ءابىش كەكىلبايەۆ. گاملەتتىڭ مونولوگى
جوق. تالاعىنا تاي تەۋىپ، تالابىنىڭ ماڭدايى تاسقا تيگەن تاعدىردىڭ ازالى جىرى ما؟ جوق. ول دا ەمەس. نار كەسكەندەي جارقىراي سۋىرىلىپ قالتىراي قۇلاعان ءورشىل رۋحقا ارتتاعى تىگەر تۇياق ايتقان ماقتاۋ- ماداق پا؟ وعان دا كەلىڭكىرەمەيدى. بۇل نە ءوزى سوندا؟ دراما ما؟ پوەما ما؟ تراگەديا ما؟ جوق. ءبارى دە ەمەس. بۇل - شەك سپير. بۇل - بولمىس.
ادام، ادەتتە، ولشەمگە، تايعا تاڭبا باسقانداي ءدال انىقتاماعا قۇمار. ال، بولمىس ءبىز نەعۇرلىم عۇلاما بولعان سايىن ءبىزدىڭ كەشەگى تاپتىشتەپ تاستاعان ولشەمدەرىمىزدى وتىرىككە شىعارىپ، سانامىز اينالاسىن كوبىرەك كورە الا تىن بيىككە شىققان سايىن، بۇرىنعىدان دا بەتەر كەڭەيىپ، ۇلعايىپ - كول- كوسىر بوپ كوسىلە تۇسەدى. بولمىستىڭ ءوز قانىنان جارالعان اسقار الا تالانتتاردىڭ القابى دا زور. شەكسپير القابى دا ۇلان قايىر. ول توڭىرەگىن تىنتە شو لىپ، تۇگەندەپ جاتتاپ الار كىشكەنە توبەشىك ەمەس. ول ءبىر تۇتاس الەم. ونىڭ قويناۋىنا تالاي عاسىردىڭ نەبىر باتىل بولجامدارى بويلاپ قايتىپ ءجۇر. سولاردىڭ ەشبىرى تۇگەل تانىپ، تۇپتەپ ءبىلدىم دەپ كورگەن ەمەس. شەكسپير الەمى زەرتتەلە تۇسۋدە. جاقىندا سول الەمگە جيھانكەزدەردىڭ جاڭا ءبىر توبى بارىپ قايتتى.
گ. كوزينتسيەۆتىڭ جاڭا فيلمىندە زەرتتەۋشىنىڭ زەرەك كوزى بار. ول شەكسپير گاملەتىن، ونىڭ كۇڭىرەنگەن كۇيزەلىسى مەن البىرت ارپالىسىن تۇڭعيىق بولمىستىڭ قۇپيا قوينىنا قوماعايلانا تەلمىرگەن زەرەك جانار دەپ ۇققان. شىنىن دا دا، گاملەت نە ىزدەپ ءجۇر؟ نەنى ىستەسە، نەنى بىتىرسە تىنشىر ەدى؟ قارا باسىنىڭ قامى ءۇشىن، قاپاس جانىنىڭ توياتى ءۇشىن تۋعان اعاسىنىڭ قانىن جۇتقان كلاۆدييدىڭ قىلمىسىن اشكەرەلەۋ مە؟ شەكسپير بۇنى شىمىلدىق اشىلماي جاتىپ- اق ءسوز قىلادى، گاملەت مۇنى تۋعان ءۇيىنىڭ بوساعاسىنان اتتاماي جاتىپ- اق سەزەدى. تۋعان اكەسىنىڭ كەگىن قايتارماققا تۋلاپ ءجۇر مە؟ بۇنىڭ دا قيسىنى جوق.
