يسلام كاريموۆتىڭ بۇرىنعى باسپا ءسوز حاتشىسى «پرەزيدەنتتىڭ كوڭىلدەسى» دەگەن قاۋەسەتتىڭ شىندىعىن ايتتى - فوتو
ساياسي شولۋشى، ءۇندىستان تاريحىن تەرەڭ بىلەتىن مامان. 1990-جىلدارى پرەزيدەنت «يسلام كاريموۆتىڭ كوڭىلدەسى» دەگەن وسەك ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جەلدەي ەسىپ، جۇرت كوزىنەن كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. قازىر امەريكادا تۇراتىن جۋرناليست سول وقيعادان 25 جىل وتكەننەن كەيىن بار شىندىقتى ايتىپ، سۇحبات بەرىپتى.
جۋرناليست: سىزدەي بىلىكتى ماماننىڭ 90-جىلدارى جۇمىسسىز قالۋى، تەلەارنا مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەن سەبەپسىز شەتتەتىلۋى اقىلعا قونبايدى. بۇل قالاي بولدى؟
25 جىل بويى ءوزىم دە وسى سۇراقتىڭ جاۋابىن ىزدەدىم. تانىمال تەلەراديوجۋرناليست بولدىم. حيندي ءتىلىن 8 جاسىمنان مەڭگەرىپ، ءۇندىستاندا ءبىلىم الدىم. 1990-جىلدىڭ جازىندا ءۇندىستاننىڭ سول كەزدەگى پرەمەر-ءمينيسترى ناراسيمحا راو تاشكەنتكە كەلدى. يسلام كاريموۆ پەن وزبەكستاننىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنتى شۇكىروللا ميرسايدوۆتىڭ كوزىنشە حيندي تىلىندە 15 مينۋتتىق سۇحبات الدىم. وسى وقيعادان كەيىن يسلام كاريموۆ مەنى وزىنە شاقىرىپ الىپ، ءتىلدى مەڭگەرگەنىمە تاڭقالعانىن ايتتى.
ءۇش ايدان كەيىن «مەندەي ءبىلىمدى ادام مەملەكەتتىك قىزمەتكە كەرەك» ەكەنىن ايتىپ، مەنى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە شاقىردى. تەلارناداعى جۇمىسىمدى قاتار جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. بىرەر ايدان كەيىن ۇكىمەتتە وزگەرىستەر بولىپ، پرەزيدەنتتىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە كەلدىم. 1991-جىلدىڭ ساۋىرىنە دەيىن بارلىعى جاقسى كەلە جاتتى.
تەلەارناداعى جۇمىسىم دا، پرەزيدەنت اپپاراتىنداعى قىزمەتىم دە كوڭىل تولارلىق ەدى. 91-جىلدىڭ كوكتەمىندە مەنىڭ يسلام كاريموۆكە تۇرمىسقا شىعاتىنىم تۋرالى وسەك جەلدەي ەسىپ كەتتى. قايدان، قالاي شىققانىن ءوزىم دە بىلمەيمىن. مەن ەشقاشان پرەزيدەنتكە ۇناۋعا تىرىسپادىم. ول وتباسىلى، ەل پرەزيدەنتى. ءبىراق ماعان ۇنەمى ەرەكشە نازار اۋداراتىن. بارلىق جينالىستاردا ماعان قاراتا سويلەپ، پىكىرىمدى سۇرايتىن.
مەن قاتتى ىڭعايسىزداناتىنمىن. ول كەزدە قوعامدا ۇلتشىلدىق جىك سالىنعان ەدى. جۇرت پرەزيدەنتتىڭ ورىس ايەلىن تاستاپ، ماعان ۇيلەنەتىنىن ايتىپ ءجۇردى. ءبىراق مەنىڭ قورقاتىن ەشتەڭەم جوق. مەنىڭ كىنام دە، كۇنام دە جوق. كۇناسى بارلار قورىقسىن. سول كەزدە ساياساتتا جۇرگەن ەر ازاماتتار ساياساتتا ايەلگە ورىن جوق ەكەنىن، تەلەارناعا قايتقانىم دۇرىس ەكەنىن مەڭزەدى.
