اسىل ءدىنىمىز يسلامدى كەلەسى ۇرپاققا دۇرىس جەتكىزىپ، لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە توسقاۋىل بولۋ - باستى مىندەتىمىز - فوتو
جيىندا «يسلام جانە زايىرلى قوعام» اتتى كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ ۇندەۋى قابىلداندى.
«ءبىز، كونفەرەنسياعا قاتىسۋشىلار بارشا مۇسىلمان ۇممەتىن، يسلام عالىمدارىن، قوعامدىق ساراپشىلاردى، جالپى حالىقتى ءتول ءمازھابىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرىپ، قوعامدا تىنىشتىق ورناتۋعا، لاڭكەستىك ارەكەتتەرگە توسقاۋىل بولۋعا، جالپىعا ورتاق ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردىڭ ناسيحاتتالۋىنا، اسىل ءدىنىمىز يسلامدى كەلەسى ۇرپاققا دۇرىس جەتكىزۋگە، ورتاق مادەنيەتىمىز بەن ءداستۇرىمىزدى جاڭعىرتۋعا بەلسەندى ۇلەس قوسۋعا شاقىرامىز»، - دەلىنگەن ۇندەۋ ماتىنىندە.
كونفەرەنسيا جۇمىسىنا باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى، ق ر مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە- ءمينيسترى مارات ءازىلحانوۆ، عالىم، پروفەسسور ءادىل احمەتوۆ، ق ر ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى عالىم شويكين، ق م د ب عۇلامالار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى، وبلىستاردىڭ باس يمامدارى، ق م د ب- نىڭ رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى اقپاراتتىق- ءتۇسىندىرۋ توبىنىڭ مۇشەلەرى، ق م د ب ساراپشىلار كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى سونىمەن قاتار، مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى.
كونفەرەنسيانىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان باس ءمۇفتي ەرجان قاجى مالعاجى ۇلى وسى سىندارلى باسقوسۋدىڭ ماڭىزدى تۇيىنىنە توقتالدى.
«قۇدايعا شۇكىر، ەلىمىز ەگەمەندىگىن الىپ ەڭسەمىزدى تىكتەدىك. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءدىنىمىز بەن ءتىلىمىزدى، سالت- ءداستۇرىمىزدى قايتا جاڭعىرتتىق. قادىرىن بىلگەنگە وسىنىڭ ءبارى ۇلكەن عانيبەت. اللانىڭ بەرگەن نىعمەتى دەپ اتار ەدىم. قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى 1990 -جىلدان بەرى دىنىمىزگە قىزمەت ەتىپ، ەلىمىزدىڭ بىرلىگى جولىندا جۇمىس ىستەپ كەلەدى. وسى ارالىقتا جوعارى دەڭگەيدە 5 قۇرىلتاي ءوتتى. وتكەن جىلى تۇڭعىش رەت رەسپۋبليكالىق يمامدار فورۋمىن وتكىزىپ، ەل مۇسىلماندارى مەن ءدىن قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ماڭىزدى تاريحي ءتورت قۇجاتىمىزدى قابىلدادىق. ءدىني باسقارمانىڭ 2020 -جىلعا دەيىنگى جۇمىسىن دامىتۋعا ارنالعان تۇعىرناماسىن بەكىتتىك. ءدىني ءبىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە ارنالعان ارنايى تۇجىرىمداما قابىلدادىق. بۇل وقيعالار - ەلىمىزدىڭ ءدىني سالاسىنداعى تاريحي شارالار دەپ ەسەپتەيمىن. بۇگىنگى كونفەرەنسيامىز تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىنا سايكەس كەلىپ وتىرعانىن ايرىقشا اتاپ وتكىم كەلەدى. تاريحىمىزعا زەر سالساق، يمام قاشاندا بىرلىكتىڭ ۇيتقىسى بولعان. يمام - رۋحاني تۇلعا، قوعامدى تاربيەلەۋشى ۇستاز. ەگەمەندىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ءدىندار قاۋىمنىڭ دا مارتەبەسى ارتىپ كەلەدى. بۇگىنگى «يسلام جانە زايىرلى قوعام» اتتى رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرۋداعى نەگىزگى ماقساتىمىز - ق م د ب قىزمەتكەرىنىڭ كاسىبي قابىلەتىن ارتتىرىپ، جاستاردى پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ. سونىمەن قاتار، ءدىن مەن زايىرلى قوعامنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن ارتتىرۋ»، - دەپ اتاپ ءوتتى باس ءمۇفتي.
