قازاقستاندا قىزدىڭ قالىڭ مالى قانشا تۇرادى؟
«اقتوبەدە قالىڭ مال جوق. ءبىزدىڭ قىزدار ءۇشىن جاڭا شاڭىراقتا باقىتتى بولۋى باستى ماسەلە. قۇدالار ءوزارا كەلىسىپ، شامالارى كەلگەنشە ءبىر- بىرىنە سىي جاسايدى. باستى كادە، قوماقتى سىي «انا ءسۇتى» دەپ اتالادى. بايلار، ءبىر- بىرىنە ميلليون تەڭگەنىڭ سىيلىعىن ۇسىنسا، ءتىپتى 100 مىڭ تەڭگەنى تاۋىپ بەرە الماي جاتاتىن قۇدالار دا بار. سونىمەن قاتار قىزدىڭ اجەسى، شەشەسى، جەڭگەسىنە بەرەتىن 2-3 ساقينا، سىرعا بولادى. ءبىر- ەكى جاعالى كيىم قوسىپ، شۇبەرەكتەردەن كيت جاسايدى» ، - دەيدى اقتوبەلىك تۇرعىن باقىت جانپەيىسوۆا. جەتپىسكە كەلگەن كەيۋانا ءوز قىزدارىن ۇزاتقاندا دا ەشقاشان قالىڭ مال سۇراماعانىن ايتادى.
سەمەي ءوڭىرى ءۇشىن دە «قالىڭ مال» ءسوزى جات ۇعىم
5 قىز ۇزاتىپ، 2 كەلىن تۇسىرگەن كۇلىمحان اجەي سەمەي وڭىرىندە قىزعا قالىڭ مال سۇرامايدى دەگەندى العا تارتادى.
«بىزدە ەڭ قىمبات كادەلەر ول «انا ءسۇتى» ، «اكە كۇشى» دەپ اتالادى. وسى ەكەۋىن قوسىپ، جىگىتتىڭ تۋىستارى 1 جىلقىعا كىلەم جاۋىپ اكەلەدى. ەگەر، وتباسى مال وسىرمەيتىن بولسا، جىلقىنىڭ قۇنىنداي قارجى، ياعني 100 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى اقشا بەرەدى. ۇزاتىلاتىن قىزعا ءبىرىنشى «سىرعا سالادى» ياعني، بولاشاق كەلىندەرىنىڭ قۇلاعىنا التىن سىرعا تاعىپ، كورشىلەرىڭنىڭ ۇيىنە 1 قوي سويىپ، ەتىن اسىپ، 20 ادامعا داستارحان جايادى. بۇل ءداستۇردى «قىزدىڭ ءولى- ءتىرىلىسى» دەيدى. سونىمەن قاتار، تۋىستارى مەن اۋىلداستارى ءۇشىن 20 مەتر باعالى ماتا اكەلەدى. ەندى بۇل شىعىن ءارى كەتسە 100 مىڭ تەڭگەگە بارار» ، - دەيدى قاريا. سەمەي ءوڭىرى ءۇشىن قىزعا اراپاتىن كادەلەردىڭ كولەمى ەكى جاق قۇدالارمەن الدىن الا كەلىسىلەدى. كەيبىرى «ءداستۇردى اتتاپ كەتپەۋ كەرەك» دەپ، ازىن- اۋلاق سىي جاسايدى. ال، كەيبىر قۇدالار ارتىق شىعىن شىعارماي جاس شاڭىراققا بەرەدى ەكەن.
