قازاقتىڭ تۇڭعىش جۋرناليست قىزى جايلى نە بىلەسىز؟
ن. قۇلجانوۆا سونىمەن بىرگە الاش پارتياسى مەن الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ قۇرىلۋى تۋرالى 1917-جىلى سەمەي قالاسىندا وتكەن سەزگە قاتىسىپ، ونىڭ قىزمەتتەرىنە بەلسەنە ارالاسقان، الاش وردا پارتياسىنىڭ سەمەي قالاسىنداعى بولىمشەسىنىڭ ءتورالقا مۇشەسى بولعان الاش قايراتكەرى.
ءنازيپا قۇلجانوۆانىڭ العاشقى تەگى - سەگىزبايەۆا. 1902-جىلى ول قوستاناي ورىس-قازاق گيمنازياسىن ءبىتىرىپ، سول جىلى تورعايداعى ەكى جىلدىق ورىس-قازاق ۋچيليشەسى مۇعالىمىنىڭ كومەكشىسى قىزمەتىن اتقارعان.
ودان كەيىن ورىنبوردىڭ ەكى جىلدىق مۇعالىمدەر مەكتەبىن اياقتاعان. وسى كەزدە ءنازيپا ورىنبور مۇعالىمدەر مەكتەبىن اياقتاپ، قىزمەت ىستەپ جۇرگەن جەرلەسى، اعايىنى نۇرعالي قۇلجانوۆقا كەزدەسەدى.
ەكەۋىنىڭ كوڭىلدەرى جاراسىپ، قوسىلعاننان كەيىن، ولار 1905-جىلى سەمەي قالاسىنا كەلىپ، ەكەۋى دە وسى سەمەي قالاسىنداعى سەميناريادا ساباق بەرىپ، ۇستازدىق جاساعان. ەكى جاس وسى كەزدە قازاقتىڭ سالت ءداستۇرى، مادەنيەتى تۋرالى ورىس گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ ۆەستنيگىنە ماقالالارىن ءجيى جازىپ تۇرعان.
وسى ەڭبەكتەرى ءۇشىن ءنازيپا قۇلجانوۆا مەن نۇرعالي قۇلجانوۆ ورىس گەوگرافيالىق قوعامىنا مۇشە بولىپ قابىلدانعان. ءنازيپا قۇلجانوۆانىڭ ءتۇرلى مادەني شارا ۇيىمداستىرىپ، ەڭبەگىمەن سەمەيدە اتاعى شىققانى - وسى كەز.
1910-جىلى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ «اباي قۇنانبايەۆ قازاقتىڭ باس اقىنى» ماقالاسى شىققاننان كەيىن، ابايدى قازاق وقي باستاعان ۋاقىت ەدى. 1914-جىلى اباي قۇنانبايەۆتىڭ قايتىس بولعانىنىڭ ون جىلدىعىنا وراي، ءنازيپا قۇلجانوۆا سەمەي قالاسىندا ۇلكەن مادەني، ادەبي كەش وتكىزەدى.
جاستار ابايدىڭ ولەڭدەرىن وقىپ، اندەرىن ورىنداعان. سودان كەيىن ءنازيپا قۇلجانوۆانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن سول كەزدەگى ەڭ جاس جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك-كەبەك» پەساسىن ساحنالاعان.
ونداعى رولدەردى ويناۋعا م. اۋەزوۆ، جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ، ق. ساتپايەۆ جانە باسقا دا سول سەمەيدەگى ونەرپاز جاستار قاتىسقان. ن. قۇلجانوۆانىڭ ۇلكەن ەنتۋزيازممەن ۇيىمداستىرعان ا. قۇنانبايەۆقا ارناعان وسى مادەني شاراسى ءالى كۇنگە دەيىن اڭىز بولىپ ايتىلادى.
ن. قۇلجانوۆا 1915-1919-جىلدارى دا وسى سەمەي قالاسىندا اباي شىعارماشىلىعىنا ارناپ ادەبي كەشتەر وتكىزگەن.
وسى كەزەڭدەردە سەمەيدە داڭقى شىعىپ تۇرعان ن. قۇلجانوۆاعا ا. بايتۇرسىنوۆ، س. تورايعىروۆ، س. سەيفۋللين ولەڭ ارناپ جازعان. سول كەزدەرى اتاعى شىعىپ جۇرگەن جاس اقىن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ ن. قۇلجانوۆاعا ارناعان ولەڭىندە: «...نەشە كۇندە قىدىرساڭ دا تابا المايسىڭ، سەمەيدە ودان وتەر ادال جانىن...» دەگەن جولدار بار ەدى.