كونفەرەنسيا بارىسىندا ق ر مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە- ءمينيسترى مارات ءازىلحانوۆ مەملەكەت پەن ءدىني بىرىلەستىكتەر قارىم- قاتىناسىنىڭ ءتيىمدى جولعا قويىلىپ وتىرعانىن، ءدىني باسقارما تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان كوپتەگەن يگى باستامالار وسى ىنتىماقتاستىقتىڭ وڭ ناتيجەسى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى ءوز قىزمەتى تاريحىندا تۇڭعىش رەت باستاما كوتەرىپ «يسلام جانە زايىرلى قوعام» اتتى رەسپۋبليكالىق كونفەرەنسيا ۇيىمداستىرىپ وتىر. بۇل ەل مۇسىلماندارىن ۇيىستىرا بىلگەن وسىناۋ قارا شاڭىراقتىڭ تەك ءدىني قىزمەت اياسىمەن شەكتەلمەي، ءوز وتانىنداعى، قوعام ومىرىندەگى ءمانى زور ماسەلەگە ۇلەس قوسىپ وتىرعانىنىڭ ايعاعى. زايىرلى ءدىندى ۇستاناتىنىنا نەمەسە ۇستانبايتىنىنا قاراماستان ءاربىر ازاماتتىڭ ورنى ەرەكشە. ويتكەنى، اتا زاڭىمىزدا جازىلعانداي، مەملەكەتتىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى - ادام. يسلام دىنىندە زايىرلى ۇستانىمدارمەن ۇيلەسەتىن قاعيداتتار وتە كوپ. ادام قۇقىعىن قاستەرلەۋ، قوعام مۇشەلەرىنىڭ ءدىني، ساياسي ۇستانىمدارىنا مامىلەگەرلىك تانىتۋ، باسشىعا جانە زاڭعا باعىنۋ، ءبىلىم الۋ، ادال ەڭبەك ەتۋ، وتاندى ءسۇيۋ، قوعامعا پايداسىن تيگىزۋ، جاقسىلىققا ۇمتىلىپ، جاماندىقتان اۋلاق بولۋ سىندى قاراپايىم دا، دانا قۇندىلىقتار يسلامنىڭ ىرگەتاستىق قاعيداتتارى قاتارىنان سانالادى.
يسلامنىڭ تاعىلىمدى تاريحىندا شىنايى مۇسىلمان ادامى، وزگەلەردىڭ ءدىني سەنىم بوستاندىعىن قۇرمەتتەيتىن، حالقىنىڭ رۋحاني مۇراسىن، ءدىني جانە تاريحي قۇندىلىقتارىن قاستەر تۇتىپ، ءدىنارالىق كەلىسىم مەن تاتۋلىقتىڭ ورنىعۋىنا اتسالىساتىن تۇلعا ەكەندىگىن تانىتادى. بۇل، اتالمىش قۇندىلىقتاردىڭ زايىرلى مەملەكەت ءۇشىن دە ماڭىزى زور، قوعام مۇشەلەرىنىڭ قۇقىقتىق قاۋىپسىزدىگىمەن قاتار رۋحاني ساۋلىعى دا مەملەكەت تۇراقتىلىعىنا يگى اسەر ەتەتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى. ال رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ باستى نازاردا ۇستالۋى ءاربىر وركەنيەتتى مەملەكەتكە ءتان مىنەز بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدە مەملەكەت پەن ءدىني بىرىلەستىكتەر قارىم- قاتىناسىنىڭ ءتيىمدى جولعا قويىلعانى بارشاعا بەلگىلى. ءدىني باسقارما تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعان كوپتەگەن يگى باستامالار وسى ىنتىماقتاستىقتىڭ وڭ ناتيجەسى»، - دەيدى ۆيسە- مينيستر مارات ءازىلحانوۆ.
القالى باسقوسۋدا ءسوز العان نايب ءمۇفتي، «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىنىڭ باس يمامى سەرىكباي قاجى ورازدىڭ پىكىرىنشە، كەز- كەلگەن زايىرلى مەملەكەتتە ءدىن جوققا شىعارىلمايدى.
