اسحات سادىرباي: حايۋان ەكەش حايۋان دا ءوز انا تىلىندە سويلەيدى
ول جانۋاردىڭ دا ءوز تىلىندە «سويلەيتىنىن» مىسالعا كەلتىرىپ، كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن تەرىس باعىتتا پايدالاناتىندارعا دەگەن نارازىلىعىن جەتكىزدى.
بۇل تۋرالى Stan.kz حابارلايدى.
«قاي تىلدە سويلەسەم دە ءوز ەركىم، ءوز قۇقىم» دەيتىندەرگە ايتارىم.
مەن ولارعا «قانشا ءتىل بىلسەڭىزدەر دە ءوز ەرىكتەرىڭىزدە» دەگىم كەلەدى. زامان وزگەرىپ، تەحنيكا قارىشتاپ دامىپ، وقۋ ادىستەرىندە نەشە ءتۇرلى تاسىلدەر پايدا بولىپ، ادامزات از عانا ۋاقىتتا بىرنەشە ءتىل ۇيرەنىپ الاتىن دارەجەگە جەتتىك. شۇكىر، جاقسى، راحات قوي. بۇرىن شەتەلگە بارعىڭ كەلسە ءتىلماش جالداپ اۋرە بولاتىنسىڭ. ءقازىر ءوزىڭ بىلەسىڭ، ءوزىڭ بي، ءوزىڭ قوجا.
ءبىراق وكىنىشكە وراي وسى كوپ بىلگەنىمىز وزىمىزگە سور بولدى. مەنىڭ زامانداستارىمنىڭ ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاعانى سونشالىق ءوز انا تىلدەرىندە ەمەس وزگە تىلدە سويلەيتىن بولدى. ول ازداي، كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىنا سۇيەنىپ، باسقالارعا دا وزگە ۇلتتىڭ ءتىلىن ناسيحاتتاپ، سول تىلگە قىزىقتىراتىن بولدى. مەن ولاردى كوزى اشىق ازاماتتاردىڭ قاتارىنا قوسقانىممەن، كوكىرەگى وياۋ دەپ ايتا الماس ەدىم. نەگە؟ تىم قاراپايىم مىسالدارمەن تۇسىندىرۋگە تىرىسايىن. الەمنىڭ كەز- كەلگەن دامىعان نەمەسە دامۋشى مەملەكەتىنە بارا قالساڭىز جەرگىلىكتى حالىق ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك تىلىندە سويلەيتىنىن كورەسىز. كىم اقىلدى، كىم اقىماق؟ ارينە بىزگە ولارعا جەتۋ قايدا؟! الايدا ولارعا جەتۋ ءۇشىن دە الدىمەن ۇلت، ودان كەيىن مەملەكەت ءوزىنىڭ انا ءتىلىن، سالت- ءداستۇرىن، ادەت- عۇرپىن، مادەنيەتىن، ادەبيەتىن، عىلىمىن، حالىق سانىن، ەكونوميكاسىن، ساياسي ۇستانىمىن دۇرىس جۇيەگە قويىپ دامىتۋ كەرەك ەمەس پە؟
جارايدى، سوندا دا ءتىل ماڭىزدى فاكتور ەمەس دەسەڭىز تاريحقا ۇڭىلەيىك. وسى كۇنىمىزگە قالاي جەتتىك؟ بەرىرەكتەن. جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزىندە قازاقتار نەگە سولاردىڭ تىلىندە سويلەپ كەتە بەرمەدى؟ ول ءتىل دە شەت ءتىلى عوي، سول كەزدە قازاقتار نەگە ءسان قۋمادى ەكەن؟ دامۋعا، وركەندەۋگە، وسۋگە تالپىنىس بولمادى ما ەكەن؟
ءبىراق قاراپ وتىرساڭ قازىر ولار قايدا، ءبىز قايدا؟ مىنا بۇيىرىمىزدەن قىتايدىڭ، مىنا بۇيىرىمىزدەن ورىستاردىڭ پاتشالىعى دۇركىرەپ تۇرعاندا ابايلار نەگە ورىسشا نەمەسە قىتايشا جازبادى ەكەن؟ قىلىشىنان قان تامعان كەڭەس وداعى كەزىندە بەس ارىسىمىز، ءۇش بايتەرەگىمىز نەگە توم- توم عىپ ورىسشا شىعارمالار جازبادى؟ ويتكەنى ول ايتىلماسا دا ايدان انىق نارسە. ءتىل بار جەردە ۇلت بولادى، ۇلت بار جەردە مەملەكەت بولادى، مەملەكەت بار جەردە تەرريتوريا، شەكارا بولادى، شەكارا بولعان جەردە ساياسات تا ەكونوميكا دا دامۋ دا بولادى! ءتىل بولماسا ۇلت بولمايدى. ۇلتپەن بىرگە تاريح، مادەنيەت، ادەبيەت تە قۇريدى.
مىڭ جەردەن بىرەۋدىڭ انا تىلىندە سويلەگەنىڭمەن سەن ولاردىڭ حالقى بولا المايسىڭ. ولارعا سەن دە سەنىڭ انا ءتىلىڭنىڭ دە كەرەگى جوق. ءيت نەگە مياۋلامايدى، مىسىق نەگە ۇرمەيدى؟ ويتكەنى حايۋان ەكەش حايۋان دا ءوز انا تىلىندە سويلەيدى. ال، قاي تىلدە سويلەسەم دە ءوزىم بىلەمىن دەيتىن قازاقتار ەلباسىنىڭ ساياساتىنا قارسى شىققاندار دەپ سانايمىن. سەبەبى ەلباسىنىڭ ءوزى «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن» دەگەن»، - دەپ جازادى اسحات سادىرباي.
جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ باسىم بولىگى جۋرناليستى قولدايتىندارىن جەتكىزدى. ولار بۇل جازبانى اكتەر ءانۋار نۇرپەيىسوۆتىڭ پوستىنان كەيىن تۋعان دەپ بولجادى.
ايتا كەتەيىك، جۋىردا سينگاپۋر ەلىندە بولىپ قايتقان نۇرپەيىسوۆ «شالا قازاق» ۇعىمىنا قارسى شىقتى. ونىڭ ايتۋىنشا، سينگاپۋردە تۇراتىن حالىقتىڭ باسىم بولىگى (ەتنيكالىق قىتايلار) اعىلشىن تىلىندە سويلەيدى.