ءسىلىمتىر پولونييدىڭ كەگىن قۋعان لاەرت قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا كلاۆدييدىڭ تاس قامالىن استى- ۇستىنە تۇسىرە جازداماي ما؟ گاملەتتىڭ بۇندايلىق قاۋقارى بار. باتىرلىق دەسەڭ باتىرلىق، بەت قاراتپاي ىقتىرىپ كەتەر كەمەڭگەر اشۋ، دوسى تۇگىل جاۋىن جاپىرىپ جىبەرە جازدايتىن ايبىندى بەدەل - ءبارى ءبىر باسىندا. جوق، بۇنىڭ ءبىرى دە ونىڭ ويىنا كىرىپ شىققان ەمەس. ويتكەنى، ول سازداۋىتتىڭ سازانى ەمەس، تۇڭعيىقتىڭ شورتانى عوي. ول مىناۋ اياداي تاس قامالدىڭ ىشىنە ەمەس، ايداي كەڭ الەمگە سيماي بۋىرقانىپ ءجۇر. ونىڭ جانىنداعى الاپات ارپالىسقا تاقتىڭ راحاتى، ءتاجدىڭ سالتاناتى، قايتقان كەكتىڭ ءلاززاتى، جولىنا جانى پيدا جازىقسىز جاردىڭ پاك ماحابباتى - ەشبىرى توقتاۋ بولا المايدى. ونىڭ ەشبىرى ول ءۇشىن مەدەت ەمەس.
اكە ءولىمى ونى الەممەن بەتپە- بەت بەتتەستىردى. ول كوكىرەگىن استان- كەستەن وتكەن كەسەپاتتى بولعان وقيعادان، ىستەلگەن قىلمىستان ەمەس، بولمىستىڭ مىنەزىنەن ىزدەيدى. گاملەتتىڭ شاقشاداي باسىن شاراداي ەتىپ جۇرگەن قوعام دەۋگە، زامان دەۋگە كەلمەيدى، قوعامنىڭ، زاماننىڭ عۇمىرى جىلداپ، وزسا ءجۇز جىلداپ ەسەپتەلەدى. ال، بولمىستىڭ ولشەمى - ماڭگىلىك. گاملەت قوعامنىڭ قۇپياسى مەن سىرىن بىلگەنگە كوڭىلى كونشىمەيدى، ول مىناۋ ەرەن بولمىستىڭ ەجەلگى زاڭدارىن بىلۋگە قۇشتار. ونىڭ كوكىرەگىن ورتەپ بارا جاتقان ءشول سوندا كونشيدى. گاملەت سونى تاپتى ما، جوق پا؟ تاپقان جوق. وعان سەبەپ - ونىڭ ءومىرى. تاپتى. وعان سەبەپ - ونىڭ ءولىمى. تاپقان جوق، ويتكەنى گاملەت ولەر ساعاتىنا دەيىن ءتىپتى ءولىپ بارا جاتىپ تا ىزدەنىسپەن ءوتتى. ونىڭ اۋزىنا تۇسكەن ءسوزدىڭ بارشاسىنىڭ دا ار جاعىندا سۇراۋ جاتىر. ءتىپتى، ونىڭ جالىن شاشقان لەپتى سويلەمدەرىنىڭ ءوزى شىندىقتىڭ كولدەنەڭ تارتقان ءبىر قۇپياسى، تاعى ءبىر سۇراۋى.
گاملەتتىڭ الدەنەنى دالەلدەۋىنەن، توقتامعا كەلۋىنەن سۇراۋى كوپ. ءتىپتى ءولىپ بارا جاتىپ دوسى گوراتسيوعا ايتقان وسيەتتەرىندە دە سۇراۋ باسىم. ول توڭىرەگىنە سۇراقپەن قاراپ ءولدى. بۇل - ىزدەنىس. بۇل - ءالى تاپپاعانى. الايدا، گاملەت كىمنەن سۇراپ ءجۇر، نەنى سۇراپ ءجۇر؟ ءوز كوكىرەگىنە ءوزى ەمىنىپ، مەن نەگە ولاي ەمەس، بۇلايمىن دەپ باسى قاتىپ ءجۇر مە؟ جوق. وندا بۇل كەسكىلەسكەن شايقاس، كەۋدەلەگەن شابۋىل ەمەس، كەگەجەكتەگەن شەگىنىس بولار ەدى. گاملەت سۇراۋى جۇرتقا، توڭىرەككە، ءومىردىڭ وزىنە باعىشتالعان. ول ەشكىمنەن، ەشتەڭەدەن تايسالمايدى. ول - دۇنيە نەگە بۇلاي؟ - دەپ سۇرايدى. ونىڭ ءاربىر سۇراعىنان سەمسەردىڭ شارتىلى ەستىلىپ، زەڭبىرەكتىڭ شارپۋى بەتكە ۇرادى. بۇنىڭ اتى - كۇرەس. ول سول كۇرەستە مەرت بولدى. بۇل - ونىڭ ىزدەگەنىن تاپقانى. دالىرەك ايتقاندا، ىزدەگەنىنە اپارار جولدى تاپقانى. ءبىراق، تانىعانى ەمەس.
