سۇلەيمەن دەميرەل جانە قازاقستان
باۋىرلاس ەل ازاماتىنىڭ قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى بايلانىستى جاقسارتۋ جولىنداعى جاساعان ىسىنە شولۋ جاساپ، نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.
سۇلەيمەن دەميرەل (01.11.1924 - 17.06.2015) تۇركيانىڭ يسپارتا پروۆينسياسى، يسلامكوي كەنتىندە دۇنيەگە كەلگەن. تۇركيانىڭ مەملەكەت قايراتكەرى، ەلدىڭ توعىزىنشى پرەزيدەنتى. ول تۇرىك ۇكىمەتىن 5 رەت باسقارىپ، تۇرعىت وزالدان كەيىن ەل تىزگىنىن 7 جىل ۇستاعان.
سۇلەيمەن دەميرەل قازاققا قالاي كومەكتەستى؟
قازاقستان مەن تۇركيا اراسىندا وتە تىعىز دوستىق قارىم-قاتىناس بار. وعان دالەل: قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن ەندى العان تۇستا سۇلەيمەن دەميرەل باستاما كوتەرىپ، قازاقستانعا 1 ميلليارد دوللار كولەمىندە نەسيە الىپ بەرەدى. اتالعان قارجى وزىندە بولماعاندىقتان، تۇركيا وزگەدەن قارىز الادى. ەگەر قازاقستان مەرزىمىندە تولەي الماسا، ءوزىمىز وتەيمىز دەگەن ۋادە بەرەدى. بۇل قادام قازاقستاننىڭ نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋدەگى العىشارتتارىنىڭ ءبىرى بولدى. نەسيە ۋاقىتىندا تولەندى. وسىلايشا قازاقستان فرانسۋزداردىڭ، جاپونداردىڭ، امەريكاندىقتاردىڭ سەنىمىنە كىرەدى. ەلىمىزگە شەتەلدەن ينۆەستيتسيالار تارتىلۋىنا جول اشىلادى.
كەزدەسۋ: كەلىسىمدەر مەن حاتتامالار
وسىدان 23 جىل بۇرىن، ياعني 1992 -جىلى الماتىدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ جانە تۇركيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سۇلەيمەن دەميرەل بىرلەسكەن مازمۇنداماعا قول قويدى. ال، ۇكىمەت باسشىلارى ءوزارا جاردەمدەسۋ جانە ينۆەستيتسيالاردى قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. ەكى جاقتاعى مينيسترلىكتەر مەن مەكەمەلەردىڭ جەتەكشىلەرى تومەندەگى ماسەلەلەردى تالقىلاپ، كەلىسىمدەر مەن حاتتامالارعا قول قويادى:
اۆتوموبيل كولىگى؛
اۆياتسيا قاتىناسى؛
مادەنيەت، راديو جانە تەلەديدار؛
كادر دايارلاۋ؛
ورتاشا جانە شاعىن كاسىپورىندار؛
بانكتىك جانە نەسيە سالالارىن دامىتۋ؛
قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرىندەگى مۇنايدى وڭدەۋدەگى تۇرىك فيرمالارىنىڭ جاردەمدەسۋى؛
اقتوبەدەگى گاز ەلەكتر ستانسيالارى عيماراتتارى؛
ماڭعىستاۋداعى مۇناي وڭدەيتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى جانە قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى؛
اقتاۋ پورتىن قالپىنا كەلتىرۋ؛
كاسپيي تەڭىزى ارقىلى قارا جانە بالتىق تەڭىزدەرىنە قازاقستاننىڭ جۇكتەرىن تاسىمالداۋ.
دوستاستىق
1992 -جىلدىڭ قازان ايىندا ۇكىمەت باسشىسى تۇرىك ينجەنەرلەرىنىڭ ۇزدىك تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان كەمەسىنە «الماتى» اتاۋىن بەرگەندىگىن حابارلاپ، نۇرسۇلتان نازاربايەۆقا قوڭىراۋ شالادى. وسىدان سوڭ مەملەكەت باسشىسى سول كەزدە سالىنىپ جاتقان ءىرى قوناق ۇيگە «انكارا» اتاۋىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. 1997 -جىلى اشىلعان ول قوناق ءۇي «ينتەركونتينەنتال الماتى- انكارا» دەگەن اتاۋ الادى.
ءبىلىم بەرۋ
نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 1993 -جىلعى كەزدەسۋ بارىسىندا ەكى ەلگە ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ازدىق ەتەتىندىگىن، ورتاق اكادەميا قۇرۋ كەرەكتىگىن ايتادى. ەلباسىنىڭ بۇل ويىن سۇلەيمەن دەميرەل دە قوستايدى. ەندى ول اكادەميا قايدا بولادى دەگەن سۇراققا نازاربايەۆ: «حالىقتىڭ سالماعىنا قاراساق، سىزدە بولۋى كەرەك، ال تاريحتىڭ سالماعىنا قاراساق، بىزدە بولۋى كەرەك. باسقانى ايتپاعاننىڭ وزىندە، بۇكىل تۇرىكتىڭ رۋحاني اتالارى قورقىت پەن ياساۋي مازارى قازاق جەرىندە عوي» ، دەدى. سۇلەيمەن دەميرەلدىڭ بۇل ۋاجگە: «مۇنى تۇركىتەكتەس مەملەكەتتەردىڭ قايسىسى بولسا دا مويىندايدى» دەپ جاۋاپ قايتارادى. تۇركى اكادەمياسىنىڭ حالقىنىڭ سانى 70 ميلليونعا جۋىقتايتىن، ءبىر كەزدە وسمان يمپەرياسىنىڭ تۇسىندا تالاي ەلدى تىتىرەتىپ تۇرعان يمپەريا قۇرعان تۇركيادا ەمەس، تاۋەلسىزدىگىن كۇنى كەشە عانا العان، ءوز ەلىندەگى قازاعىنىڭ سانى توعىز ميلليوننان زورعا اساتىن قازاقستاندا قۇرىلۋى نەگىزىنەن وسىلاي شەشىلگەن بولاتىن.
ىستامبۇل سامميتى
ⅩⅩ عاسىردىڭ سوڭىنداعى ەۋروپا قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ سوڭعى باس قوسۋى سۇلەيمەن دەميرەلدىڭ باستاماسىمەن ىستامبۇلدا ءوتىپ، الەمدىك تاريحقا «ىستامبۇل سامميتى» دەپ ەندى. سۇلەيمەن دەميرەل تۋىستاس تۇركى حالىقتارىنىڭ ىنتىماعى مەن ءىس- قيمىل بىرلىگىن جەتىلدىرىپ، ەكونوميكالىق، مادەني بايلانىستارىن نىعايتۋعا زور ۇلەس قوستى.
ستۋدەنتتەردى ج و و- نا قابىلداۋ
بۇرىنعى كەڭەستىك تۇركىتىلدەس رەسپۋبليكالار تاۋەلسىزدىكتەرىن العاننان كەيىن العاشقى رەسمي ساپارعا تۇركيا پرەمەر- ءمينيسترى سۇلەيمەن دەميرەل ءبىر نەشە ايدان كەيىن شىعادى. وزبەكستاننان ساپارىن باستايتىن ول قىرعىزستان، قازاقستان، تاجىكستان، تۇركىمەنستان جانە ءازىربايجانعا باردى. ءار ەلگە 24 ساعات ۋاقىت بولىنەدى. ساپارعا ناقتى ۇسىنىستارمەن دايىندالعان باس مينيستر تۇرىكتىلدەس رەسپۋبليكالاردان جىل سايىن 10 مىڭ ستۋدەنتتى تۇرىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداۋ شەشىمىن شىعارادى.
قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى
1992 -جىلى 29 -ءساۋىر - 1 -مامىر ارالىعىندا سۇلەيمەن دەميرەل رەسمي ساپارمەن قازاقستاندا بولىپ، قوجا احمەت ياسساۋي اتىنداعى تۇركىستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە حالىقارالىق قازاق- تۇرىك ۋنيۆەرسەتەتى مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى بىرلەسكەن مازمۇنداماعا قول قويدى. ق ر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازاربايەۆپەن بىرگە ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىنىڭ العاشقى ىرگەتاسىن قالاۋعا قاتىستى.
سۇلەيمەن دەميرەل ۋنيۆەرسيتەتى
ۋنيۆەرسيتەت باۋىرلاس ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماقساتىندا ن. نازاربايەۆ جانە س. دەميرەلدىڭ قاتىسۋىمەن 1996 -جىلى 17 -جەلتوقسان كۇنى اشىلعان. ۋنيۆەرسيتەت 2010-2011 وقۋ جىلىنان باستاپ ءوز جۇمىسىن زاماناۋي وقۋ-زەرتتەۋ قۇرالدارىمەن جابدىقتالعان «Smart Campus» قالاشىعىندا باستادى.
بۇل وقۋ كەشەنى 7000 عا جۋىق ستۋدەنتتى زاماناۋي وقۋ ورنى جانە جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بوي كوتەرگەن. كامپۋستاعى 4 فاكۋلتەتتىڭ دارىستەرى نەگىزىنەن اعىلشىن جانە قازاق تىلدەرىندە جۇرگىزىلەدى. 17 گەكتار اۋماقتا جايلاسقان جاڭا وقۋ عيماراتى ءوزىنىڭ 16 انفەر لەكسيا زالى، 120 اۋديتورياسى، 3 زەرتتەۋ ورتالىعى، 8 كومپيۋتەر بولمەسى، 2 ينتەرنەت كافەسى، 1 ستاديون، كونفەرەنس-زال، مەديتسينالىق پۋنكت، زاماناۋي وقۋ قۇرالدارى مەن اسا باي ەلەكتروندى رەسۋرستارمەن جابدىقتالعان 3 كىتاپحانا بار.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەسكى كورپۋسى تورايعىروۆ كوشەسىندە بولعان ەدى. ول عيماراتتا ءقازىر س. دەميرەل اتىنداعى كوللەدج ورنالاسقان.
«7kun.kz»