«مەملەكەتتى مەكەن ەتكەن ازاماتتاردىڭ سەنىم بوستاندىعىنا نۇقسان كەلتىرىلمەيدى. ازاماتتاردىڭ تاڭداۋىنا سايكەس، ءدىني ۇستانىمدارى زاڭمەن قورعالادى. زايىرلى قوعامدا ۇلتتار مەن ۇلىستار ءدىني سەنىمى بويىنشا بولىنۋىنە جول بەرىلمەيدى. ءدىندى ۇستانۋ - قوعامنان ءبولىنۋ دەگەن ءسوز ەمەس. كەرىسىنشە، يماندى ادام قوعامنىڭ دامۋىنا، حالىق اراسىندا ىزگىلىك، ادامگەرشىلىك، باۋىرمالدىق سىندى قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋدا بەلسەندىلىك تانىتۋى ءتيىس. «جاقسى ادام قوعامعا پايداسى تيگەن پەندە»، - دەگەن حاديس بار. بۇگىنگى مۇسىلمان جاماعاتىنا جەتپەي جاتقان نارسە وسى: قوعامشىل، كوپشىل، مەملەكەتشىل بولا الماي جاتقانىندا. كوپشىل ادامنىڭ قوعامعا يگىلىگى تيەدى»، - دەدى نايب ءمۇفتي سەرىكباي قاجى وراز.
ال سىندارلى تالقىعا قاتىسقان ق ر ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى عالىم شويكين مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءدىني باسقارمانىڭ ءدىن سالاسىندا، جۇرتپەن جۇرگىزەتىن جۇمىستارى نەگىز ەتۋگە ءتيىس تۇجىرىمداردى دا باسا كورسەتتى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە ءدىني تۇرعىدان زاڭمەن تىيىم سالىنعان باعىتتارعا جان- جاقتى تۇسىنىك بەردى. ءدىندار ازاماتتاردىڭ ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە وزگە دە مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە بەكىتىلگەن تالاپتار بويىنشا كيىم كيۋ ۇلگىسى، وقۋ باعدارلاماسى، مەديتسينالىق ەگۋ تاعى باسقا ماسەلەلەرگە قاتىستى ءوز بەتىنشە قايشى تالاپتار قويىپ، تەكە- تىرەسكە بارماۋلارى قاجەتتىگىن ەسكە سالدى.
«ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى زايىرلى سيپاتقا يە بولعاندىقتان، مەكتەپتەردە ءدىني راسىمدەر جاسالمايدى جانە ءدىني اتريبۋتيكالار قولدانىلمايدى. دەگەنمەن، ءدىني بىرلەستىكتەر الەۋمەتتىك سالاداعى ماسەلەلەردى شەشۋ باعىتىندا قايىرىمدىلىق جاساۋ، ناشاقورلىق، ماسكۇنەمدىك جانە باسقا دا زياندى ادەتتەرمەن كۇرەسۋ، تۇرعىندار اراسىندا رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ، دامىتۋ، قوعامىمىزعا جات ءدىني اعىمداردىڭ، راديكاليزمنىڭ الدىن- الۋ سەكىلدى ماڭىزدى جۇمىستارمەن بەلسەندى اينالىسا الادى. ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى زايىرلى سيپاتقا يە بولعاندىقتان، مەكتەپتەردە ءدىني راسىمدەر جاسالمايدى جانە ءدىني اتريبۋتيكالار قولدانىلمايدى»، - دەدى ع. شويكين مىرزا.
كونفەرەنسيادا قوعامدىق بايلانىستاردا زايىرلىلىق نورمالارىمەن ۇيلەسەتىن يسلام قۇندىلىقتارىنىڭ تارالۋ ماسەلەلەرى، اقپاراتتىق- ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنا قاتىستى تاجىريبە جۇزىندە جيناقتالعان جاڭا ادىستەمەلەر تالقىلاندى. سونىمەن قاتار، ءدىني ەكسترەميزم مەن لاڭكەستىككە قارسى پروفيلاكتيكالىك ءىس- شارالاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋ ساپاسى دا قارالدى.
باقىتجول كاكەش
