عارىشتا دا ورازا ۇستاعان - باسپا سوزگە شولۋ
***
لوندوندا وتكەن «ۋيمبلدون» دوداسى كۇنى كەشە عانا ءوز مارەسىنە جەتتى. وسى تۋرنيردە كىمنىڭ قانشا تابىس تاپقانى تۋرالى اقپارات بۇل كۇندەرى بارشا جانكۇيەرلەردى قىزىقتىرىپ وتىر، دەپ جازادى «ايقىن» گازەتى بۇگىنگى سانىنداعى «تەننيسشىلەردىڭ تابىسى قانشا؟» دەگەن تاقىرىپتاعى ماقالاسىندا.
باسىلىمنىڭ اتاپ وتۋىنشە، «ۋيمبلدون» تۋرنيرىنىڭ جۇلدەلىك قورى جىلدان- جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانى بارشاعا ءمالىم. بيىل ول 41 ميلليون ا ق ش دوللارىن قۇرادى. تارقاتىپ ايتساق، جەكەلەگەن سايىستا باس جۇلدەنى ولجالاعان تەننيسشىلەردىڭ ءارقايسىسىنا 2876398 دوللاردان تابىس ەتىلەدى.
بيىلعى جارىستا سەربيالىق نوۆاك دجوكوۆيچ پەن امەريكالىق سەرەنا ۋيليامسكە تەڭ كەلەر ەشكىم تابىلمادى. نەگىزى، بۇگىنگى تاڭداعى تەڭدەسسىز تەننيسشىلەردىڭ رەيتينگىندە كوش باستاپ كەلە جاتقان قوس مىقتىنىڭ ەكەۋى دە الەمدەگى ەڭ باي- قۋاتتى سپورتشىلاردىڭ قاتارىنا ەركىن ەنىپ وتىر. ماسەلەن، وسى سپورت ءتۇرىن سەرىك ەتكەلى بەرى 28 جاستاعى دجوكوۆيچتىڭ تابىسى 80 ميلليون دوللارعا جۋىقتادى. ال 33 جاستاعى ۋيليامس بولسا، $65 ميلليوننان اسا قاراجاتتى ءوزىنىڭ جەكە ەسەپشوتىنا اۋداردى. ال ودان بولەك، ءتۇرلى جارنامالاردان تۇسكەن قارجىنى ەسەپكە الساق، نوۆاك پەن سەرەنانىڭ بۇل كۇندەرى باقىتتان باستارى اينالىپ جۇرگەنى ايدان انىق.
«ۋيمبلدونداعى» ءوزىنىڭ بىلتىرعى كورسەتكىشىن قايتالاعان زارينا دياس $183600 يەلەندى. ونىڭ سىرتىندا جۇپتىق سايىستىڭ العاشقى اينالىمىندا ۇتىلعانى بار. سول باسەكەگە قاتىسقانى ءۇشىن عانا زارينا $7932 الدى. ناتيجەسىندە، لوندونداعى جارىستان ز. دياس 191532 دوللارمەن ورالدى.
كەڭەستىك دىنگە قارسى ۇگىت- ناسيحات سول كەزدەگى كوسموناۆتيكانىڭ جەتىستىكتەرىن دىنگە قارسى بارىنشا پايدالاندى. ءبىراق كەڭەستىك يدەولوگيا عارىشتى يگەرۋ مەن يسلام ءدىنىنىڭ اراسىندا كەرەعارلىق جوق ەكەنىن، قايتا يسلام اللانىڭ اتىمەن عارىشتى يگەرۋدى بارىنشا قۇپتايتىنىن ەلەپ- ەسكەرمەدى، دەپ جازادى اتالعان باسىلىم «عارىشتا دا ورازا ۇستاعان» دەگەن ماقالاسىندا.
باسىلىمنىڭ اتاپ وتۋىنشە، ناعىز مۇسىلمان ادام كەز كەلگەن ۋاقىتتا جانە كەز كەلگەن جەردە، ءتىپتى عارىشتا بولسا دا بەس ۋاقىت ناماز وقۋعا، ال ەگەر ۇشۋ ساپارى رامازان ايىنا سايكەس كەلسە، عارىشتا دا ورازا ۇستاۋعا مىندەتتى.
كوسموناۆتيكا تاريحىندا مۇسىلمان- عارىشكەردىڭ عارىشقا ۇشۋى تۇڭعىش رەت 2007 -جىلى رامازان ايىنا سايكەس كەلدى. مالايزيانىڭ 35 جاستاعى دارىگەرى شەيح مۇزافار شۇكىر قاسيەتتى رامازان ايىن عارىشتا وتكىزگەن تۇڭعىش يسلام وكىلى بولىپ تاريحقا ەندى. ول ۇشار الدىندا عارىشتا قالاي دارەت الۋدى، مەككەنىڭ قاي جاقتا ورنالاسقانىن، ناماز وقيتىن ۋاقىتتاردى، ەڭ باستىسى، وربيتادا قاسيەتتى رامازان ايىندا قالاي ورازا ۇستاۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتەتىن ارنايى شىعارىلعان كىتاپشاعا يە بولدى. سونىمەن قاتار ول ءۇشىن حالال ستاندارتىنا ساي تاعامدار ازىرلەندى.
