تەڭگەنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرىپ، وتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جالعاسادى

 استانا. قازاقپارات - جاھاندىق قارجىلىق داعدارىس، ەنەرگورەسۋرستارعا الەمدىك باعانىڭ قۇلدىراۋى قازاقستان ەكونوميكاسىنا اسەر ەتىپ، ونىڭ ىشىندە ناقتى سەكتوردا تەڭگە وتىمدىلىگىنىڭ تاپشىلىعىن تۋدىرعان بولاتىن.

ەلىمىزدىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەگى دەپوزيتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى شەتەلدىك ۆاليۋتادا ساقتالعاندىقتان، شاعىن جانە ورتا بيزنەستى نەسيەلەندىرۋ ءىس جۇزىندە كىدىرىستەگەنى بەلگىلى.

ايتا كەتەرلىگى، بىلتىر ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق بانكى ۆاليۋتا نارىعىنا قاتىسۋىن بارىنشا ازايتتى. وسىلايشا ۆاليۋتانى ساتىپ الۋ- ساتۋ نارىعىنا قاتىسىپ، باعامدى كۇشپەن ۇستاپ تۇرۋعا ەلىمىزدىڭ باس بانكى ارالاسپايتىن بولادى. ماسەلەن، ۇلتتىق بانكتىڭ 2016 - جىلعى قاڭتاردا ۆاليۋتانى ساتۋ تۇرىندەگى وكتەمدىلىگى 57,7 ميلليون  دوللاردى نەمەسە ساۋدا- ساتتىقتىڭ جالپى كولەمىنەن 2,48 پايىزدى عانا قۇراعان. سوندىقتان دا، تەڭگەنىڭ ەركىن اينالىمى ورناعالى بەرى ايىرباستاۋ باعامىنىڭ سەرپىنى سىرتقى جانە ىشكى فاكتورلاردىڭ ىقپالىنا قاراي ايقىندالادى.

 بۇل رەتتە سىرتقى فاكتورلار قۇرىلىمىندا نەگىزىنەن مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى كوبىرەك ءرول اتقاراتىنى بەلگىلى. كورشىلەس ەلدەردىڭ ۆاليۋتالىق ىرعاعى دا بۇعان اسەر ەتپەي قويماسى انىق. ماسەلەن، جىل باسىنان بەرى مۇنايدىڭ الەمدىك باعاسى 8,2 پايىزعا تومەندەگەن، ال رەسەي ءرۋبلى دە 6,6 پايىزعا السىرەدى. ال تەڭگە باعامىنا اسەر ەتەتىن ىشكى فاكتورلارعا كەلسەك، بۇعان تۇرعىندار مەن بانكتەردىڭ بەلسەندىلىگى، بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قوزعالىسى جانە سالىقتار تولەۋ كەزەڭدەرى دە ىقپالىن تيگىزەدى.

 سوڭعى ۋاقىتتا تەڭگەنىڭ كۇرت سەكىرىسى تۋرالى بولجامدار ازايا باستادى. ماماندار پىكىرىنشە، قازىر ۆاليۋتالىق باعامنىڭ جۋىق ارادا ايتارلىقتاي وزگەرۋ ىقتيمالدىعى از. ويتكەنى، قازاقستاننىڭ تولەم بالانسى تۇرعىسىنان جاعىمسىز سسەناريلەردىڭ ءبارى دە بۇعان دەيىن باستان وتكەرىلدى. ال ەندىگى باستى ماقسات ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك قوسىمشا تەڭگە وتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەن ناقتى سەكتورعا، اتاپ ايتقاندا، اگروونەركاسىپ كەشەنى، جەڭىل، تاماق ونەركاسىبىنە ىقپال ەتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋ. وسىعان وراي، كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا ونلاين رەجيمگە قوسىلعان باس بانكير دانيار اقىشيەۆ اقشا- نەسيە ساياساتىنا قاتىستى ءبىراز جايتتى العا تارتقان بولاتىن.