جۋرناليست: يسلام كاريموۆتىڭ قازاسى تۋرالى اقپاراتتى قالاي قابىلدادىڭىز؟
قايتىس بولعاندار تۋرالى جامان ايتۋعا بولمايدى. ءبىراق بۇل ادام ماعان شىنىمەن دە كوپ جاماندىق جاسادى. كىناسىز كۇيىپ كەتتىم. جاس بالاسى بار جالعىزباستى ايەلگە قوقان-لوققى كورسەتتى. ءبىراق قازاسىن ەستىگەندە ايادىم.
جۋرناليست: يسلام كاريموۆ قانداي ادام ەدى؟
شىنىمدى ايتسام، جيىنداردا ونى تىڭداۋ قيىن بولاتىن. وزبەك ءتىلىن بىلمەيتىن. ورىس تىلىندە سويلەگەندە دە نەگىزگى تاقىرىپتان اۋىتقىپ، جينالىس بىرنەشە ساعاتقا سوزىلىپ كەتەتىن. ال قاتىسىپ وتىرعانداردىڭ ءىشى پىساتىن. قۋعىنعا ۇشىراعاندا قابىلداۋىنا كىرىپ، جەكە سويلەسپەك بولدىم. ءبىراق ول مەنى قابىلدامادى. سول كىسىنىڭ ماڭىندا جۇرگەن ءتىسقاققان ساياساتكەرلەرگە ءبىزدى ۇرىستىرىپ، مەنى الاڭنان الىپ تاستاۋ قاجەت بولعان سياقتى. سول سەبەپتى وسەك تاراتتى دەپ ويلايمىن. ميرسايدوۆ شاقىرىپ الىپ، مەنىڭ «ءوز ەركىممەن جۇمىستان كەتۋىم كەرەكتىگىن، سەبەبى سوڭىمىزدان ەرگەن وسەكتىڭ پرەزيدەنتتىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرەتىنىن» ايتتى.
باسقا قىزمەت ۇسىنباعاندىقتان، تەلەارناعا قايتارۋدى سۇرادىم. ءبىراق ميرسايدوۆ «جوق، ءسىز ەندى تەلەارناعا شىقپايسىز. مۇنى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى تالاپ ەتتى» - دەدى.
سودان باستاپ مەنىڭ ءومىرىم قاتتى وزگەردى. 25 جىل ءوتتى عوي شىندىقتى ايتايىن، يسلام كاريموۆ ەكەۋمىزدىڭ ارامىزدا ەشقانداي بايلانىس بولعان جوق. بولۋى دا مۇمكىن ەمەس ەدى. سەبەبى مەن ول كىسىنى باسشى رەتىندە دە، ەر ازامات رەتىندە دە بيىك باعالاي المادىم. الدىندا ەشقاشان جاعىمپازدانعان ەمەسپىن.
جۋرناليست: ساياسي شولۋشىسىز. 25 جىلدا وزبەكستاندا نە وزگەردى؟
25 جىلدىڭ باستى جەتىستىگى ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىق شىعار. ءبىراق ولار بۇل ءۇشىن ۇلكەن قۇرباندىقتار جاسادى. ەكونوميكا ارتتا قالدى. ول ءۇشىن وزبەكستاندى كورشى قازاقستانمەن سالىستىرساڭىز دا بولادى. قازاقستان الدەقايدا العا وزدى. دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىندا 48-ورىندا، ال ءبىز 148-ورىندامىز. قانداي ايىرماشىلىق بار ەكەنىن كورىپ وتىرسىز عوي. كاريموۆ ەكونوميست بولاتىن. ءبىراق مىقتى ەكونوميست بولماعانىن كورسەتەدى بۇل.
