الەم جانە اپات

استانا. قازاقپارات - الەم جانە اپات سوڭعى جىلدارى تابيعاتتىڭ توسىن مىنەز كورسەتۋىنەن جەر شارىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىكتەرى عانا ەمەس، تۇتاس الەم زارداپ شەگە باستادى.

دۇنيەنىڭ ءبىر بۇرىشىنا ءزىلزالا، سەل، لاي كوشكىنى قاۋىپ توندىرسە، ەندى ءبىر بولىگىندە اپتاپ ىستىق، الاپات ءورت، ۋلى گاز، جانارتاۋلاردىڭ اتقىلاۋىنان مىڭداعان ادام وزگە وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر.

ءتىپتى ءومىرى قىس بولمايتىن ايماقتار اق قار، كوك مۇزدىڭ استىندا قالىپ، ەندى ءبىر اۋماقتاردا جەردىڭ بەتىن جايپاپ كەتەتىن داۋىل مەن قۇيىنداردان كەلەر قاۋىپ كۇشەيدى. بۇدان ادامدار عانا قينالمايدى، اسا باعالى وسىمدىك اتاۋلى تامىرىمەن جويىلىپ، جان-جانۋارلار قىرىلىپ جاتىر.

وسىنىڭ سالدارىنان كوپتەگەن ەلدەردە تۋريزم سالاسى تۇرالاپ، ادامزاتتى ازاپقا سالاتىن وقيعالار كۇن ساناپ كوبەيىپ بارادى. ەڭ باستىسى -  ادام ءولىمى جيىلەدى، تابيعات اپاتىنان كەلەتىن شىعىندار جۇزدەگەن ميلليارد دوللارمەن ەسەپتەلەدى.

ماسەلەن، ا ق ش- تىڭ ءوزى جىلىنا كەمى 5 ميلليارد دوللار زيان شەگىپ كەلەدى. كەيبىر جىلدارى 20-30 ميلليارد دوللاردى تابيعات اپاتىنان سوڭ قايتا قالپىنا كەلتىرۋ شارالارىنا جۇمسايدى.

قىس كورمەيتىن اراب ەلدەرى دە اپتاپ ىستىق پەن قۇمدى داۋىلدان ساقتانۋدىڭ شارالارىن قاراستىرا باستاعان. بيىل 13 اراب مەملەكەتى اقىلداسا كەلە تابيعاتتىڭ توسىن قۇبىلىستارى مەن ىقتيمال اپاتتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءارى بيلىك باسىنداعىلارعا دەر كەزىندە ەسكەرتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كليمات مونيتورينگىسىنە قاتىستى جۇيەنى ويلاپ تاۋىپتى.

«ەگەر بۇل جۇيەنى ەنگىزەتىن بولساق، ادامداردىڭ ءومىرى مەن دۇنيە-مۇلكىن قۇتقارىپ قالۋعا مۇمكىندىك بار» دەيدى يوردانيانىڭ مەتەرولوگيالىق دەپارتامەنتىنىڭ باس ديرەكتورى مۇحاممەد ساماۋي.

 راسىندا دا، تابيعاتتىڭ توسىن قۇبىلىستارى جۇرتتى قىزىقتىرۋدان بۇرىن قاتتى قورقىتا باستادى. ايتالىق، جاقىندا سيدنەي اسپانىن اسا قورقىنىشتى، ءتۇسى وزگەشە بۇلتتار تورلاپ الدى. مۇحيت جاقتان جاعالاۋعا ۇمتىلعان تولقىنداردى ەلەستەتەتىن بۇلتتار جوڭكىگەندە، جۇرت قاتتى دۇرلىگىپتى.

كۇن كۇركىرەپ ءارى نايزاعاي ويناپ، ارتىنشا دالا قارا تۇنەككە اينالعان. اسپانداعى وزگەشە قۇبىلىستى كەيبىر اۆستراليالىقتار اقىرزامانعا بالاعان كورىنەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى 15 ساۋىردە وڭتۇستىك، سولتۇستىك امەريكانىڭ حالقى وتە سيرەك كەزدەسەتىن استرونوميالىق قۇبىلىس -  ايدىڭ ەرەكشە تۇتىلۋىن تاماشالادى. كونە اڭىزدارعا قاراعاندا «قىزعىلت اي» دەپ اتالاتىن وسى قۇبىلىس بايقالعان جىلدارى اپات ءجيى بولاتىن كورىنەدى. مۇنداي جايسىز جاعدايلار قازاقستاندا بولماي ما؟

ءيا، قازىر قۇبىلمالى دۇنيە ءبىزدىڭ توپىراعىمىزدى دا اينالىپ ءوتىپ جاتقان جوق. وسى كوكتەمدە جامبىل وبلىسىندا تاپا-تال تۇستە جەلدەن ەنەرگيا وندىرەتىن ستانسانى جۇمباق بۇلت باسىپ قالعان. «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا، توسىننان پايدا بولعان بۇلتتىڭ ەشقانداي تەحنوگەندىك سيپاتى جوق، تازا تابيعي قۇبىلىس.

ال 14- ساۋىردە استانالىقتار كۇننىڭ اينالاسىندا شەڭبەر پايدا بولعانىن بايقاپتى. مۇنداي ادەتتەن تىس كورىنىس عىلىمدا Halo دەپ اتالادى جانە ول وتە سيرەك كەزدەسەتىن كورىنەدى.

Halo اۋاداعى مۇز تۇيىرشىكتەرىنە تۇسكەن ساۋلەلەردىڭ شاعىلىسۋىنان پايدا بولادى. ەرتەرەكتە ادامدار بۇل قۇبىلىسقا ەرەكشە ءمان بەرىپ، ونى تەگىن ەمەس، ءبىر نارسەدەن حابار بەرەدى دەپ سەنىپتى-مىس.

وسكەمەندە قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى كولشىك ءبىر مەزەتتە قىزىل تۇسكە بويالعان.

تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، كولشىك ەكى كۇن بۇرىن قىزارا باستاپتى. ونسىز دا تازالىعىمەن ەرەكشەلەنبەيتىن سۋ ايدىنىنان ەل مۇلدەم اۋلاق جۇرۋگە تىرىسادى. ويتكەنى ءوندىرىس ورنى كوپ، ەكولوگيالىق جاعدايى ناشار ءوڭىردىڭ حالقى بۇل سۋات ۋلى بولۋى مۇمكىن دەگەن پىكىردە.

جانىندا بالاباقشا، مەكتەپ پەن تۇرعىن ۇيلەر سالىنعان كولشىكتىڭ شاراپ تۇستەس سۋىنا ماماندار ساراپتاما جۇرگىزىپ، اقىرى ونى ەش زيانسىز تۇسكە جاتقىزدى. ءدال وسىنداي قۇبىلىستار ەلىمىزدىڭ باتىسىندا دا قايتالاندى.

دۇنيە دۇربەلەڭگە تولى. ءتۇرلى وقيعالار بۇرىندارى دا بايقالعان. ول كەزدە عىلىم دامىماعان، جاڭالىقتار از اشىلاتىن تۇس ەدى. سول سەبەپتەن دە بولار، جۇرت اقىرزاماندى العا تارتا بەرەتىن. ماسەلەن، 1940-جىلى رەسەيدىڭ گوركي وبلىسىنداعى پاۆلوۆ اۋدانىندا جازدىڭ اپتاپ ىستىعىندا كەنەتتەن نوسەر جاۋادى.

جۇرت جاپا-تارماعاي پانالايتىن جەر ىزدەپ، دالادا جاڭبىرمەن بىرگە نە جاۋىپ جاتقانىن بىلمەگەن. جەل باسىلىپ، جاڭبىر سيرەگەندە تۇرعىندار ءوز كوزدەرىنە وزدەرى سەنبەگەن. يۆان گروزنىي زامانىندا جاسالعان مىڭداعان مونەتالاردىڭ شاشىلىپ جاتقانىن كورگەن. جەلمەن كوككە كوتەرىلگەن تيىندار ەكپىن باسىلعاندا، جاۋىنمەن بىرگە جەرگە شاشىلعان.

بۇل ءبىر عانا وقيعا ەمەس، قۇيىنمەن بىرگە توپەپ بەرەتىن نوسەرمەن جاۋعان استىقتى، اپەلسين، بالىق، قۇرباقا، شايان كورگەندەر دە بارشىلىق. مىسالى، 1954-جىلى ا ق ش- تىڭ داۆەنپورتا دەپ اتالاتىن جەرىندە جاڭبىر جاۋادى. ءبىر قىزىعى، جاۋىننان سوڭ جەر بەتى كوگىلدىر بوياۋعا مالىنىپ قالعان. ال 1933-جىلى قيىر شىعىستاعى كاۆالەروۆو اۋىلىنداعى جاڭبىر جۇرتتى مەدۋزاعا قارىق قىلدى.

وسىنداي قۇبىلىستار ءبىر جاعىنان قىزىق كورىنگەنىمەن، ەكىنشى جاعىنان ۇرەي شاقىرادى. ماسەلەن، جازدىڭ ىستىق كۇندەرى شاڭدى قۇيىندار سونشالىقتى قاۋىپ توندىرمەيتىن. وكىنىشكە قاراي، وسى قۇيىنداردىڭ قاۋىپتىلىگى قازاقستان جاعدايىندا دا الاڭداتارلىق دەڭگەيگە جەتتى.

قالا شەتى تۇگىلى، ورتالىقتاردا دا ۇيىتقىعان جەلدىڭ ەكپىنىنەن عيمارات شاتىرلارى ۇشىپ، تال-داراق قۇلاپ، كولىكتەر مەن ادامداردى باسىپ قالۋ دەرەكتەرى دە تىركەلۋدە. ءتىپتى بىرنەشە جىل بۇرىن الماتىدا بولعان قۇيىن مەدەۋ شاتقالدارىنداعى شىرشالاردى جايپاپ كەتكەنى ءالى ۇمىتىلا قويعان جوق. ونىڭ زارداپتارىنا الماتىلىقتار مەدەۋگە، شىمبۇلاققا بارعان سايىن كوز جەتكىزەدى. ءالى قالپىنا كەلمەگەن تاۋ اڭعارلارى جەتىم بالانىڭ كۇيىن كەشىپ تۇر.

ءبىر كەزدەرى ودەسسا وبلىسىندا اسپاننان اپەلسين جاۋعاندا، جۇرت جاعاسىن ۇستاپتى. 1890-جىلى تۋلا گۋبەرنياسىندا قۇيىننان سوڭ كەنەپ ماتا جاۋعانىن ۇمىتپاعاندار ءۇشىن اسپاننان اپەلسيننىڭ جاۋۋى شىن مانىندە، توسىن قۇبىلىس ەدى. ايەلدەر قۇيىنمەن جارىسىپ، كەنەپتەردى ۇستاپ قالۋعا ۇمتىلادى. الايدا ەرتەسىنە ونىڭ كورشى اۋىلداعى جۇرتتىڭ دۇنيەسى ەكەندىگى انىقتالعان.

1904-جىلى ماروككودا قۇيىن استىق قويماسىنىڭ كۇلىن كوككە ۇشىرادى. جەلمەن كوتەرىلگەن استىق يسپانيا جاعالاۋىنا قارشا بورايدى. وسىعان كۋا بولعان جۇرتقا مۇنى كەزىندە ماماندار دا ءتۇسىندىرىپ بەرە الماعان.

1813-جىلى 14- ناۋرىزدا يتاليانىڭ كاتاندزارو قالاسىندا جۇرت تەڭىز جاقتان كوتەرىلگەن بۇلتتى كورەدى. ول تاۋدى جاۋىپ، كۇننىڭ كوزىن بوزعىلت تۇسپەن قالقالاعانىمەن، ىلە-شالا وتتى قىزىل تۇسكە ەنەدى. ارتىنشا قالادا قاراڭعى تۇنەك ورنايدى. تۇرعىنداردىڭ ۇيدە بالاۋىز جاعۋىنا تۋرا كەلگەن. اسپان قاق ايىرىلارداي كۇركىرەپ، تامشى ورنىنا قىزىل ءتۇستى سۇيىقتىق جاۋا باستاعان. كەيبىرەۋلەر مۇنى قان دەپ تە ويلاعان. شاتىرلار مەن قابىرعالارعا، جاپىراقتارعا جاعىلعان بوياۋ ءبىراز ۋاقىت ساقتالىپتى. الايدا قاندى جاڭبىردىڭ قالاي جاۋعانى جۇمباق كۇيىندە قالعان.

1962-جىلى 24- ناۋرىزدا رەسەيدىڭ پەنزا وبلىسىندا قىزعىلت سارى تۇسكە ۇقساس قار جاۋعاندا دا قايران قالعاندار كوپ بولعان. ءبىراق مۇنى زەرتتەۋشىلەر افريكانىڭ قۇمدى دالاسىنان جەتكەن «سىي» رەتىندە تۇسىندىرگەن.

1943-جىلى وڭتۇستىك باتىس مايداندا ءجۇرىپ جاتقان سوعىس بارىسىندا كوككە كوتەرىلگەن ۇشاقتار ءبىر ءسات اسپاندا توقتاپ قالعانداي بولادى. قالىقتاعان ۇشاقتاردىڭ توسىن قۇبىلىسقا قالاي توتەپ بەرگەنىن ەشكىم تۇسىندىرە الماعان.

الايدا ولاردىڭ اۋا وزەنىنە تاپ بولعانىن ۇشقىشتار كەيىن بىلگەن.

ايتا بەرسەك، تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپتارى شەكسىز. بارىنەن دە تابيعاتتىڭ وسىنداي قولايسىز كۇندەرى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن بۇزىپ، جۇيكەلەرىن جۇقارتۋدا. بۇرىن اۋا رايىنىڭ «قولايسىز كۇندەرى» دەپ بەت قاراتپاس ايازدى، اقتۇتەك بوراندى، دۇلەي داۋىلدى، نوسەر، شىلدەدەگى اپتاپ ىستىقتى ايتساق، قازىر ولاردىڭ قاتارىن ماگنيتتى كۇندەر تولىقتىردى. ول جوعارىدا ايتقان تابيعات قۇبىلىستارىنان دا كۇشتى، اسەرلى بولىپ شىقتى.

اۋا رايىنىڭ توسىن قۇبىلىستارىنىڭ ادام اعزاسىنا اسەرىن زەرتتەۋشىلەر گەوفيزيكالىق جاعدايلاردىڭ ولاردى كۇيزەلىسكە تۇسىرەتىنىن ايتىپ، الدىن الا ساقتانۋدىڭ شارالارىن حابارلاپ كەلەدى. ەرتەدە ەگدە كىسىلەر اياق-قولىنىڭ سىرقىراۋىنان-اق اۋا رايىنىڭ بۇزىلاتىندىعىن سەزسە، قازىر عىلىم مۇنى دالەلدەرمەن دايەكتەپ كەلەدى. بۇل ازداي قورشاعان ورتانىڭ ەكولوگيالىق جاعىنان ناشارلاۋى، ەلەكتر قۋاتىن پايدالاناتىن قۇرالداردىڭ كوبەيۋى جانە ونىڭ رادياتسيالىق اسەرى كۇدىك پەن قاۋىپتى كۇشەيتتى. قازىر ەكىنىڭ ءبىرى شارشاپ-شالدىعىپ، ءجيى تەرگە مالشىنىپ، جۇيكەسى توزىپ، ۇيقىسى بۇزىلىپ، جۇرەگىنەن زارداپ شەگەدى.

«اۋادا جوعارى اتموسفەرالىق قىسىم پايدا بولسا، قان قىسىمى تومەن گيپوتونيكتەردىڭ قان تامىرلارى كەڭەيەدى، جۇرەك سوعىسى جيىلەيدى، كوڭىل كۇيى بۇزىلادى، ال اتموسفەرالىق تومەنگى قىسىم ورناعانىندا گيپەرتونيكتەر زارداپ شەگەدى، اسىرەسە، ولاردىڭ قان تامىرلارى تارىلادى.

جۇرەك-تامىر سىرقاتىنا شالدىققانداردىڭ ىشىندە اتموسفەرالىق قىسىمدى اۋىر قابىلدايتىندار: سىرقاتىنىڭ بارىن بىلە تۇرا دۇرىس تاماقتانبايتىندار، تۇزدى تاعامداردى كوبىرەك جەيتىندەر، تەمەكىنى كوپ شەگىپ، اراق-شاراپقا اۋەستەر، دەنە جاتتىعۋلارىمەن شۇعىلدانبايتىندار، از قوزعالاتىن جاندار» دەيدى ماماندار.

توسىن قۇبىلىستارعا جۇيكەنى دايارلاۋدىڭ ءجونى بولەك. سوندىقتان عالىمدار مىناداي كەڭەستەر بەرەدى:

1. اۋا رايىنىڭ قانداي جاعدايىندا دا تازا اۋادا جاياۋ سەرۋەندەڭىز.

2. جىلى ماۋسىمداردا كۇنگە قىزدىرىنىڭىز، سۋ پروتسەدۋرالارىن قابىلداڭىز.

3. تاڭەرتەڭگىلىك، كەشكىلىك ىستىق-سۋىعى جەدەل الماسىپ وتىراتىن دۋش، ۆاننا (كەشكىلىك) قابىلداڭىز.

4. بۇرىن تاڭەرتەڭگىلىك دۋش، كەشكە ۆاننا قابىلداپ كورمەگەندەر دەنەسىن سۋمەن، تەمپەراتۋراسىن بىرتە-بىرتە، 1-2 گرادۋسقا دەيىن تومەندەتىپ ىسقىلاپ، سوسىن ىستىق-سۋىعى الماسىپ وتىراتىن دۋشقا كوشۋى قاجەت.

5. ۇرىس-كەرىستەن قاشىپ، قۋانىشتى ءومىر ءسۇرۋ - ادام اعزاسىنىڭ يممۋنيتەتىن نىعايتادى. ۋايىم-قايعىعا سالىنباعان ءجون.

6. «قولايسىز كۇندەردەن» قان تامىرلارى ءتۇيىلىپ، قان اينالىمى بۇزىلسا، اروماتەراپيانى قابىلداعان پايدالى.

7. اروماتەراپيادا جوعارى ەرىننىڭ ۇستىنە اقگۇل (جاسمين) مەن لاۆاندانىڭ نەمەسە شۇيگىن شوپتىڭ مايىن، ايتپەسە تۇنباسىن جاعۋ كەرەك. سوندا 8-10 مينۋت ىشىندە ادام دەنەسى ءبىرشاما جەڭىلدەيدى.

8. ۇيدە حوش ءيىستى وسىمدىكتەردى ءوسىرىپ، ولاردىڭ جاعىمدى ءيىسىن جۇتۋ دا شيپالى. نەگىزىنەن، تامىردىڭ ءتۇيىلۋىن جازۋعا قازتاماق (گەران)، ليمون، راۋشان گۇلى جاقسى جاردەمدەسەدى.

9. تامىردىڭ ءتۇيىلۋىن جازۋعا دارىلىك وسىمدىكتەردەن اق شايىردى (سۋشەنيتسا)، تۇيە جوڭىشقانى (دوننيك)، اقگۇلدى پايدالانىڭىز (وسىمدىكتەردىڭ ءبىر شوكىمىن شايعا قوسىپ ىشەدى).

10. قان قىسىمىنىڭ جوعارىلىعى مەن تومەندىگى، تامىردىڭ ءتۇيىلىپ اۋىرۋى كەزىندە ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى سەگمەنتارلىق ادىسپەن ۋقالاپ، سىلاۋى ەمدىك اسەرگە تولى. ونى بىلاي جاسايدى: اۋەلى قولدىڭ ساۋساقتارىن، سودان سوڭ بىلەزىكتەن ورلەپ يىق پەن تىزە بۋىندارىن، ءارى قاراي الاقانمەن ەكىنشى جاقتاعى يىقتىڭ ءۇستىن جاۋىرىنعا دەيىن الما-كەزەك باتىرا ۋقالايدى. ۋقالاپ-سىلاۋدى 20-30 رەت قايتالاپ جاسايدى.

11. تابيعاتتىڭ توسىن قۇبىلىستارىنا قارسى اعزانى شىنىقتىرۋدا ۇيقىنىڭ قانىق، بۇزىلماۋى زور ماڭىزعا يە. جاقسى ۇيىقتاۋ ءۇشىن ساسىق ءشوپ (پۋستىرنيك) پەن جالبىزدىڭ نەمەسە جاۋجاپىراقتىڭ ءبىر شوكىمىن كوك شايعا ارالاستىرىپ دەمدەيدى دە جاتاردا ءبىر ستاقانىن ءىشىپ الادى.

12. جاقسى ۇيىقتاپ تىنىعۋ ءۇشىن بۇل ەمدىك شوپتەر تابىلماسا، ءدارىحانادان دولانانىڭ (بويارىشنيك)، ساسىق ءشوپتىڭ، شۇيگىن ءشوپتىڭ (ۆالەريانا) تۇندىرماسىن الىپ، ءارقايسىسىنان ستاقانداعى جالبىز شايىنا 15 تامشىدان قوسىپ ىشەدى.