ايتا كەتەتىن جايت، ۇلتتىق بانك اعىمداعى جىلدىڭ 2 - اقپاننان باستاپ بازالىق مولشەرلەمەنى (- +) 2 پايىزعا اۋىتقۋىمەن 17 پايىز دەڭگەيىندە بەلگىلەگەن بولاتىن. وسىنىڭ ءوزى ۇلتتىق بانكتىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە وتىمدىلىكتى كەز كەلگەن كولەمدە 19 پايىزعا جۋىق مولشەرلەمە بويىنشا بەرەتىنىن جانە بانكتەردەن وتىمدىلىكتى 15 پايىزدىق مولشەرلەمە بويىنشا الاتىنىن بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار، سوڭعى ايلاردا ۇلتتىق بانكى اقشا نارىعىنداعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋ جونىندە جۇيەلى شارالار قابىلدادى. اقشا- كرەديت ساياساتىن جەتىلدىرۋ جانە ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سەنىمدى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلۋدە.

ايتا كەتەرلىگى، 2015 -جىلى بانكتەردەگى دەپوزيتتەردىڭ كولەمى كوبىنەسە ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەردى قايتا باعالاۋ ەسەبىنەن 36,6 پايىزعا ۇلعايعان. دەپوزيتتەردىڭ دوللارلانۋ دەڭگەيى 69 پايىزعا جەتسە، سونىڭ ىشىندە جەكە تۇلعالارعا تيەسىلى ۆاليۋتا 78,9 پايىز بولعان.

 تەڭگەگە سەنىمدى ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ دەپوزيتتەرگە كەپىلدىك بەرۋ قورى 2016 -جىلعى 1 - اقپاننان باستاپ جەكە تۇلعالاردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەرى بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىنىڭ ەڭ جوعارعى مولشەرىن 10 پايىزدان 14 پايىزعا دەيىن بەلگىلەۋ جونىندە شەشىم قابىلداعان بولاتىن. ال شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەر بويىنشا مولشەرلەمە كەرىسىنشە 3 پايىزدان 2 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلدى. ياعني، وسىنىڭ ءوزى حالىق اراسىندا تەڭگەمەن اشىلعان دەپوزيتتەردىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا جانە ازاماتتاردىڭ جيناق اقشاسىنىڭ قورعالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

 ايتا كەتەرلىگى، ۇلتتىق بانك ا ق ش دوللارىنداعى دەپوزيتتەر بويىنشا مولشەرلەمەلەردىڭ جاڭا دەڭگەيىن بارابار جانە قاجەتتى كىرىستىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن دەڭگەي رەتىندە باعالاپ وتىر. سونىمەن قاتار، تەڭگەگە سەنىمدىلىكتى ارتتىرۋ باعىتىنداعى بۇنداي شارالار ەش شەكتەۋسىز، ەش ماجبۇرلەۋسىز تەك ىنتالاندىرۋ ساياساتى استارىندا جۇرگىزىلۋدە. سوندىقتان دا، ۇلتتىق بانك قولما- قول شەتەل ۆاليۋتاسىمەن وپەراتسيالار بويىنشا نەمەسە دەپوزيتتەردى الۋ بويىنشا قانداي دا ءبىر شەكتەۋلەردى قاراستىرمايدى. ياعني، ۇلتتىق بانك شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەردى تەڭگەلىك دەپوزيتتەرگە قانداي دا ءبىر ماجبۇرلەپ اۋدارۋ بويىنشا ەشقانداي جوسپارلار بولماعانىن، وعان ەشبىر نەگىز جوقتىعىن العا تارتادى. تۇيىندەي ايتساق، ۇلتتىق بانك قارجى جانە ۆاليۋتا نارىعىنداعى تۇراقتاندىرۋ ماسەلەسىن حالىقتىڭ ەسەبىنەن شەشۋگە جول بەرمەيدى دەگەن ءسوز.

ال ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە قاتىستى ساياساتقا كەلسەك، بانكتەردىڭ وتىمدىلىگىن قولداۋ جانە ولاردىڭ كرەديتتىك بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ اياسىندا ۇلتتىق بانك ەڭ از رەزەرۆتىك تالاپتار مەحانيزمىنە وزگەرىستەر ەنگىزدى. بۇل رەتتتە بانكتەردى ەڭ تومەنگى رەزەرۆتىك تالاپتاردىڭ نورماتيۆتەرىن ورىنداۋ ءۇشىن قولما- قول اقشانى پايدالانۋعا شەكتەگەن تالاپتار جەڭىلدەتىلگەن. ساراپشىلار، وسى وزگەرىس ارقاسىندا بانكتەردە 140 ميلليارد تەڭگە مولشەرىندە قوسىمشا وتىمدىلىك بولاتىنىن بولجايدى.

