا ۇرى بول، زالىم بول، جامان بول دەگەن ءسوز كەزدەسپەيدى. كەرىسىنشە، ادام بول، جاقسى بول، دەنىڭ ساۋ بولسىن دەگەن سوزدەر ايتىلادى. سونىمەن قاتار، بالانىڭ مازاسىزدىعى انانىڭ پسيحولوگياسىنا اسەر ەتەدى. مۇنداي جايسىزدىق ءسۇت ارقىلى سابيگە بەرىلەدى. سوندىقتان بەسىككە جاتپاعان ءسابي بولاشاقتا سابىرسىزداۋ بولادى. بالانى بەسىكتەن شەشكەن كەزدە ول كەرىلىپ، سوزىلىپ، راحاتتانادى. دەنەسىنىڭ ءارتۇرلى كۇيدە بولۋى وعان دەمالىس سىيلايدى. ءسابيدىڭ بويى تازا بولىپ، ول تازالىققا ۇيرەنەدى. بەسىك بەلگىلى ءبىر ىرعاقپەن عانا تەربەتىلەدى. بالانىڭ جۇيكەسى ءبىر جۇيە، تارتىپكە تۇسەدى»، - دەيدى اق حالاتتى ابزال جان.
سونداي- اق بالالار اراسىندا كەزدەسەتىن كەز كەلگەن اۋرۋدى جەدەل انىقتاپ، تەكسەرىپ، ناقتى دياگنوز قويا بىلەتىن دارىگەر زاماناۋي جورگەكتىڭ زيانىن تىزبەكتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بىررەتتىك جورگەكتەر ەر بالالار ءۇشىن وتە قاۋىپتى. اتاپ ايتقاندا، ولاردىڭ ۇرىق بەزدەرىنە كەرى اسەرىن تيگىزەدى.
«بەسىكتى گيگيەنالىق جاعىنان مانەج، اربا نەمەسە كەرەۋەتپەن، اسىرەسە، «پامپەرسپەن» سالىستىرۋعا بولمايدى. جاس نارەستەنىڭ تەرىسى وتە نازىك، جۇقا بولعاندىقتان ءارتۇرلى حيميالىق، بيولوگيالىق فاكتورلاردان قابىنىپ، ءبورتىپ كەتەدى. بالانىڭ سۋعا مالىنعان توسەگى، ياعني ءسابيدىڭ ءزارى كەرى اسەرىن بەرەدى. بورتپە قاۋىپتى ەمەس كورىنگەنىمەن، اسقىنا كەلە قاتەرلى اۋرۋعا شالدىقتىرادى. ءسويتىپ، ءىرىڭدى جاراعا جانە باكتەريانىڭ قان ارقىلى ورگانيزمگە جايىلۋىنا ۇلاسادى. « پامپەرس» ۇل بالالارعا زيان. ولاردىڭ ۇمايىنداعى جۇمىرتقالارىن قىزدىرىپ، ۇرىق بەزدەرىنە زاقىم كەلتىرەدى»، - دەدى نۇرنياز بيساليەۆ.
كافەدرا دوتسەنتى بۇدان بولەك، بەسىككە بولەۋ ارقىلى نارەستەلەردە ءجيى كەزدەسەتىن ميعا سۋ جينالۋ دەرتىنىڭ الدىن الۋعا بولاتىنىن ايتادى. دارىگەر بالا دۇنيەگە كەلگەن كەزدە ميى زاقىنداناتىنىن، شالا تۋعان بالانىڭ ميىنا قان قۇيىلاتىنىن، سالدارىنان ميداعى سۇيىقتىق جولى قان تۇيىرشىكتەرىمەن بىتەلەتىنىن (سيلۆييەۆ تۇتىكشەسىندە) مىسالعا كەلتىردى. ال بەسىككە تەربەلگەن بالانىڭ ميىنداعى سۇيىقتىق تۇتىكشەلەر ارقىلى جاقسى جۇرەدى جانە سيلۆييەۆ تۇتىكشەسىنىڭ بىتەلۋىنە جول بەرمەيدى.
«ۇنەمى قۇرعاق جاتىپ ۇيرەنگەن سابيدە سۋ توسەككە قارسى شارتتى رەفلەكس قالىپتاسادى. كەيىن بالانى كەرەۋەتكە اۋىستىرعاندا ول كىشى دارەتكە وتىرعىسى كەلگەندە ويانىپ، مازاسىزدانىپ، جىلاي باستايدى. ەسەيگەن سوڭ بالا توسۋعا ۇيرەنىپ، تازا وسەدى. وسىدان كەلىپ ەنۋرەز (شىجىڭ) اۋرۋىنىڭ الدىن الۋ مۇمكىندىگى تۋادى. ەرەسەك ادامداردا كەزدەسەتىن مەزگىلسىز بەلدەن قالۋ دا (يمپوتەنتسيا)، بەدەۋلىك تە ادامنىڭ بالا كەزىندە نەسەپ جولدارىنىڭ قابىنۋى مەن بۇيرەككە سۋىق تيۋ سالدارىنان ەكەنى جۇرتقا ءمالىم. بەسىك بۇل اۋرۋلاردىڭ الدىن الادى»، - دەدى ول.
دارىگەردىڭ ەسكەرتۋىنشە، جامباس سۇيەگى قيسايعان، ورتان جىلىكتىڭ ۇرشىق باسىنىڭ ۇياسىنان شىعۋى دەرتىنە شالدىققان نارەستەلەردى بەسىككە بولەۋگە بولمايدى.
اۆتور:التىناي ساعىندىقوۆا
