گەرمانيالىق ازامات: قازاقتى جامانداعانداردىڭ تۇمسىعىن بۇزۋعا دايىنمىن - ۆيدەو
ول بۇرىن قازاقستاندا تۇرعان ەكەن، كەيبىرەۋلەردىڭ قازاقتى ارتتا قالعان، قاراڭعى، نادان ۇلت دەپ كەمسىتكەن سوزدەرىن ەستىسە كەرەك، بەينەجازبانى سولارعا جاۋاپ رەتىندە جاريالاپتى. ول قازاق ۇلتى جايىندا بۇلاي دەۋگە بولمايتىنىن، ءوزىنىڭ قازاقتاردى قاتتى قادىرلەيتىنىن قىزىنا وتىرىپ جەتكىزگەن، دەپ جازادى زامانا گازەتى.
«ءبىزدىڭ امان قالعانىمىز ءۇشىن، كەزىندە دەپورتاتسياعا ۇشىراپ، قازاقستانعا جەر اۋدارىلعاندا ءتىرى قالعان اتا- انالارىمىز ءۇشىن قازاقتارعا العىس ايتامىن، - دەيدى شميدت.
سەندەرگە قازاققا جەتۋ قايدا؟
مىناداي بولعان: مەنىڭ اتالارىمدى فاشيستەر سياقتى اياماي قارلى دالاعا اكەلىپ تاستاعان، ال قازاقتار ولاردى ۇيلەرىنە كىرگىزىپ، پانالاتقان، ءبىر جاپىراق نانعا دەيىن بولىسكەن. بالالاردى تاربيەلەپ وسىرگەن. سەندەر كەز كەلگەن شەشەن، تاتار، بالتىق بويى ۇلتىنىڭ وكىلىمەن سويلەسىڭدەر، قازاقستانعا تاپ بولعانداردىڭ 90 پايىزى ءتىرى قالعانىن ايتادى.
مەن سىبىرلىك، ۋكراينالىق نەمىستەردى بىلەمىن. ءبىزدىڭ قازاقستاندىق نەمىستەر - ەڭ قوناقجاي، اقجۇرەك، مەيىرىمدى جاندار. ءبىز مۇنىڭ ءبارىن قازاقتاردان ۇيرەنگەنبىز.
قازاقتار - جاقسى حالىق، ولار بارلىق ۇلتتاردىڭ جاعدايىن جاسايدى، ولارمەن سىيلاسادى، دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ولار - مىقتى حالىق، ءبىراق بازبىرەۋلەر سەكىلدى ءبىز ۇلى حالىقپىز دەپ كوكىرەك كەرمەيدى.
قازاقتاردى قاراڭعى، نادان دەۋگە بولمايدى. ءوز باسىم قازاقتىڭ نامىسىنا ءتيىپ، كەمسىتكەندەردىڭ تۇمسىعىن بۇزار ەدىم».
وسىلاي دەگەن گەرمانيالىق ازامات بۇگىندە قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان نەمىستەردىڭ تۇرمىس- تىرشىلىگىنەن بەينەجازبا كورسەتتى، ولارعا جاقسى جاعداي جاساپ وتىرعانى ءۇشىن قازاقستانعا العىسىن ءبىلدىردى. رەسەيدەگى نەمىس ەلدى مەكەنىنەن تۇسىرىلگەن جازبانى كورسەتە وتىرىپ، ول جاقتاعىلاردىڭ تۇرمىسى قازاقستاندىق نەمىستەردىكىنەن الدەقايدا تومەن ەكەنىن سالىستىرىپ تۇرىپ ايتتى. سونداي- اق ۋكراينادا نەمىس ەلدى مەكەندەرىنىڭ ءىزى دە قالماعانىن، وزدەرىنە دە، وزگەگە دە تىنىشتىق بەرە الماي وتىرعانىن جەتكىزدى.
«مەن قازاقپىن، قازاق ەكەنىمدى ماقتان تۇتامىن. الدەقانداي جاعداي تۋىپ، قازاقستانعا ورالار بولسام، وندا مەن ءۇشىن ءبىر جاپىراق نان تابىلاتىنىنا، مەنى قۇتقاراتىنىنا كوزىم جەتەدى.