گاملەتتىڭ ءولىمى - ول سۋلى كوز سەنتيمەنتاليستەر ءۇشىن عانا تراگەديا، ايتپەسە، ول ءولىم - ءومىر وتىنىڭ اسپاندى شارپىعان اسقاق الاۋى عوي. گاملەت تراگەدياسى، ونىڭ رۋحاني تراگەدياسى - ايشىلىقتان ات سابىلتىپ ءجۇرىپ ىزدەگەنىن تاۋىپ تۇرىپ تانىماعانى. بۇل جەردە، گاملەت قانشا تۋلاسا دا ۋاقىتتىڭ قۇلى. ونىڭ كوكىرەگىندەگى سۇراق - ادامزات ءۇشىن ۇلى ريەۆوليۋتسيا ەدى. ول ءبىر جۇرەككە سيىپ، ءبىر بىلەككە بيلەتپەيتىن ەدى. گاملەت ۋلى سەمسەردەن ەمەس، سونداي شامادان تىس اۋىر رۋحاني جۇكتەن زورىعىپ ءولدى. ونىڭ ءولىمى - بايتەرەكتى بەلىنەن قيىپ وتكەن جاي وعىنا ۇقساي بەرەتىنى دە سوندىقتان. سول سەبەپتى دە ءبىز گاملەتتى سۇيە وتىرىپ، مۇسىركەيمىز. ءبىراق، بۇدان گام لەتكە دەگەن ماحابباتىمىز ءبىر مىسقال دا ورتايمايدى. فينالداعى فورتينبراستىڭ گاملەتتى باتىر جاۋىنگەرشە جەرلەۋ كەرەك دەگەنىنە ءبارىمىز دە قوسىلامىز. بۇل جەردە شەكسپير ءوزىنىڭ اتىنان، ءوز زامانىنىڭ اتىنان ەمەس، بۇكىل ادامزات پەن ماڭگىلىكتىڭ اتىنان سويلەپ تۇر. ءبىزدىڭ پىكىرىمىز بەن لەبىزىمىزدى قامتي كەتەتىن سىرى دا سوندا.
گاملەت بىزگە نەگە قادىرلى؟ ول نەمەن نە ءۇشىن الىستى؟ ونىڭ كوكەيىن تەسىپ جۇرگەن - اقيقات. فيلمدەگى اكە ەلەسى ادامزاتتىڭ كوپ ۇرپاعىن ىلعي شولدەتىپ كەلە جاتقان تۇڭعيىق اقيقاتتىڭ تۇڭعيىق تۇلعاسى سياقتى. ول ءارى ۇرەيلى، ءارى يگى، ءارى قاتال، ءارى ءقادىرلى، ءارى قۇدىرەتتى، ءارى شاراسىز ءمۇساپىر. مايمىلدىڭ تۇگىنە ءسىڭىپ كەتكەن تىستەۋىك جاندىكتەي، ءومىردىڭ جون ارقاسىن ءبىر جايلاپ الىپ، جاتا قاپ تۋلاسا دا تۇسىرە الماي كەلە جاتقان - توعىشارلىق دەيتىن كەسەپاتى بار عوي. توعىشار ۇعىم ءۇشىن گاملەتتىڭ ارپا لىسى اتىمەن ءمانسىز كورىنۋى مۇمكىن. گاملەتتىڭ ۇلىلىعى دا - ونىڭ ىستەگەنىن ەكىنىڭ ءبىرى ىستەي بەرمەيتىندىگىندە عوي. گاملەت اقيقات جولىندا شىندىق ءۇشىن جالعانمەن، ماڭگىلىك ءۇشىن وتكىنشىمەن، قۇدىرەتتىلىك ءۇشىن السىزدىكپەن، اقپەيىل ادامگەرشىلىك ءۇشىن قاپاس قارا نيەتپەن، اسقاق ارمان ءۇشىن جەرباۋىرلاعان توعىشارلىقپەن بەلدەستى. بۇل - ۇلكەن رۋ حاني ەرلىك. گاملەت بىزگە سوعان بولا قادىرلى.