تۇتاستاي العاندا، ۇكىمەت وتىرىسىندا ۇلتتىق بانك باسشىسى دانيار اقىشيەۆ تەڭگەنىڭ ەركىن ايىرباس باعامى ساياساتىن جۇرگىزۋدى جالعاستىرا بەرەتىنىن، بۇل قازىرگى ساتتە بارىنشا وڭتايلى رەجيم ەكەنىن العا تارتادى. مۇنداي شارا ءبىر جاعىنان التىن- ۆاليۋتا اكتيۆتەرىن ساقتاۋعا، ەكىنشى جاعىنان وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قولداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا تەڭگەنىڭ كۇندەلىكتى ايىرباس باعامى ىرگەلى فاكتورلاردىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋى نەگىزىندە قالىپتاسىپ وتىر. ال وعان ۇلتتىق بانكتىڭ قاتىسۋى بارىنشا ازايتىلعان جانە نەگىزگى ترەندتەردىڭ وزگەرىسىنسىز كۇرت قۇبىلۋ ورىن العان كەزدە عانا احۋالدى رەتكە كەلتىرۋگە باعىتتالعان. باس بانكيردىڭ ايتۋىنشا، نارىق قاتىسۋشىلارى ايىرباس باعامىنىڭ بىرەسە كوتەرىلىپ، بىرەسە ءتۇسىپ كەتەتىن قۇبىلمالىلىعىنا بىرتىندەپ ۇيرەنىپ كەلەدى.

«ۆاليۋتا باعامىن ايقىندايتىن فاكتورلاردى دا جۇرتشىلىق جاقسى تۇسىنە باستادى. وسىنىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق بانكتىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ وتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ءرولى كۇشەيدى. بۇعان قوسا ءبىز تەڭگەمەن سالىنعان دەپوزيتتەر ۇلەسىنىڭ ارتۋىن بولجايمىز. بۇل رەتتە جەكە تۇلعالاردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتامەن ساقتالعان دەپوزيتتەرىنە بەرىلەتىن سىياقى ستاۆكاسىنىڭ ەڭ جوعارى مولشەرىن 14 پايىزعا دەيىن كوتەرىپ، شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەردىڭ ستاۆكاسىن 2 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ تەڭگە سالىمىنداعى دەپوزيتتەردىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرادى. سونىمەن قاتار، بۇل جايت ەكونوميكانى نەسيەلەۋ ءۇشىن بانكتەردەگى تەڭگە وتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن بولادى. مۇنداي جاعدايدا ۇلتتىق بانك اقشا نارىعىنا ارنالعان پايىزدىق ساياسات تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋمەن جۇمىس ىستەي بەرەدى»، - دەدى ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى.

 ايتا كەتەرلىگى، تەڭگە باعامىنىڭ السىرەۋىنەن وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيا 13,6 پايىزدى قۇراعان بولاتىن. سوندىقتان دا، ۇلتتىق بانكتىڭ الداعى مىندەتى - 2016 -جىلى ينفلياتسيا ءدالىزىن 6-8 پايىزدىق قالپىنا كەلتىرۋ بولىپ تابىلادى. «2015 -جىلعى تەڭگە باعامىن تۇزەتۋ اسەرى باعاعا تىكەلەي پروپورتسيونالدى ىقپال ەتپەيدى. بۇل رەتتە ينفلياتسيانىڭ 6-دان 8 پايىزعا دەيىنگى بەلگىلەنگەن دالىزگە ورالۋى بىرلەسكەن كۇش- جىگەردى قاجەت ەتەدى جانە ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت ءىس- قيمىلىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىنە تاۋەلدى بولادى»، - دەيدى باس بانكير دانيار اقىشيەۆ.

 ەسكە سالا كەتەيىك، 2015 -جىلدىڭ سوڭىندا ۇلتتىق بانكتىڭ جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 28,1 ميلليارد ا ق ش دوللارىن، ال ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىن قوسا العاندا ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى، 91,6 ميلليارد ا ق ش دوللارىن قۇرادى. بۇل - جاقسى كورسەتكىش. سالىستىرمالى تۇردە ايتا كەتسەك، 2007 -جىلدىڭ سوڭىنا تامان عالامدىق قارجى داعدارىسىنىڭ الدىندا، ەلىمىزدىڭ جالپى رەزەرۆتەرى 38,6 ميلليارد ا ق ش دوللارى بولعان ەدى.

اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى