دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلۋ - جاھاندىق ەكونوميكاعا قوسىلۋ
ەندى، مىنە، 162- ەل بولىپ ءبىز قوسىلىپ وتىرمىز. مۇنىڭ ءوزى - سىرتقا ۇسىناتىن تاۋارلارى كوپ، ءارى جاڭا تەحنولوگيالاردى وتاندىق وندىرىسكە ەنگىزۋگە بارىنشا مۇددەلى بولىپ وتىرعان قازاقستان ءۇشىن ۇلى ءدۇبىرلى وقيعا.
ەۋروپاداعى ەڭ باي ەلدەردىڭ ءبىرى
شۆەيتساريا - باتىس ەۋروپاداعى ەڭ بەيبىت سۇيگىش ەلدەردىڭ ءبىرى. سونىڭ ناتيجەسىندە ول الەمدەگى ەڭ باي ەلگە اينالىپ وتىر. ءبىزدىڭ قولىمىزداعى دەرەكتەرگە قاراعاندا، مۇندا جان باسىنا كەلەتىن ىشكى جالپى ءونىم كولەمى جىلىنا 70 مىڭ دوللاردان اسىپ جىعىلادى.
وسىنداي بەيبىت سۇيگىشتىك قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا 8 ميلليونعا جۋىق قانا حالقى بار ەلدە كۇللى الەمنىڭ قارجىسى شوعىرلانعان دەۋگە بولادى. شۆەيتساريا بانكتەرىنىڭ وسى قارجىنى ساقتاۋىمەن اتى شىعىپ وتىر. ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولعان شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە قازاقستان دا ادامزاتقا ت م د كەڭىستىگىندەگى ەڭ بەيبىت سۇيگىش ەل رەتىندە تانىلىپ ۇلگىردى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ يادرولىق سىناقتار جۇرگىزەتىن سەمەي پوليگونىن جاۋىپ، يادرولىق قارۋدان باس تارتۋى كۇللى الەمگە كورسەتىلگەن ۇلگى ەكەنىن ۆاشينگتوندا وتكەن ءبىرىنشى انتيادرولىق جاھاندىق سامميت كەزىندە ا ق ش پرەزيدەنتى باراك وبامانىڭ ءوزى اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. قازاقستاننىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىن وتكىزەتىن ەلگە اينالۋى، ە ق ى ۇ- عا تورەلىك ەتۋى ءبىزدىڭ بەيبىت سۇيگىش ساياساتىمىزدىڭ جارقىن كورىنىسى. قازىر سونىڭ جەمىسىن كورىپ كەلەمىز.
دەمەك، بايلىقتىڭ بەرەكەلى ەلگە، كيكىلجىڭ، داۋ-جانجالداردان ادا جەرگە عانا توقتايتىندىعى شىندىق ەكەندىگىنە جەنيەۆادا بولعانىمىزدا تاعى كوز جەتكىزدىك. ەلدەگى ۇزاق جىلعى تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىك ناتيجەسىندە جەنيەۆادا كوپتەگەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ورتالىق كەڭسەلەرى مەن ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالاردىڭ شتاب-پاتەرلەرى ورنالاسقان.
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ، حالىقارالىق قىزىل كرەستىڭ، دۇنيەجۇزىلىك مەتەورولوگيا ۇيىمىنىڭ، دۇنيەجۇزىلىك ينتەللەكتۋالدىق مەنشىك ۇيىمىنىڭ، دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ، بۇۇ ەۋروپا بولىمشەسىنىڭ جانە باسقا دا تولىپ جاتقان ۇيىمدار مەن حالىقارالىق كومپانيالاردىڭ باس كەڭسەلەرى وسىندا شوعىرلانعاندىقتان قالا قارجى قىزمەتىنىڭ بايىرعى ءارى ماڭىزدى ورتالىعى بولىپ سانالادى.
بەيبىتشىلىكتىڭ قۇتتى قادامى
دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى 1995-جىلدىڭ 1- قاڭتارىندا، وسىعان دەيىن بولعان جانە 50 جىل ارەكەت ەتكەن تاريفتەر جانە ساۋدا جونىندەگى باس كەلىسىمنىڭ (ت س ب ك) جالعاسى رەتىندە ومىرگە كەلدى. ءبىراق بۇرىنعىعا قاراعاندا ءبىر ۇلكەن ەرەكشەلىگى، ول ەندى حالىقارالىق ۇيىم رەتىندە زاڭدى مارتەبەگە يە بولدى. سونىمەن قاتار، بۇرىنعىعا قاراعاندا ۇلكەيىپ، كەڭەيە ءتۇستى.
ادامزات قاۋىمىنا تيگىزەتىن اسەرى دە ۇلعايدى. ەندى وعان، مىنە، قازاقستانىمىز دا قوسىلدى. وسى ماسەلەگە كوپتەگەن دايىندىقتار جاسالعان سوڭ، كەيبىرەۋلەردىڭ سارى ۋايىمعا سالىنىپ ايتقانىنداي، دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنان قورقىپ قاجەتى جوق. د س ۇ ەرەجەلەرى دامۋشى ەلدەر ءۇشىن ءبىرقاتار جەڭىلدىكتەر قاراستىرادى. قازىرگى كۇنى وعان مۇشە دامۋشى ەلدەر دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ءوز نارىقتارىن قورعاۋدىڭ نەعۇرلىم جوعارى كەدەندىك-تاريفتىك قورعاۋ قۇرالدارىنا يە بولىپ تابىلادى.
جالپى، ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلۋى قاجەتتىلىك ەكەنىن دالەلدەيتىن مىسالدار مەن فاكتورلار جەتىپ ارتىلادى. ويتكەنى، قازىرگى كۇنى كۇللى الەمدە بىرىگۋ ۇدەرىستەرى ءجۇرىپ جاتىر. الەمدەگى الىپ ەلدەر بولسىن، شاعىن ەلدەر بولسىن نەمەسە دامىعان ەلدەر مەن دامۋشى ەلدەر بولسىن ەكونوميكالىق وداقتارعا ينتەگراتسيالانۋ ۇستىندە. سەبەبى، كوپتەگەن حالىقتار ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتۇرلى وداقتارعا بىرىگۋدى جالپى ادامزاتتىق جاھاندانۋعا قولايلى تۇردە كىرىگۋدىڭ ۇلكەن جولى دەپ ەسەپتەيدى.
بۇل رەتتە مىنا ەل مىقتى ەل، مىنا ەل ءالسىز ەل، بۇل ەكەۋى بىرىككەندە ءبىرىن ءبىرى جەپ قويادى، ياعني ءالسىزدى مىقتى الىپ جەيدى دەگەن سارى ۋايىمشىلدىققا سالىنۋ جوق. سارى ۋايىمشىلدىققا سالىنۋ دەگەنىمىز - ۋاقىت جاعىنان ۇتىلۋ دەگەن ءسوز. عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس بارىنشا جەدەل دامىپ، تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەر كەڭ جايىلىپ وتىرعان قازىرگى كەزەڭدە ءاربىر اي، ءاربىر كۇننىڭ ءوزى التىنعا اينالىپ بارادى.
ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانعان ەل ۇتادى، ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانا الماعان ەل ۇتىلىپ، قۇلدىراۋدىڭ قۇرىعىنا ىلىگەدى. بۇل - بۇگىنگى زاماننىڭ باستى شىندىقتارىنىڭ ءبىرى. وسى رەتتە ۋاقىت جاعىنان ۇتىلعان ەلدەردە داۋ مەن جانجالدىڭ كوپ بولاتىنىن، وسىنىڭ ءوزى ەلدى ەتەكتەن تارتىپ، بۇلىنۋشىلىك پەن بولىنۋشىلىككە الىپ كەلەتىنىن كورىپ وتىرمىز. دەمەك، بەيبىت كۇننىڭ ءار ءساتىن قادىرلەي بىلگەن، قادىرلەپ قانا قويماي، ونى ۇتىمدى ىستەرگە پايدالانا بىلگەن ابزال.
ەكسپورتتاۋشى ەلدىڭ باعى جانادى
ەندى الەمدىك ساۋدانى العا جىلجىتۋشى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ەكسپورتى ماسەلەسىنە قايتا كەلەيىك. 1950-1998-جىلدار ارالىعىندا الەمدىك ەكسپورت كولەمى 16 ەسە وسكەن. باتىستىق مامانداردىڭ باعالاۋى بويىنشا، 1950-1970-جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭ حالىقارالىق ساۋدا دامۋىنىڭ «التىن عاسىرى» بولىپ تابىلادى. 70- جىلدارى الەمدىك ەكسپورت 5 پايىزعا دەيىن تومەندەسە، 80- جىلدارى ودان دا قىسقارا تۇسكەن. 80- جىلداردىڭ سوڭىندا قايتا كوتەرىلگەن.
XX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ سىرتقى ساۋدا ديناميكاسىندا تەڭگەرىمسىزدىك پايدا بولدى. وسىنىڭ ىقپالىمەن 90- جىلدارى باتىس ەۋروپا حالىقارالىق ساۋدانىڭ باستى ورتالىعىنا اينالدى. ونىڭ ەكسپورتى ا ق ش ەكسپورتىنان 4 ەسە اسىپ ءتۇستى. 80- جىلداردىڭ سوڭىندا جاپونيا باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىك جونىنەن كوشباسشىلار قاتارىنا شىعا باستادى.
وسى كەزەڭدە وعان ازيانىڭ «جاڭا يندۋستريالى ەلدەرى» سينگاپۋر، گونكونگ، تايۆان قوسىلدى. الايدا 90- جىلداردىڭ ورتاسىنا تامان ا ق ش باسەكەلەستىككە قابىلەتتىلىك جونىندە الەمدەگى جەتەكشى ورىنعا قايتا شىقتى. 2007-2008-جىلدارعى داعدارىسقا دەيىن الەمدىك ساۋدا كولەمى ورتا ەسەپپەن العاندا جىلما-جىل 6 پايىزعا ءوسىپ وتىردى. بۇل ۇدەرىس 1990-2000-جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە استى.
دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، الەمدەگى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ەكسپورتىنىڭ كولەمى 2007-جىلى 16 تريلليون دوللاردى قۇرادى. ونىڭ 80 پايىزى تاۋارلاردىڭ، 20 پايىزى قىزمەتتەردىڭ ۇلەسىنە ءتيدى. ال 2012-جىلعا تامان تاۋارلار مەن شيكىزاتتار ساۋداسىنىڭ جىلدىق اينالىمى 20 تريلليون دوللارعا جۋىقتادى. 2010-جىلى قايتادان جەدەلدەتىپ قالپىنا كەلگەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ الەمدىك ساۋداسىنىڭ ءوسۋ قارقىنى 2011-جىلى 5 پايىزعا، ال 2012-جىلى 2 پايىزعا دەيىن تومەندەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق ساۋدا ەلدەردىڭ، وڭىرلەردىڭ، بۇكىل الەمدىك قوعامداستىقتىڭ شارۋاشىلىق تۇرعىداعى دامۋىندا وتە ماڭىزدى رولگە يە بولىپ وتىر. مۇنى مىناداي ءبىرقاتار فاكتورلار ارقىلى بايقاۋعا بولادى. بىرىنشىدەن، سىرتقى ساۋدا ءاربىر ەل، ءتىپتى، ءبىز جوعارىدا ايتىپ كەتكەندەي، ونىڭ سۋبەكتىسىنە اينالىپ وتىرعان جەكە ازاماتتار ءۇشىن دە ەكونوميكالىق ءوسۋ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋدىڭ قۋاتتى قۇرالىنا اينالدى. ەكىنشىدەن، ەلدەردىڭ حالىقارالىق ساۋدا اينالىمىنا تاۋەلدىلىگى بارىنشا كۇشەيە ءتۇستى. ۇشىنشىدەن، حالىقارالىق ساۋدا ءرولىنىڭ بىلايشا وسۋىنە ەڭبەكتىڭ حالىقارالىق ءبولىنىسىنىڭ كۇشەيۋى ۇلكەن ىقپال ەتۋدە.
قازىرگى ۋاقىتتا ءاربىر ەل وزىنە قاجەتتى بارلىق تاۋارلاردى ءوز ىشىندە شىعارىپ جاتپايتىن بولدى. ونى باسقا ەلدەردەن ساتىپ الۋدى ادەتكە اينالدىرىپ كەلەدى. ونىڭ ەسەسىنە ءوزى ارزانىراق باعامەن ساپالى ەتىپ شىعارا الاتىن تاۋارلار نەمەسە شيكىزاتتار وندىرىسىمەن كوبىرەك شۇعىلدانادى. ول ونىمدەردى حالىقارالىق نارىقتارعا شىعارۋ ارقىلى پايدا قاراتادى. ماسەلەن، ءبىزدىڭ قازاقستانىمىز مۇناي مەن ۋران، ءتۇرلى مەتالدار، بيداي وندىرۋدە قازىرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق ساۋدانى جۇرگىزۋشى جانە اتالعان ونىمدەردى تۇتىنۋشى شەتەلدىك ءىرى كومپانيالارعا جاقسى ءمالىم بولىپ وتىر.
ءسويتىپ، قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان دەگەندە وسى ونىمدەردىڭ اتتارى قاتار اتالىپ ءجۇر. ونىڭ ەسەسىنە، قازاقستان شەتەلدەردەن تۇرمىسقا قاجەتتى كوپتەگەن ەلەكترتەحنيكالىق قۇرالداردى جانە باسقا دا زاتتاردى ساتىپ الىپ ءجۇر. حالىقارالىق ساۋدانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتىپ وتىرعان نەگىزگى فاكتورلار قاتارىندا قازىرگى ءجۇرىپ جاتقان عىلىمي-تەحنيكالىق رەۆوليۋتسيانىڭ سوڭعى تولقىندارىنىڭ اسەرىن، سونداي-اق، ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالاردىڭ قىزمەتىن دە قوسۋعا بولادى.
ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالار، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، حالىقارالىق ساۋدانى العا جىلجىتۋشىلار. ويتكەنى، ولار الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە جۇمىس ىستەيدى. وزدەرى جۇمىس ىستەيتىن ەلدەرگە ەكىنشى ءبىر ەلدەردىڭ تاۋارلارى مەن تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتارىن جانە جۇمىس كۇشتەرىن، سونىمەن قاتار، بىلىكتى ماماندارىن الىپ كەلەدى. وسىلايشا ەل مەن ەلدىڭ اراسىن جالعاستىرىپ، ساپىرىلىستىرا تۇسۋدە.
بارىستىڭ سەكىرۋى
پوستيندۋستريالىق قوعامدى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، بەلگىلى ەكونوميست ۆلاديسلاۆ ينوزەمتسيەۆ ءوزىنىڭ تاياۋدا عانا بريكس جانە ش ى ۇ سامميتتەرىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس جازعان ماقالاسىندا قازاقستان مەن رەسەيدە جۇرگىزىلگەن ەكونوميكالىق رەفورمالار ناتيجەلەرىن سالىستىرا وتىرىپ، قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساۋدا نارىقتارىنداعى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىنە جوعارى باعا بەردى.
«رەسەي سەكىلدى قازاقستان دا شيكىزات ەكونوميكاسىنىڭ ەلى. ءبىراق ءبىر ايىرماشىلىعى، رەسەي «شيكىزات ينەسىنەن كەتۋ» تۋرالى تاقىرىپتى ۇزاق تالقىلاپ جاتقاندا، قازاقستان ءوزىنىڭ وسى سالاسىن دامىتىپ الۋعا بارىنشا ەكپىن بەرىپ، ناتيجەسىندە جاقسى تابىسقا قول جەتكىزىپ تە ۇلگەردى. ماسەلەن، قازاقستان 2014-جىلى 1990-جىلمەن سالىستىرعاندا ءتۇستى مەتالداردى 2,4 ەسە، گازدى 3 ەسە، مۇنايدى 3,3 ەسە، ۋراندى 15 ەسە كوپ ءوندىردى. ال وسى جىلداردىڭ ىشىندە رەسەيدەگى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ ءوسۋى بار بولعانى 3,5 پايىزدى عانا قۇراسا، گاز ءوندىرۋ كورسەتكىشى، كەرىسىنشە، 2,1 پايىزعا ازايىپ كەتتى.
بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا حالىقارالىق بيزنەستىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان جەكە كومپانيالار مۇنايدىڭ 60,2 پايىزىن، ۋراننىڭ 53,2 پايىزىن وندىرۋدە. ەلدە جيناقتالعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 2015-جىلدىڭ 1- قاڭتارىندا 141,6 ميلليارد دوللاردى نەمەسە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 63 پايىزىن قۇرادى. ال رەسەي وسى ارالىقتا ءوز ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 29 پايىزىنا تەڭ كەلەتىندەي عانا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتا الدى»، دەپ جازدى رەسەيلىك ەكونوميست.
ۆلاديسلاۆ ينوزەمتسيەۆ قازاقستان بيلىگىنىڭ رەفورمانى باستاعان ساتتەن ەلدىڭ دامۋ ستراتەگياسىن بىردەن ايقىنداعاندىعىن، نازارعا ساندىق ءوسۋدى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، ساپالىق ءوسۋدى دە العاندىعىن جازادى. «ءبىزدىڭ رەسەيدەگىدەي باتىسقا وكپەلەپ، كىنا تاعۋدىڭ ورنىنا قازاقستان بيلىگى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دەڭگەيىن جاھاندىق يندەكس كورسەتكىشتەرى بويىنشا جوعارى كوتەرۋ كەرەك، ول ءۇشىن مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ساپاسى مەن ترانسپارەنتتىلىگىن ارتتىرۋ، شەشىمدەردى قابىلداۋ مەن ورىنداۋدىڭ تەتىكتەرىن جەڭىلدەتۋ، باسقارۋدىڭ جوبالىق قاعيداتتارىن دامىتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەپ، ۇدەرىسكە عانا ءمان بەرمەي، باستى نازاردى ءىستىڭ ناتيجەلىلىگىنە اۋدارۋدا. قورىتىندىسىندا قازاقستان باسەكەلەستىكتىڭ جاھاندىق يندەكسى بويىنشا بەس جىلدا ون التى ورىنعا العا باسىپ، 2014-جىلى 50- ورىنعا شىقتى. تەك 2013-2014-جىلداردىڭ وزىندە عانا قازاقستاندا 3300 شاقىرىم اۆتوكولىك جولدارى، 1400 شاقىرىم تەمىرجول سالىندى. ال رەسەيدە وسى كەزەڭدە 1100 اۆتوكولىك جولدارى مەن 170 شاقىرىم عانا تەمىرجول سالىندى»، دەيدى ول.
ماسەلە بۇل جەردە رەسەيلىك ەكونوميستىڭ ءوز ەلىمەن سالىستىرا وتىرىپ، قازاقستان تابىستارىن اشىپ كورسەتكەنىندە عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، بۇلتارتپاس دالەلدى فاكتىلەردى كەلتىرۋىندە بولىپ وتىر. ال بۇل فاكتىلەر، ەكىنشى جاقتان العاندا، ەلدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە جۇمىس ىستەۋىنىڭ، حالىقارالىق بيزنەسپەن قويان-قولتىق ارەكەت ەتۋىنىڭ قانشالىقتى پايدالى ەكەندىگىن كورسەتەدى. سوندىقتان ءبىز ينوزەمتسيەۆتىڭ نازار اۋدارۋعا ابدەن لايىق جاڭا باعالاۋلارى مەن پىكىرلەرىن قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا رەسمي قابىلدانۋى ءوتىپ جاتقان وسىناۋ ۇلى ءدۇبىرلى وقيعانىڭ ءىزىن قۋالاي جەنيەۆادان جولدانىپ وتىرعان ماقالامىزدا كەلتىرە كەتكەندى ءجون كوردىك.
د س ۇ- عا قوسىلۋ - جاھاندىق ەكونوميكاعا قوسىلۋ
كەشە دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ عيماراتىندا وسى ۇيىمنىڭ ەلدەردى مۇشەلىككە قابىلداۋ جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى چيەدۋ وساكۆە قازاقستاندىق جۋرناليستەرمەن كەزدەسىپ، شاعىن باسپا ءسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا چيەدۋ وساكۆە بۇل كۇندى قازاقستان ءۇشىن وتە ماڭىزدى كۇن دەپ اتادى.
ونىڭ ايتۋىنشا، كەز كەلگەن ەلدىڭ د س ۇ- عا مۇشە بولىپ ەنۋى ونىڭ ەكونوميكاسىنا ۇلكەن وزگەرىستەر اكەلۋى ءتيىس. «بيىلعى جىل - د س ۇ ءۇشىن دە ماڭىزدى جىل. ويتكەنى، وسى جىلى ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ قۇرىلعانىنا جيىرما جىل بولماق. د س ۇ وسى ارالىقتا، ياعني 1995-2015-جىلدار ارالىعىندا الەمنىڭ 33 ەلىن ءوز قاتارىنا مۇشەلىككە قابىلداسا، ەندى، مىنە، 34- بولىپ قازاقستان قابىلدانعالى وتىر. وسى جونىندەگى كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىن جۇرگىزۋ بارىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى بۇل ماسەلەگە ۇلكەن ءمان بەرىپ، يكەمدىلىك پەن ديپلوماتيالىق شەبەرلىك تانىتتى.
كەلىسسوزدەردىڭ ءاربىر ءساتىن قاداعالاپ وتىردى. بۇل - دۇرىس ساياسات. ويتكەنى، د س ۇ- عا قوسىلۋ دەگەنىمىز - جاھاندىق ەكونوميكاعا قوسىلۋ دەگەن ءسوز. سوندىقتان وسىناۋ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن تاريحي ساتتە ەشتەڭەنى ءمۇلت جىبەرۋگە بولمايدى. وسى تۇرعىدان العاندا، سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىزدى الىستى بولجايتىن كورەگەن ادام دەۋگە بولادى.
مەنىڭ بۇلاي دەيتىن سەبەبىم، وسىنىڭ الدىندا عانا سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن قابىلدادى. مۇندا، د س ۇ- عا مۇشەلىك جاعدايىندا ەلدى العا جىلجىتۋ ابدەن ەسكەرىلگەن. قازاقستاننىڭ جاھاندىق ەكونوميكا جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ تارتىپتەرى، باسەكەلەستىككە قابىلەتتى بولۋ ماسەلەسى ايقىندالعان. مۇنىڭ ءوزى ەلدىڭ ءوز ىشكى جاعدايىندا دا تاس ءتۇيىن ازىرلىكتەردى جۇزەگە اسىرىپ جاتقاندىعىن بىلدىرەدى.
جالپى، قازاقستاننىڭ د س ۇ- عا قوسىلۋ ماسەلەسىندە ۇلكەن پروبلەمالار بولعان جوق. پروبلەمالار بولسا، ول ساياسي تۇرعىدان ەمەس، تەحنيكالىق تۇرعىدان بولدى. كوپتەگەن زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت بولدى. قازىرگى كۇنگە دەيىن ەلدىڭ 350 زاڭى قايتا قارالىپ، وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ەندى 50-گە جۋىق زاڭ قايتا قارالۋى كەرەك. سوندىقتان بۇل جۇمىستى جەڭىل دەپ ايتۋعا كەلمەيدى. زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزىلۋ سەبەبىنىڭ ءبىرى سىزدەردە سىرتتان ەنەتىن تاۋارلارعا كەدەندىك سالىق تاريفتەرى جوعارى بولدى.
ءبىز قازاقستاننىڭ د س ۇ- عا ەنۋىن قۋانىشپەن قابىلدايمىز. ويتكەنى، قازاقستان - قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىق ازياداعى وتە ىقپالدى ەل. ونىڭ باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىندا ورنالاسۋىنىڭ ءوزى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدانىڭ دامۋىنا جاعىمدى ىقپال ەتەدى. سوندىقتان مەن بۇل جەردە «قازاقستان د س ۇ- عا قوسىلۋ ارقىلى بولاشاق ءۇشىن ۇلكەن قادام جاسادى جانە وسى قادامى ارقىلى ول د س ۇ- نى دا قۋاتتى ەتە تۇسەتىن بولدى» دەر ەدىم. ەندى د س ۇ- عا قوسىلۋ ارقىلى قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر دە جاھاندىق ەكونوميكا جاعدايىندا جۇمىس ىستەي باستايدى.
ولارعا ەندى وزدەرىن جارىس جولىنداعى سپورتشىلارداي سەزىنۋگە تۋرا كەلەدى. ويتكەنى، جاھاندىق ەكونوميكادا باسەكەلەستىك كۇشتى. بۇل، ارينە، تەك كاسىپكەرلەرگە عانا قاتىستى ەمەس. كەز كەلگەن ۇكىمەت، حالىق باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى كەرەك. وسى جولدا مەن سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزگە ۇلكەن تابىستار تىلەيمىن.
قازاقستان ءوزىنىڭ قازىرگى دامۋ قارقىنىمەن وسىنداي بيىكتەن كورىنەدى دەپ سەنەمىن. سىزدەر الەمنىڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتىپ وتىرسىزدار. وسى ماقساتقا د س ۇ- عا قوسىلۋ ارقىلى قول جەتكىزەسىزدەر»، - دەدى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ شتاتىندا 640 ادام جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ونىڭ ورتالىق كەڭسەدەن وڭاشا تۇرعان نەگىزگى شەشىمدەردى قابىلدايتىن ۇلكەن زالىنا كىرگەنىمىزدە، قاتار-قاتار تىزىلگەن ۇستەلدەردى جاعالاي 161 ورىندىق قويىلعاندىعىن بايقادىق. مۇندا ۇيىمعا مۇشە 161 ەلدىڭ وكىلدەرى وتىرىپ، قابىلدايتىن شەشىمدەرگە بايلانىستى داۋىستارىن وسى ارادان بەرەدى ەكەن.
برازيليا ەكونوميسى، وسىنىڭ الدىندا ءبىراز جىل بويى برازيليانىڭ د س ۇ- داعى تۇراقتى وكىلى بولىپ قىزمەت ىستەگەن روبەرتو كارۆاليۋ دي ازيەۆەدو 2013-جىلدىڭ مامىر ايىنان باستاپ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى قىزمەتىنە سايلانىپتى. جوعارىدا ءسوز بولىپ وتىرعان ماڭىزدى شاراعا قاتىسۋ ءۇشىن دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ شتاب- پاتەرىنە كەلگەن قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ الدىمەن ۇيىمنىڭ باس ديرەكتورى روبەرتو ازيەۆەدومەن كەزدەستى.
تاراپتار كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستاننىڭ د س ۇ- عا قوسىلۋى جونىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ ءساتتى اياقتالعانى تۋرالى پىكىرلەر الماستى. سونداي-اق، ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ۇيىمعا قوسىلۋى جونىندەگى قۇجاتتار توپتاماسىن راتيفيكاتسيالاۋعا قاجەتتى ىشكى راسىمدەرگە قاتىستى ماسەلەلەر دە قوزعالدى. ەلباسى «قازاقستان-2050» ۇزاق مەرزىمدىك دامۋ ستراتەگياسىنداعى العا قويىلعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ، سونداي-اق، سىرتقى ساۋدانى ودان ءارى دامىتۋ، شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن ءىس-قيمىلداردى كەڭەيتۋ تۇرعىسىندا رەسپۋبليكامىزدىڭ د س ۇ- عا قوسىلۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتتى.
باس كەڭەس بەرگەن باعا
مۇنان كەيىن د س ۇ باس كەڭەسىنىڭ وتىرىسى باستالدى. قازاقستاننىڭ د س ۇ- عا كىرۋى بويىنشا جۇمىس توبىنىڭ ءتوراعاسى، فينليانديا ەلشىسى ۆەسا حيمانەن ءوز سوزىندە كەلىسسوزدەر بارىسىندا قازاقستاننىڭ 50 دەن استام جاڭا زاڭ قابىلداپ، كەدەن وداعى مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭىستىك اياسىندا قابىلدانعان 10 نان استام حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە تۇزەتۋ ەنگىزگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. «پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باسشىلىعىمەن زاڭدار جونىندەگى العا جىلجۋشىلىق جانە قازاقستاننىڭ ە ا ە و بويىنشا ارىپتەستەرىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ىستەۋى سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى ايتارلىقتاي جىلدامداتتى. قازاقستاننىڭ قۇجاتتار توپتاماسى - بۇل جوعارى ساپالى قۇجاتتار توپتاماسى»، - دەدى ءوز سوزىندە ۆ.
حيمانەن. د س ۇ باس ديرەكتورى روبەرتو ازيەۆەدو قازاقستاننىڭ اتالعان ۇيىمعا كىرۋ جونىندە كەلىسسوزدەر ۇدەرىسى بارىسىندا پرەزيدەنت نازاربايەۆتىڭ كوشباسشىلىق قىرلارى ايقىن كورىنگەندىگىن ايتىپ، جوعارى باعا بەردى. بۇل - قازاقستان ءۇشىن دە، د س ۇ ءۇشىن دە شىنىمەن تاريحي كۇن. ۇيىمعا كىرۋدىڭ ارتىقشىلىقتارى - جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ، حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ، تۇرمىس دەڭگەيىن جاقسارتۋ. قازاقستان ءۇشىن بۇل سىزدەردىڭ سوڭعى جىلدارى قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىڭىز بەن جۇمساعان كۇش-جىگەرلەرىڭىزدىڭ مويىندالۋى. بۇل - رەفورمالاردىڭ كەشەندى باعدارلاماسىنىڭ قيسىندى ناتيجەسى، قازاقستاننىڭ بيزنەس ءۇشىن اشىق ەكەنى تۋرالى بۇكىل الەمگە جولداۋى. بۇل كۇن د س ۇ ءۇشىن دە ايشىقتى بولىپ تابىلادى. قازاقستاننىڭ قوسىلۋى ءبىزدىڭ پىكىرتالاستارىمىزعا قۋاتتى ءارى بەدەلدى ءۇن قوسادى، ۇيىمدى ورتالىق ازيانىڭ جۇرەگىنە جاقىنداتادى، - دەپ اتاپ ءوتتى ر. ازيەۆەدو.
وتىرىستا قازاقستان باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ ءسوز سويلەدى. ەلباسى ءوزىنىڭ سوزىندە د س ۇ- عا مۇشە بارلىق ەلدەرگە، ۇيىم حاتشىلىعىنا كەلىسسوزدەر بارىسىنداعى سىندارلى ۇستانىمدارى مەن قولداۋى ءۇشىن، سونداي- اق، قازاقستاننىڭ د س ۇ- عا كىرۋى جونىندەگى جۇمىس توبىنداعى ءتوراعالىقتى قولداعانى ءۇشىن فينليانديا ۇكىمەتىنە العىسىن ءبىلدىردى. ەلباسى قازاقستان ءۇشىن بۇل وقيعانىڭ تاريحي ءمانى زور ەكەنىن ايتتى. كەلىسسوزدەردى جۇرگىزگەن ون توعىز جىل ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ەلەۋلى وزگەرىسكە تۇسكەندىگىن جەتكىزدى.
بىرىنشىدەن، ول قۋاتتى دا اشىق بولا ءتۇستى. ءى ج و- ءنىڭ جان باسىنا شاققانداعى كولەمى 18 ەسە ءوسىپ، ورتالىق جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ دەڭگەيىنە جەتتى. سىرتقى ساۋدا كولەمى 120 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 90 پايىزدان استامى د س ۇ قاتارىنداعى ەلدەرمەن جاسالادى. ساۋدا قاتىناسىنىڭ گەوگرافياسى دا الدەقايدا كەڭەيە ءتۇستى.
«ەگەر توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتاسىندا قازاقستان تەك پوستكەڭەستىك ەلدەرمەن عانا ساۋدا قاتىناسىن جاساسا، بۇگىنگى كۇنى ءبىز الەمنىڭ 185 ەلىمەن ساۋدا جاسايمىز. ەۋروپالىق وداق قازاقستاننىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق ارىپتەسى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ ساۋدامىزدىڭ 40 پايىزدان استامى سونىڭ ۇلەسىنە تيەدى. رەسەي، قىتاي، ا ق ش، كانادا جانە باسقا دا ءبىرقاتار ەلدەر قازاقستاننىڭ ساۋدا اينالىمىنا ەداۋىر ۇلەس قوسۋدا»، - دەپ اتاپ كورسەتتى قازاقستان پرەزيدەنتى.
ەكىنشىدەن، قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمى دا ۇلكەن وزگەرىستەرگە ءتۇستى. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 54 پايىزىن قىزمەت كورسەتۋ سالاسى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بۇلار قارجى، تەلەكوممۋنيكاتسيا، قۇرىلىس، ەنەرگەتيكا، كولىك سالالارى.
«د س ۇ اياسىندا قارجى قىزمەتىن ىرىقتاندىرۋ «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن قۇرۋ ۇدەرىسىمەن ءبىر مەزگىلدە قاباتتاسا جۇرگىزىلەدى. ول قازاقستاننىڭ قارجى ينفراقۇرىلىمىنىڭ نەگىزىنە اينالادى، مۇنان كەيىن بۇكىل ءوڭىردىڭ قارجى حابى بولادى دەپ ەسەپتەيمىز. قازاقستان بارلىق ەلدەردى وسى جوباعا قاتىسۋعا شاقىرادى. د س ۇ اياسىندا ىرىقتاندىرىلىپ، قولجەتىمدى بولا تۇسەتىن جوعارى تابىستى سالانىڭ ءبىرى - تەلەكوممۋنيكاتسيا. ءبىز شەتەلدىك ينۆەستورلاردى وسى نارىققا شاقىرامىز. ولاردىڭ جۇمىسى قىزمەتتىڭ باعاسىن تومەندەتىپ، ساپاسىن ارتتىرا تۇسۋگە ىقپال ەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز»، - دەگەن ەلباسى قازاقستاننىڭ تەڭىزگە شىعاتىن جولى جوق الەمدەگى ەڭ ءىرى مەملەكەت ەكەندىگىن جەتكىزدى.
سوندىقتان ەلگە كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدار مەن كولىكتىك- لوگيستيكالىق قىزمەتتەردى دامىتۋ ومىرلىك ماڭىزعا يە بولىپ وتىر. «ءبىز جاھاندىق كوممۋنيكاتسيالاردىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەۋدەمىز. وسى ماقساتتا ءبىز اسا ءىرى نارىقتاردى جالعايتىن ستراتەگيالىق كولىكتىك دالىزدەردى قالىپتاستىرۋدامىز. سونىڭ ءبىرى «باتىس ەۋروپا - باتىس قىتاي» اۆتوكولىك جولىنىڭ قۇرىلىسى. ونىڭ جالپى ۇزىندىعى 8 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ 2800 شاقىرىمى قازاقستان اۋماعىنان وتەدى. بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە وسى باعىتتاعى ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى 2 ەسەدەن استامعا ءوستى»، - دەدى ەلباسى.
قازاقستان باسشىسى وتكەن جىلى «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى قابىلدانعانىن ايتىپ ءوتتى. ول قازىرگى زامانعى كولىك جانە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى قالىپتاستىرۋعا ارنالعان. وسىنىڭ نەگىزىندە 7 مىڭ شاقىرىمدىق اۆتوجول قايتا جاڭعىرتىلاتىن بولادى. «2019-جىلعا تامان ءبىز ءىرى قالالار اراسىنداعى جولعا كەتەتىن ۋاقىتتى ۇشتەن بىرىنە قىسقارتۋدى ۇيعارىپ وتىرمىن»، - دەدى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ وسى ورايدا.
ۇشىنشىدەن، قازاقستان ينۆەستيتسيالىق الەۋەتىن ەداۋىر نىعايتتى. سوڭعى 10 جىلدا ەل ەكونوميكاسىنا 200 ميلليارد دوللاردان استام شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتىلدى. نيدەرلاند، ا ق ش، شۆەيتساريا، فرانسيا، ۇلى بريتانيا، كانادا، جاپونيا، كورەيا رەسپۋبليكاسى ەلدىڭ ءىرى ينۆەستورلارىنا اينالدى. ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتا وتىرىپ، ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلۋدە. ينۆەستيتسيالاردىڭ تەك مۇناي مەن گاز، تاۋ-كەن سەكتورلارىنا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، ەكونوميكانىڭ وڭدەۋ سالالارىنا كەلۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان.
باسىمدىق بەرىلگەن سالالارداعى ينۆەستورلار 10 جىلعا كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن جانە جەر سالىعىن، 8 جىلعا مۇلىك سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلدى. نىساندار ىسكە قوسىلعاننان كەيىن مەملەكەت جۇمسالعان كۇردەلى شىعىنداردىڭ 30 پايىزىن وتەپ بەرۋگە ءازىر. ينۆەستورلار ەشقانداي ءبىر كۆوتا مەن رۇقساتتارسىز شەتەلدىك جۇمىس كۇشتەرىن تارتا الادى. مۇنىڭ سىرتىندا قاتارىندا ا ق ش، گەرمانيا، ۇلى بريتانيا، فرانسيا، يتاليا، مالايزيا، نيدەرلاند، ب ا ءا، وڭتۇستىك كورەيا، جاپونيا، اۆستراليا، بەلگيا، شۆەيتساريا، شۆەتسيا سەكىلدى الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى بار 20 ەلدىڭ ينۆەستورلارىنا ۆيزاسىز رەجىم بەكىتىلىپ وتىر.
«قازاقستان ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن اشىق. ءبىزدىڭ پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ءبىرىنشى بولىپ ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن وتكىزۋ قۇقىعىنا يە بولۋىمىز وسىنى دالەلدەي تۇسەدى. ونىڭ «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبى ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى ۇنەمدى پايدالانۋ پروبلەماسىنىڭ ادامزات ءۇشىن نەعۇرلىم وتكىر سيپاتقا يە بولعاندىعىن بىلدىرەدى. حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن «جاسىل» ەكونوميكا جانە ورنىقتى دامۋ قاعيداتتارىنا كوشۋ - بالاماسىز تاڭداۋ. وسىعان بايلانىستى ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋدىڭ الەم ءۇشىن ماڭىزى زور. بۇگىنگى كۇنى ونداعان مەملەكەت كورمە اياسىنداعى جۇمىسقا ءوز ىقىلاستارىن ءبىلدىردى. وسى ءوتىپ جاتقان وقيعا جاعدايىن پايدالانا وتىرىپ، سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدى استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىسۋعا شاقىرامىن»، - دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مۇنان ءارى ەلباسى قازاقستان ەكونوميكاسىن جاھاندىق نارىققا ينتەگراتسيالاۋ بويىنشا ۇلكەن جولدى باسىپ وتكەنىمىزدى جانە مۇنىمەن توقتالىپ قالمايتىنىمىزدى ايتتى. قازاقستاننىڭ 5 كەڭ اۋقىمدى ينستيتۋتتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەندىگىن مالىمدەدى.
«بۇل رەفورمالار قازىرگى زامانعى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋدى، زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى، ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدى، بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت قالىپتاستىرۋدى، مەملەكەتتىڭ اشىقتىعى مەن ەسەپتىلىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. وسى بارلىق رەفورما بويىنشا ناقتى قادامدار بەلگىلەنگەن. مۇندا سىرتقى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ جولدارى قاراستىرىلعان. رەفورمالاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ساپالىق جاڭا ينستيتۋتتىق ورتانى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەدى پرەزيدەنت.
«ءبىزدىڭ كەلەسى قادامىمىز ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن بەلسەندى تۇردەگى ءوزارا ءىس-قيمىل ارەكەتتەستىگى بولىپ تابىلادى، - دەپ جالعادى ءسوزىن ەلباسى. قازاقستان مەن ەىدۇ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدىك باعدارلاما اياسىندا باستالدى. قازاقستاننىڭ وسى باعىتتاعى كۇش-جىگەرىنە سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز قولداۋ بىلدىرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن». وسىلاي دەگەن ەلباسى قازاقستاننىڭ تاياۋداعى ۋاقىتتارى د س ۇ نورمالارى بويىنشا جۇمىس ىستەي باستايتىنىن اتاپ ءوتتى.
وڭىرلىك ينتەگراتسيانىڭ لوكوموتيۆى بولا، اشىق قارىم-قاتىناس جاساۋدىڭ قاعيداتتارىن العا جىلجىتا، وسى رەتتەگى كەدەرگىلەردى جويا وتىرىپ، قازاقستاننىڭ ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىن د س ۇ رۋحىندا بۇرىننان- اق جۇرگىزىپ كەلگەندىگىن ايتتى. وسى جىلداردىڭ ىشىندە بىرلەسىپ جۇرگىزىلگەن جۇمىستار ءۇشىن العىسىن ءبىلدىرىپ، ۇيىم جۇمىسىنا تابىس تىلەدى.
وتىرىس قورىتىندىسىندا مۇشە ەلدەر وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستاننىڭ د س ۇ- عا قابىلدانعاندىعى تۋرالى حاتتاما ازىرلەندى. ونى ەندى پارلامەنتىمىز راتيفيكاتسيالاۋى كەرەك. سول كەزدەن باستاپ ءبىز د س ۇ- نىڭ تولىققاندى مۇشەسىنە اينالامىز. ارينە، كورىنگەن تاۋدىڭ الىستىعى جوق. ونىڭ ۇستىنە، د س ۇ ءوزى تاراپىنان ءبىزدى مۇشەلىككە قابىلدادى.
ەندى قالعانى قازاقستاننىڭ ءوزىنىڭ ىشكى راسىمدىك ماسەلەلەرى. سوندىقتان بۇل ءساتتى شىنايى تاريحي ءسات دەپ ايتاتىنىمىز ايقىن. وسى كۇنى ەلباسى ب ۇ ۇ جەنيەۆا بولىمشەسىندە بولىپ، ونىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ب ۇ ۇ جەنيەۆا بولىمشەسى وسى ۇيىم جۇيەسىندەگى ماڭىزى جونىنەن ەكىنشى وفيس بولىپ تابىلادى جانە 20 حالىقارالىق ۇيىمنىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرەدى. سونداي-اق، قازاقستان پرەزيدەنتى ۇلتتار سارايىندا جانە وندا ورنالاسقان «قازاقستان» زالىندا بولدى.
ەلباسى شەشىمىنە سايكەس 2013 -جىلى اشىلعان بۇل زال بۇگىنگى كۇنى ب ۇ ۇ- نىڭ جەنيەۆاداعى شتاب- پاتەرىنىڭ نەعۇرلىم تەحنيكالىق جابدىقتالعان ورىنجايى بولىپ تابىلادى، دەپ جازادى «ەگەمەن قازاقستان» باسىلىمى.