ارينە، عارىشتا جەردەگىدەي ءۇستى- باسىڭىزعا تولىق سۋ قۇيىنىپ، عۇسىل الا المايسىز. ونداي مۇمكىندىك جوق. ونىڭ ۇستىنە عارىشتا ادام باسىنا كۇن سايىن ءتورت ليتر سۋ عانا پايدالانۋعا رۇقسات. بۇعان دا يسلامدا جەڭىلدىك بار، سۋ بولماعان نەمەسە ول تاپشى جاعدايدا تايامۋم السا، جەتىپ جاتىر.
مالايزيانىڭ ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگى مەن يسلام دامۋ دەپارتامەنتى ەكى كۇندىك كونفەرەنسيا ناتيجەسىندە وربيتادا مۇسىلماننىڭ ءوزىن قالاي دۇرىس ۇستاپ، يسلام تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋ ءتارتىبىن بەلگىلەگەن. بۇل باسقوسۋعا سول كەزدە 150 عالىم ءدىنتانۋشى مەن استروناۆت جينالىپ، ءوزارا اقىلداسقان ەكەن.
وسىلايشا مۇسىلمان ادامنىڭ عارىشتا دا يسلام نورمالارىمەن ءومىر سۇرۋىنە تولىق مۇمكىندىگى بار. يسلام عالىمدارى مەن مالايزيالىق باعدارلاماشىلار عارىشتا ازان شاقىرىلۋ، ناماز وقۋ ۋاقىتىنا بايلانىستى ءاربىر دەتالىنە دەيىن باعدارلاما ءتۇزىپ قويعان. وعان قوسا، ارنايى قۇرال عارىشتان مەككەنى باعىتتاپ كورسەتىپ تۇرادى. ءتىپتى مەككەنى تابۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا، بەتتى جەردىڭ وزىنە باعىتتاسا جەتىپ جاتىر (جەردىڭ وزىندە پويىزدىڭ قوزعالىسىنا ساي جولاۋشى نامازدى كەز كەلگەن باعىتقا قاراي وقي بەرەدى).
***
16 جاستاعى اقتوبەلىك بويجەتكەن الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ءدىني اعىمعا بوي الدىرعان ءوزى قۇرالپى جىگىتپەن تانىسىپ، ءۇش رەت سويلەسكەننەن كەيىن وعان تۇرمىسقا شىعىپ كەتىپتى، دەپ جازادى «ەكسپرەسس ك» گازەتى «چەتىرە سبوكۋ - ۆاشيح نەت» دەگەن ماقالادا. باسىلىمنىڭ جازۋىنشا، ولاردىڭ ەرلى- زايپتى ءومىرى نەبارى ءبىر ايعا سوزىلعان. جىگىت بويجەتكەندى تالاق ەتىپ، ەندى ونىڭ سىنىپتاس قۇربىسىنا ۇيلەنىپ الىپتى.
«ءبىز باتىس قازاقستانداعى جاعدايدىڭ تىم ۋشىعىپ كەتكەنىن كورىپ وتىرمىز. جوعارى سىنىپتىڭ قىزدارى ينتەرنەت ارقىلى ءداستۇرلى ەمەس ءدىني اعىمداعى جىگىتتەرمەن تانىسادى. 2-3 رەت حات الماسقاننان كەيىن نەكە قيۋ كۇنىن بەلگىلەپ قويادى»، - دەيدى ءدىندى زەرتتەۋ ورتالىقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ ديرەكتورى يۋليا دەنيسەنكو.
ونىڭ ايتۋىنشا، قاۋىمداستىق وسىنداي جاعدايعا دۋشار بولعان ءبىر بويجەتكەندى قۇتقارىپ قالعان. اقتوبەلىك مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ءومىرى جايلى سول ايتىپ بەرگەن.
«قىزداردىڭ بارلىعى مۇنى قۇپيا تۇردە جاسايدى، اتا- انالارى ولاردىڭ نە ىستەپ جۇرگەندەرىن بىلمەيدى دە. ءيا، ارينە، قۇران بويىنشا ەر ادامعا ءتورت ايەل الۋعا رۇقسات ەتىلگەن. ءبىراق يسلامدى بىلعاپ، وزدەرىنىڭ ناپسىلەرىنە بۇرمالاپ العان ادامدار وسى 4 دەگەن سانعا عانا جابىسىپ قالعان. شىندىعىندا ولار ايەلدەرىن ۇنەمى «اۋىستىرىپ» وتىرادى»، - دەيدى مامان.
اۆتور: ءابۋ- اسقار مەكەش ۇلى