شەكسپير ونى انگليا ءۇشىن ەمەس، ادامزات ءۇشىن، بەلگىلى ءبىر زامان مەن قوعام ءۇشىن ەمەس ماڭگىلىككە ارناپ جازدى. گاملەتتىڭ اۋزىنان تۇسپەيتىن، ويىنان كەتپەيتىن - «بولسام با، بولماسام با؟ « - ادامزاتتىڭ اقىل- ويىنىڭ كۇن تارتىبىنەن ءالى تۇسە قويعان جوق. ەندەشە، گاملەتتى ەجەلگى رەكۆيزيتكە تۇتقىن قىلۋعا بولمايدى. شەكسپيردىڭ تاس قامالى دەكوراتسيا ەمەس، سيمۆول. ەندەشە گاملەت ءبىزدىڭ زامانداسىمىزبەن شەكسپير تۇستاسىنىڭ تىلىمەن سويلەسە المايدى. گ. كوزينتسيەۆ تە، ي. سموكتۋنوۆسكيي دە بۇنى جەتە تۇسىنگەن. ي. سموكتۋنوۆسكيي ويناعان گاملەت شەكسپير تۇسىنداعى، يا ودان بۇرىنعى ساراي تورەسى دات حانزاداسى دا، نەمەسە بۇگىنگى كوپەنگاگەن - «بيتنيگى» دە ەمەس، ۇلكەن رۋحا ني كۇرەستىڭ قاھارمانى. ءبىزدىڭ بارشامىزدىڭ سىرلاسىمىز.
گاملەت بىزگە نەگە كەرەك؟ «بەيتانىسقا قۇمار بولىپ بەزگەنىمشە، كوز تانىس كەسەپاتقا كونگەنىم ءجون» - دەپ كوزجۇما بەرمەۋ ءۇشىن، كوڭىلىمىزدىڭ كوزىنە ۇيقى ۇيىرتپەۋ ءۇشىن، باقىتىمىز بەن بوستاندىعىمىزدى، ەرلىگىمىز بەن ەڭبەگىمىزدى، ەركىمىز بەن كوركىمىزدى، سەنىمىمىز بەن ءتوزىمىمىزدى كولدەنەڭ سۇعاناق قول يەمدەنىپ كەتە بەرمەۋ ءۇشىن، كوزگە ۇيرەنشىكتىگە بوي ۇسىنا سالىپ، رۋحاني شايقاستارعا سالعىرت قاراپ، شاۋ تارتپاۋىمىز ءۇشىن، كۇرەس تۇلپارى جول جونەكەي جايىلىپ قالماس ءۇشىن كەرەك.
گاملەت ادامنىڭ كوركى مەن ەركىنە، كۇشى مەن بىلىگىنە، ارمانى مەن ىسىنە قايران قالىپ سويلەگەندە، وسىناۋ وت شاشقان جالىندى ءسوز بولمىسقا قۇلاعىن سالىپ، كوكىرەگىن توسقان ساۋال ەدى.
فيلم اياقتالا بەرە گاملەتتىڭ سول مونولوگىن ءبارىمىز دە ىشتەي ءبىر- ءبىر قايتالاپ شىعامىز. بۇل جولى شەكسپيردىڭ الاۋلاعان سوزدەرى گاملەت ساۋالىنىڭ جاۋابىنا اينالادى. دەمەك، ءبىزدىڭ كوكىرەگىمىزدە گاملەت رۋحى ءالى ءتىرى. كۇرەس قانداي ادەمى!
فيلم اياقتالدى. ەكراندا تاس قامالعا دامىلسىز سوعىپ، دامىلسىز بۋىرقانعان، ءۇستىرت قاراعان كوزگە قاتەرلى دە سۋىق، ۇڭىلە قاراعان كوزگە سۇيكىمدى دە ىستىق تۇسىنىكسىز تۇڭعيىق جاتىر. ول ارپالىسقا تولى، ىزدەنىسكە تولى، ءبارىمىز ءۇشىن ەرەكشە قىمبات، بەيتاعات گاملەت رۋحى.
ءابىش كەكىلبايەۆ
1963 - جىل
adebiportal.kz
