سينگاپۋر حالىقارالىق ارەنادا شۆەيساريالىق قارجى ورتالىعىن دا باسىپ وزۋى مۇمكىن

استانا. قازقپارات- سينگاپۋر بيىل جەكە تۇتىنۋشىلاردىڭ اكتيۆتەرىن حالىقارالىق دەڭگەيدە باسقارۋدىڭ كوشىن باستايدى. مامانداردىڭ پىكىرى وسىنداي.

«ارالداعى مەملەكەت ءتىپتى، حالىقارالىق ارەنادا وزىندىك بەدەلى بار شۆەيساريالىق قارجى ورتالىعىن دا باسىپ وزۋى مۇمكىن» ، - دەيدى ولار.

وعان سينگاپۋردىڭ سالىق زاڭناماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋى سەبەپ بولماق. سونىمەن اتالعان مەملەكەت الەم مويىنداعان قارجى ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە قالاي اينالدى؟

ازيا- تىنىق مۇحيتى ايماعىنداعى ەكونوميكالىق الەۋەتى جوعارى سينگاپۋر سوڭعى 30 جىلدا جەر بەتىندەگى جەتەكشى قارجى ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. الەمدەگى ۇزدىك بەستىك سانالاتىن شۆەيساريا باستاعان كوشتى سينگاپۋر قارجى ورتالىعى جالعاستىردى. كەيىنگى ورىندار لوندون، گونكونگ (شياڭگاڭ) پەن نيۋ- يورككە تيەسىلى.

 ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇل ءتىزىمدى الداعى ۋاقىتتا شاڭحاي، برازيليا، مايامي مەن مەحيكو، دۋباي شاھارلارى تولىقتىرادى. ارال مەملەكەتكە كەلسەك، ول ءوز كەزەگىندە كاپيتالدى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ۇتىمدىلىعىمەن جاھان سەنىمىنە كىردى. سوندىقتان بولار، مۇندا دۇنيە جۇزىندەگى ىقپالدى ءبىرقاتار كومپانيالاردىڭ قارجى وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىراتىن كەڭسەلەرى مەن بولىمشەلەرى جۇمىس ىستەيدى. جەرگىلىكتى بانكتەردە الەمنىڭ باي- داۋلەتتىلەرى اكتيۆتەرىن ساقتاپ، ال شەتەلدىك كومپانيالار اكسيالارىن اينالىمعا ەنگىزۋدە.

 ءبىر عانا سينگاپۋر بيرجاسىن الساق، وندا 800  ەميتەنت تىركەلگەن. بۇل قور بيرجاداعى باعالى قاعازدار اينالىمىنىڭ جىل سايىن ءوسىپ وتىرعاندىعىن كورسەتەدى. جالپى نارىقتىق كاپيتالداندىرۋ كولەمى 700 ميلليارد ا ق ش دوللارىن قۇرايدى.

 داررەل ليم، سينگاپۋر قور بيرجاسىنىڭ ينۆەستورلارمەن بايلانىس جونىندەگى ۆيتسە- پرەزيدەنتى:

- ەميتەنتتەردىڭ 40 تان استام پايىزى بۇل شەتەلدىك كومپانيالارعا تيەسىلى. ولاردىڭ اكسيالارى سينگاپۋردەگى اينالىمدا. جانە بۇل كومپانيالار بيرجا يندەكسىنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرادى. كىرىستىڭ باسىم بولىگى شەتەلدەن كەلەدى. بۇل سينگاپۋردىڭ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار بۇكىل ازيا ءوڭىرىنىڭ وركەندەۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى.

ال بۇعان دەيىنگى احۋال قانداي بولدى؟ وتكەنگە كوز جۇگىرتسەك. 1968 - جىل. سينگاپۋر ءۇشىنشى دەڭگەيلى مەملەكەتتەر قاتارىندا. ەلدى حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا اينالدىرۋدا ەلدىڭ تۇڭعىش پرەمەر ءمينيسترى لي كۋان باستاعان توپ تەر توكتى. دىتتەگەن ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن شەتەلدەن بانك سالاسىنىڭ بىلىكتى ماماندارىن شاقىرۋ جولىندا كوپتەگەن قيىندىقتار بولدى. ەلدەگى تۇراقتىلىق، جۇمىس جاساۋ مەن ءومىر سۇرۋگە ساپالى جاعداي قۇرۋ باستى نازاردا ەدى. وعان قوسا، شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ كەزىندە ۆاليۋتالىق كوميتەت پەن سينگاپۋر ءۇشىن، اقشا- كرەديت ساياساتىن باسقارۋ، بانك سالاسىن جۇرگىزۋگە قابىلەتتى ەكەندىگىن دالەلدەۋ تاپسىرماسى تۇردى.

 سونگ سەنگ ۆۋن، ەكونوميست:

 - بۇل ۋاقىت سينگاپۋر ءۇشىن قيىن كەزەڭ بولدى. ازياداعى مەملەكەتتىڭ قارجى ورتالىعىنا اينالۋى، اياقتان تىك تۇرۋى وڭاي بولعان جوق. ءبىراق ونىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى ۇتىمدى ءرول اتقاردى. ەگەر 50 جىل بۇرىنعى ارال مەملەكەتتىڭ مالازيادان ءبولىنىپ شىققان ءداۋىرىن ەسكە الساق، از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قارجى سالاسىندا عانا ەمەس، بارلىق قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتۋدە ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەنىن كورۋگە بولادى.

 1990 -جىلدارى سينگاپۋر حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قارجى ورتالىعى مارتەبەسىنە يە بولدى. ونىڭ باستى سەبەپتەرى، شەتەلدىك ينۆەستورلار مەن رەزيدەنت ەمەس كومپانيالارعا جەڭىل تالاپ قويىلدى. بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن، پايدا مەن كاپيتال، ۆاليۋتالىق وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى شەكتەۋدى جويدى. ۇشىنشىدەن، بانكتىك رەزەرۆتەردى جانە نورماتيۆتى وتىمدىلىكتى ەسەپتەۋ كەزىندە «ازياتتىق دوللارعا» دەنوميناتسيالانعان بارلىق دەپوزيتتەر ەسكەرىلمەدى. سونداي- اق جۇيەلى ماكرو ەكونوميكالىق ساياسات جۇرگىزەتىن تۇراقتى، ءارى ءادىل ۇكىمەت اتالعان سالانىڭ قارقىندى دامۋىنا جول اشتى.

سونگ سەنگ ۆۋن، ەكونوميست:

- مەنىڭشە، سينگاپۋردىڭ حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنا اينالۋىنا بىردەن- ءبىر فاكتور ول گەوگرافيالىق جاعداي. سوسىن تەمىردەي مىقتى ءتارتىپ پەن زاڭ.

بيزنەستى دوڭگەلەتىپ اكەتۋگە ۇكىمەت تاراپىنان وڭتايلى جاعدايدىڭ جاسالۋى جانە ەكونوميكالىق عاجايىپقا قول جەتكىزۋدەگى ۇكىمەت بەدەلى دە مەيلىنشە ىقپالىن تيگىزگەنى انىق.

www.24.kz