بۇركىتباي اياعان: باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت بولماساق، كوشتەن قالامىز

استانا. قازاقپارات - بەلگىلى تاريحشى، مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، پروفەسسور بۇركىتباي اياعان ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىنا وراي ءوز پىكىرىن ءبىلدىرىپ، ماقالادا قازاقستان حالقى ءۇشىن وتە ماڭىزدى ماسەلەلەر قامتىلعانىن، سالماعى جاعىنان جولداۋعا تەڭ ەكەنىن ايتتى.

 تاريحشىنىڭ ايتۋىنشا، بولاشاققا نىق قادام باسۋ ءۇشىن وتكەن كۇندەردەن ساباق الۋ كەرەك. 1917 -جىلى لەنين باسقارعان بولشيەۆيكتەر پارتياسىنىڭ ريەۆوليۋتسياسى الدىنا كوپتەگەن ماقساتتار قويدى. كوممۋنيستىك قوعام قۇرامىز دەدى، قۇرا المادى. تاپسىز قوعام، الەۋمەتتىك تەڭدىك بولادى دەدى بولمادى. ادام قۇقىقتارى تاپتالدى. ميلليونداعان ادام اجال قۇشتى.

«كومپارتيانىڭ 22-سەزىندە حرۋشيەۆ 1980-جىلدارى كوممۋنيزمگە اياق باسامىز دەدى. ءبىراق، سەكسەنىنشى جىلدارى كوممۋنيزمنىڭ ەلەسى دە بولعان جوق. ياعني، بولشيەۆيكتەر پارتياسى الدىنا قويعان ماقساتتاردىڭ بىرەۋىنە دە جەتە المادى. سوندىقتان، ەلباسى ءوز ماقالاسىندا ريەۆوليۋتسيالىق ەمەس، ەۆوليۋتسيالىق جولمەن دامۋ كەرەكتىگىن ۇسىندى. توڭكەرىسپەن ەمەس، كۇندەلىكتى ءبىلىمدى جەتىلدىرۋ، جۇمىستا تابىستارعا جەتۋ، عىلىمدى دامىتۋ ارقىلى وزىمىزگە ءتيىمدى جولداردى تاۋىپ، قوعامدى ىلگەرىلەتۋ قاجەت»، - دەدى ب. اياعان.

سونداي- اق، تاريحشى ەلباسى ماقالاسىندا ايتىلعان باسەكەگە قابىلەتتى قوعام تاربيەلەۋگە ەرەكشە نازار اۋداردى:

«باسەكەگە قابىلەتتى ەلدەر دەگەندە ويىمىزعا بىردەن گەرمانيا، جاپونيا، امەريكا قۇراما شتاتتارى كەلەدى. ءبىز دە سول حالىقتار سەكىلدى باسەكەگە قابىلەتتى بولماساق، كوشتەن قالامىز. ەستەرىڭىزدە بولسا، 1830 -جىلدارى ساداقپەن، بىلتە مىلتىعى بار كەنەسارى حان جاساعى زەڭبىرەگى بار ورىس اسكەرىنەن جەڭىلدى. سول سەبەپتى، جاڭا زاماندا، جاڭا وزىق تەحنولوگيالاردى يگەرەتىن ۇلتتاردىڭ ءبىرى بولۋىمىز كەرەك»، - دەدى بۇركىتباي عەلمان ۇلى.

 ب. اياعان ماقالادا كورسەتىلگەن تۋعان جەر جوباسىنا دا قاتىستى ويىن ءبىلدىرىپ، ءوز ومىرىنەن مىسالدار كەلتىردى:

 «بۇرىن پاتريوتيزم دەگەندە جالاڭ سوزدەرگە جول بەرەتىن ەدىك. ەلباسىنىڭ ماقالاسى تۋعان جەرگە دەگەن ىقىلاستى تۋعان ولكەگە، ءوزىڭ وقىعان مەكتەپكە، ۋنيۆەرسيتەتكە جاردەم بەرۋ سەكىلدى ناقتى ىستەرمەن كورسەتۋدى كوزدەيدى. تۋعان جەر جوباسى تەك قالتالى ازاماتتارعا عانا ەمەس، ءاربىر ادامعا ارنالعان. ءار ازامات ءوزىنىڭ تۋىپ- وسكەن جەرىنە كوڭىل اۋدارىپ، كومەك بەرسە، ءبىر عانيبەت بولار ەدى. سونىمەن بىرگە، بۇل جوبا قازاق جەرىندە تۋعان وزگە ۇلت وكىلدەرىنە دە قاتىستى. ماسەلەن، گەرمانيا مەن پولشاعا كوشىپ كەتكەن نەمىس، پولياك سىنىپتاستارىم ەلگە كەلگەن سايىن مەكتەپكە قولداۋ كورسەتىپ، اۋىلىمىزعا جاردەمدەسىپ كەتەدى. مىنە، وسىلاي قازاق جەرىندە تۋعان قازاقستان ازاماتى تۋعان ولكەسىن ەستەن شىعارماۋى ءتيىس».

سونىمەن بىرگە، ب. اياعان لاتىن گرافيكاسىنىڭ قازاق تىلىنە جاقىنىراق ەكەنىن، وزگەرىستەردەن قورىقپاۋ كەرەك دەپ كەڭەس بەردى.

 «عالىمدار كيريليتسا مەن قازاق ءتىلىن اۋىستىرعاندا ق، ع، ءۇ سەكىلدى جەتى ءارىپ قامتىلمايدى. ال لاتىن گرافيكاسىندا ەكى ءارىپ قانا سايكەس كەلمەيدى. ءتىپتى، لاتىن جازۋىندا «ءو»، «ق»، «ع» ارىپتەرى بار. بۇل ارادا كيريليتسادا جازىلعان قازاقتىڭ مول مۇراسى وقىلماي قالادى دەپ قاۋىپتەنەتىندەر بار. وزگەرىستەن قورىقپاۋ قاجەت. قازىرگى تەحنيكانىڭ مول مۇمكىندىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ، بارلىق ادەبيەتتى اۋدارۋعا بولادى»، - دەدى تاريحشى بۇركىتباي اياعان.

 اۆتور: ايجان سەرىكجان قىزى