الماتى وبلىسىندا قىزداردىڭ قالىڭ مالىنىڭ قۇنى بىلىمىنە بايلانىستى
«قازىر اۋىل بولسىن، قالا بولسىن قىزداردىڭ بىلىمىنە، بىتىرگەن جوعارى وقۋ ورنىنا قاراپ تولەنەدى. ەگەر جاقسى ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن قىز بولسا وعان قالىڭ مال رەتىندە -300-500 مىڭ تەڭگە، 1 جىلقىعا كىلەم جاۋىپ اكەلەدى. ونىمەن قوسا بولاشاق كەلىننىڭ ايەل تۋىستارىنا 9 التىن، 9 كۇمىس تارتۋ ەتىپ، ال ەر ازاماتتارعا 9 جاعالى كيىت بەرىلەدى. ال، «ءولى- ءتىرىسى» دەگەن كادە ءۇشىن قوسىمشا 25 مىڭ تەڭگە جانە ءبىر قورجىن ءتاتتى، توي باستار، جىرتىس اكەلەدى» ، - دەيدى 4 قىز ۇزاتقان ورىنگۇل اپا.
ءبىلىمى جوق قىزداردىڭ قالىڭ مالى، ديپلومدى بويجەتكەنگە قاراعاندا الدە قايدا تومەن.
«ەگەر قىزدىڭ جوعارى ءبىلىمى بولماسا قالىڭ مالى دا از بولادى. سوندىقتان دا الماتى وبلىسىندا اتا- انالار شامالارى جەتكەنىنشە، اقىلى بولسىن قىزدارىن وقىتىپ جاتادى. ماسەلەن، كوللەدج بىتىرمەگەن بويجەتكەن ءۇشىن قالىڭمال قۇنى ارى كەتسە 200 مىڭ تەڭگە، ءىرى قاراعاعا سيىر نەمەسە 100000 تەڭگە بەرىلەدى. سونداي- اق، التىن مەن كۇمىستى ارالاستىرىپ 9 اشەكەي سىيلانادى، ال ەر ازاماتتارعا ارنالعان جاعالى كيىتتە ءسال ازداۋ بولادى» .
شىمكەنتتە قالىڭ مالدىڭ قۇنى 500-800 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، ارىس قالاسىنىڭ تۇرعىنى 48 جاستاعى جانار ەلشىبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ەلدىڭ وڭتۇستىك وڭىرىندە قالىڭ مالدىڭ ورتاشا باعاسى 500 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ەكەن. ءبىراق، قاتىپ قالعان باعا جوق. اركىم كورپەسىنە قاراي كوسىلەدى. كەيدە 700-800 مىڭعا دەيىن قالىڭ مال بەرىپ جاتاتىندارى بار.
«قازاقتا ءسوز بار عوي، «تەڭىن تاپسا، قىزدى تەگىن بەر» دەگەن. وتە ورىندى ايتىلعان. ءبىراق، دەگەنمەن قالىڭ مال تولەۋ ءبىزدىڭ اتا- بابامىزدان كەلە جاتقان سالتىمىز. دەسە دە، قازاقتا «قىزدىڭ مالىن قىنعا ءسۇرت» دەيدى. سول بەرىلگەن قارجىنىڭ ەكى ەسەسىندەي جاساۋ اپارامىز. شىنى كەرەك، بۇگىندە قىز بەرگەننەن گورى قىز العان ۇتىمدى. «قىز وسسە- ءورىسىڭ» دەيدى ەمەس پە؟ ول ۇرپاقتى كوبەيتۋشى. ەكىنشىدەن، قىزدىڭ اتا- اناسى ارتىنان بۇكىل جيعان- تەرگەنىن اپارىپ، كەلىن تۇسىرگەن جاقتا كادىمگىدەي دۇنيە جينالىپ قالادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، ءدال قازىرگى تاڭدا قىزىنىڭ وقىپ، جوعارى ءبىلىم العانىن مىندەتسىنىپ، قالىڭ مال قۇنىن اشىق كوبەيتىپ وتىراتىن اتا- انالار دا بار. وقىتسا، ءوزى ءۇشىن وقىتتى. ولاي شىرەنۋ دۇرىس ەمەس دەر ەدىم. ءوز باسىم ەكى قىز بەردىم. ەكەۋىندە دە بەرگەنىن الدىم. از نەمەسە كوپ اكەلدىڭ دەگەنىم جوق. باستىسى، جاستاردىڭ باقىتتى بولىپ كەتۋى عوي، - دەيدى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىنى.
دەرەككوز: Nur.kz