1 - ناۋرىز - قازاقتار مەن قازاقستان حالقىنا العىس ايتۋ كۇنى. مۇنى دەپورتاتسياعا ۇشىراعاندار بەلگىلەگەن. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدە وسىنداي بار ما؟ ونداي جوق. بۇل تەك قازاقستاندا عانا بار. ويتكەنى قازاقتار - ناعىز كەڭپەيىل، اقجۇرەك حالىق»، - دەيدى نەمىس ازاماتى.
يوگانن شميدتتىڭ بۇل بەينەجازباسىن بىرەر كۇننىڭ ىشىندە عانا ەلىمىزدەگى مىڭداعان ادامدار كورىپ، ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى تىڭداپ، ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. سولاردىڭ ءبىرقاتارىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنۋدى ۇيعاردىق.
دياديا جەنيا: - سەن ناعىز قازاقسىڭ! سەنى وتە سىيلايمىن! ءبىزدىڭ اۋىلدا 40 پايىزداي نەمىستەر تۇردى، وزدەرى وتە ەڭبەكقور، ءبارى دە قازاقشا سويلەيتىن. ولاردى وتە سىيلايتىنبىز. داۋبەرتتەر وتباسى كوشكەندە ءبارى جىلادى، مەنىڭ اپكەم دە جىلادى، ولار وتباسىمەن ارالاساتىن ەدى.
رۋدولف گەرگاردت: - ءبىز، قازاقستاندىق نەمىستەر قازاقستاندى سۇيەمىز، باعالايمىز، قادىرلەيمىز. مۇندا ادامدى ۇلتىنا قاراپ ەمەس، ادامدىق قاسيەتىنە قاراپ اجىراتادى. قۇداي وتانىمىزدىڭ گۇلدەنە بەرۋىنە جازسىن! نەمىستەر مەن قازاقتار - ماڭگىلىك باۋىرلار! ءبىز ءوزىمىزدىڭ باستان وتكەرگەن ازاپتاردى ۇمىتپايمىز، تۋىسقان قازاق حالقىنىڭ قوناقجايلىعىن ءارقاشان ەستە ساقتايمىز.
Ranay Zhuban: - نەگە ادامدار سىيلاسىپ ءومىر سۇرمەيدى؟ ەزىلگەن ەڭسەم كوتەرىلىپ قالدى. جاقسى ءسوز - جارىم ىرىس.
اندرەي: - اۆتوردىڭ سوزدەرىنە قوسىلامىن. مەن دە قازاقستاندا تۋىپ- وسكەنمىن. قازاقستاندى تەك جاقسى جاعىنان ەسكە الامىن. بالا كەزىمىزدە قازاق دوستارىمىزدىڭ ۇيىنە توپىرلاي كىرىپ باراتىنبىز، سوندا ەشكىمدى ءبولىپ- جارماي، تويىندىرۋشى ەدى. قازاقتار تۋرالى بۇرىنعى كسرو حالىقتارىنىڭ ىشىندەگى ەڭ مىقتى، لايىقتى ۇلتتىڭ بىرەگەيى دەپ ايتا الامىن.
ماكسيم سوكولوۆ: - مەن قازاقستاندىق پولياكپىن. سىزبەن 100 پايىز كەلىسەمىن! قازاقتار - وتە بەيبىت، قوناقجاي حالىق. ءوزىمنىڭ العىسىمدى بىلدىرەمىن.
ماريا: - ءاربىر سوزىڭىزگە قوسىلامىن. مەن دە قازاقستاندا تۇرعانمىن. بارلىق قازاقتارعا راحمەت! مەن سىزدەردى جاقسى كورەمىن جانە ەشقاشان ۇمىتپايمىن!
...قىسقاسى، جۇرت قازاقتاردى وتە لايىقتى، قايىرىمدى ۇلت دەپ جاتىر. ەندەشە، «جاقسى» دەگەن اتقا لايىق بولا بىلەيىك، اعايىن، تەك جاقسى جاعىنان كورىنە بەرەيىكشى!