ا. بايتۇرسىنوۆ 1910-جىلدارى جەرگىلىكتى ۇكىمەت قۋدالاپ جۇرگەندە ءنازيپا قارىنداسىنا ارناپ جازعان ولەڭىندە: «راحاتسىز وتسە دە ءومىر جاسىم، بۇل جونىمنەن قۇدايىم ايىرماسىن. ۇزاق جولعا نيەت قىپ ءبىر شىققاسىن، جارىم جولدا قايتپاسپىن، قارىنداسىم!...» دەپ مۇڭىن شاققانى بار ەدى.
ن. قۇلجانوۆانىڭ دومبىرامەن ءان ايتاتىن ونەرى دە بولعان. ول سەمەيگە قازاق حالقىنىڭ اندەرىن جيناۋشى ا. زاتايەۆيچ كەلگەندە وعان قازاقتىڭ «عايني اۋ، ساۋلەم»، «قادىر زارى» اتى اندەرىن نوتاعا تۇسىرتكەن.
ءنازيپا قۇلجانوۆا - قازاق قىزدارىنىڭ اراسىنان شىققان تۇڭعىش جۋرناليست. ول سوناۋ 1913-جىلدان بەرى «قازاق» گازەتىنە ايەلدەر تەڭدىگى جانە باسقا دا ەلدىك ماسەلەلەرگە ماقالاردى ءجيى جازىپ تۇرعان. 1922-جىلى جاڭا ىرگەسى قالانعان «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ رەداكتسيالىق كوللەگياسىنىڭ مۇشەسى بولعان.
ن. قۇلجانوۆانىڭ قازاق اۆتونومياسى كەزىندە شىققان بارلىق گازەت جۋرنالدا ماقالالارى عانا ەمەس، ادەبي ەڭبەكتەرى، ونىڭ ىشىندە اۋدارمالارى دا جاريالانىپ تۇرعان. ن. قۇلجانوۆا ل. تولستويدىڭ، ۆ. كورولەنكونىڭ، م. گوركيدىڭ شىعارمالارىن اۋدارىپ، قازاق وقىرماندارىنا تانىستىرعان.
1920-جىلى قازاق اۆتونومياسى قۇرىلعاننان باستاپ، ونداعى حالىق اعارتۋ كوميسسارياتىنىڭ وقۋلىقتار جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىن اتقارعان. ن. قۇلجانوۆانىڭ بالا تاربيەسىنە قاتىستى بىرنەشە مەتوديكالىق وقۋلىعى وسى كەزدە باسپادان باسىلىپ شىقتى.
ن. قۇلجانوۆانىڭ وسى سالاداعى ەڭبەكتەرى ءالى دە بالا تاربيەسىندە پايدالانۋعا بولاتىن قۇندى ەڭبەكتەر. ءنازيپا قۇلجانوۆانىڭ ءومىرى، ونىڭ ءتۇرلى سالاداعى ەڭبەكتەرى تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن ناقتى زەرتتەلىپ، جازىلا باستادى.
وسى 2000-جىلدارعا دەيىن ءنازيپا قۇلجانوۆانىڭ ءومىرىن، شىعارماشىلىعىن، مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق دەڭگەيدە اتقارعان قىزمەتتەرىن ءبىرشاما زەردەلەگەن ءارى بىرنەشە ماقالالار جازىپ ناسيحاتتاعان كىسىنىڭ ءبىرى - ارقالىقتىق مۇراتقالي كامالوۆ ەدى.
مۇراتقالي - ن. قۇلجانوۆانىڭ جاقىن تۋىسى. ءارى ءنازيپا مەن نۇرعالي قۇلجانوۆتىڭ ءومىرىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بىلەتىن ادام ەدى. مۇكەڭ قاتارىنان ەكى-ءۇش جىل قالا اكىمىنە قايتا- قايتا كىرىپ ءجۇرىپ، ارقالىق پەداگوگيكا ۋچيليشەسىنە ءنازيپا قۇلجانوۆانىڭ ەسىمىن بەرگىزدى.
سول ۋچيليشەنىڭ وزىندە ءنازيپا قۇلجانوۆا مەن نۇرعالي قۇلجانوۆقا ارنالعان شاعىن مۇراجاي بار. وعان دا ءبىراز قۇجات جيناپ بەرگەن مۇراتقالي كامالوۆ بولاتىن.
الاشوردا قوزعالىسىنىڭ قايراتكەرى، قازاقتىڭ تۇڭعىش جۋرناليسى، اۋدارماشى، ۇلىقتى ۇستاز ءنازيپا قۇلجانوۆانىڭ ءومىرى مەن ارتىندا قالعان مول مۇراسى بۇگىندە جاس ۇرپاققا ونەگە بولىپ تۇر.
جۇمات انەس ۇلى،
جازۋشى، تاريحشى
massaget.kz