دارۋمەندەر مەن مينەرالدى زاتتار

ماگنيتتى كۇندەرى ادام اعزاسىنداعى زات الماسۋدى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن دارۋمەندەر مەن مينەرالدى زاتتاردىڭ پايداسى كوپ. ولار:

* ە، ا، د، س دارۋمەندەرى. بۇلار وقىس قۇبىلىستاردىڭ اعزاعا جاعىمسىز اسەرىنىڭ كۇشىن السىرەتەدى.

* قۇرامىندا ماگني، كالي، كرەمني، يود بار دارىلىك شوپتەر. ولاردى مەيلىنشە كوبىرەك پايدالانعان ءجون.

* اۋا رايىنىڭ وزگەرىستەرىن بىردەن بايقايتىندار، ونداي قۇبىلىستار دەنساۋلىعىنا جاقپايتىندار دارىگەرمەن كەڭەسىپ، ارنايى دارىلەردى ىشكەنى دۇرىس.

اس ءمازىرى

«قولايسىز كۇندەرى» كۇيزەلىستەن ساقتاندىرۋدا عالىمدار مىناداي اس ءمازىرىن ۇسىنادى: تاۋلىگىنە اقۋىز - 65-70 گرام، ماي - 85-90 گرام، كومىرسۋلار 220-250 گرامنان اسپاۋعا ءتيىستى.

تاعام كالورياسىن شامادان تىس ارتتىرماۋ قاجەت. ونىڭ تاعامداعى تاۋلىكتىك مولشەرى 1200-1500 كالوريادان اسپاسىن.

كالوريا مولشەرىنىڭ 30 پايىزى - تاڭعى ءبىرىنشى جانە ەكىنشى تاعامدا، 40 پايىزى - تۇسكى استا، 30 پايىزى كەشكى استا بولسا جەتكىلىكتى.

ءبىر كۇندە از-ازداپ ءۇش رەت بەلگىلى ۋاقىتتا تاماقتانۋ قاجەت.

تاماقتى تويىپ جەمەۋ كەرەك.

اس مازىرىندە قىرىققابات، قىزىلشا، پياز، ءسابىز، قيار، قىزاناق سياقتى وسىمدىك، جەمىس-جيدەك، كەپكەن جەمىستەر بارىنشا مول بولۋعا ءتيىستى.

تازارتىلعان قانتتىڭ ورنىنا بال جەگەن دۇرىس.

كەشكى تاماقتىڭ ساعات 19 عا دەيىن ءىشىلىپ، جەلىنگەنى جاقسى.

ماگنيت ءورىسى كۇشەيگەن كۇندەرى تاتتىلەردى، ۇننان جاسالعان ءدامدى تاعامداردى اس مازىرىنەن الىپ تاستاۋ قاجەت.

كۇيزەلىسكە قارسى شيپالى شايقۋرايدىڭ تۇندىرماسىن قان قىسىمى جوعارى ادامدار بۇل كۇندەرى ىشپەيدى.

جۇرەك-تامىر جۇيەسىنىڭ جۇمىسىن قالىپتى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن مىنا وسىمدىكتەر مەن جەمىس-جيدەك، تاعامداردى پايدالانۋ قاجەت: قۇرامىندا كالي، ماگني، يود، مىس بار تاعامدار، پىسكەن الما، قارا ءبيداي نانى، بانان، كەپكەن ورىك، قارا ورىك، ءجۇزىم، اپەلسين، شيە، بۇلدىرگەن، قارا قاراقات، مۇكجيدەك، جاس كوكونىس، جاڭعاق، پياز، سارىمساق، بال، بال اراسىنىڭ جەلىمتەگى (پروپوليس)، ليمون سالعان كوك شاي.

الەمنىڭ قالاي وزگەرىپ جاتقانىن كۇن سايىن كورىپ ءجۇرمىز. ادامدار سول وزگەرىستەردەن جاپا شەگۋدە. قازىر ادام جاسىن ۇزارتۋ ەمەس، اللا بەرگەن جاستى قايعىسىز وتكىزۋدىڭ ءوزى ارمانعا اينالىپ بارادى. سوندىقتان جوعارىداعى كەڭەستەرگە نازار اۋدارىپ، وتباسىڭىزدىڭ اماندىعىن ساقتاۋ بارىنەن دە قاستەرلى ەكەندىگىن ۇمىتپاڭىز.

جولداسبەك دۋاناباي

«ايقىن»