روجدەستۆو مەرەكەسى قايدان شىقتى؟

استانا. قازاقپارات - روجدەستۆو ييسۋستىڭ ياعني يسا پايعامباردىڭ دۇنيەگە كەلگەن ساتىمەن بايلانىستى مەرەكە.

ييسۋستىڭ ءومىرىن باياندايتىن ەۆانگەليالىق كۋالىكتەر، باسقا تاريحي داستۇرلەر دە حريستوستىڭ تۋىلعان ءساتىن ناقتى انىقتاپ بەرە المايدى.

حريستياندىقتىڭ العاشقى ءۇش عاسىرىندا شىركەۋ تۋىلعان كۇندى تويلاۋدى پۇتقا تابىنۋشىلىقتىڭ ەلەمەنتى رەتىندە قاراپ، وعان قارسى بولدى دەگەن دەرەكتەر كەزدەسەدى. العاشقى حريستياندار يەۆرەيلەر بولعان ەدى جانە ولار روجدەستۆونى تويلامادى دەپ ەسەپتەلەدى.

دەسە دە بۇعان قاراما-قايشى پىكىرلەر دە جوق ەمەس. ماسەلەن، حريستيان اپولوگەتى كليمەنت الەكساندرييسكيي مۇنداي تاجىريبەنىڭ Ⅱ جانە Ⅲ عاسىرلار ارالىعىندا مىسىردا بولعانىن جانە اتالعان مەرەكە وزگە جەرلەردە دە تويلانعانىن اتاپ وتەدى.

حريستياندىق قاۋىمداستىقتارعا گرەكتەر ەنگەننەن سوڭ، ەلليندىك داستۇرلەردىڭ ىقپالىمەن روجدەستۆو مەرەكەسىن تويلاۋ باستالىپ كەتتى. يمپەراتور كونستانتيننىڭ جەڭىسىنەن سوڭ ريم شىركەۋى 25 - جەلتوقساندى روجدەستۆونى تويلاۋ كۇنى ەتىپ بەكىتكەنى ايتىلادى. IV عاسىردىڭ اياعىنان باستاپ كۇللى حريستيان الەمى روجدەستۆونى ءدال وسى كۇنى تويلاي باستادى.

بۇل مەرزىمنىڭ تاڭداپ الىنۋى دا كەزدەيسوق ەمەس. سەبەبى 25 - جەلتوقساندا كۇن قۇدايىنىڭ مەرەكەسى دە تويلاناتىن. شىركەۋ وسى ارەكەتتەرى ارقىلى حالىقتى پۇتقا تابىنۋشىلىق مەرەكەلەرىنەن الىستاتىپ، اتالعان كۇندى ي. حريستوسقا سيىناتىن مەرەكەگە اينالدىرۋعا تىرىستى. بۇعان قاتىستى دالەلدى كيپريان مەن ي. زلاتوۋستتىڭ شىعارمالارىنان كەزدەستىرۋگە بولادى. 25 - جەلتوقساندى «حريستوستىڭ تۋىلعان كۇنى رەتىندە» العاش بولىپ 354 - جىلدىڭ حرونوگرافى جازادى. روجدەستۆو پراۆوسلاۆيە مەن كاتوليكتىك ىلىمدە ماڭىزى جاعىنان پاسحادان كەيىنگى ەكىنشى ورىندى يەلەنەدى.

روجدەستۆو مەرەكەسىن تويلاۋدا كۇنتىزبەگە بايلانىستى ايىرماشىلىقتار جوق ەمەس. ناقتىراق ايتقاندا، ريم- كاتوليك شىركەۋى جانە پروتەستانتتىق شىركەۋلەردىڭ كوپشىلىگى 25 - جەلتوقساندى قازىرگى قولدانىستاعى گريگوريان كۇنتىزبەسى بويىنشا اتاپ وتەدى. ال ورىس، يەرۋساليم، گرۋزين، سەرب پراۆوسلاۆيەلىك شىركەۋلەرى جانە افون (قاسيەتتى تاۋدىڭ اۆتونومدى موناحتىق مەملەكەتى، گرەكيا)، سونداي-اق شىعىستىق كاتوليكتىك ىلىمدەر 25 - جەلتوقساندى يۋليان كۇنتىزبەسى بويىنشا مەرەكەلەيدى.

ياعني ول 7 - قاڭتارعا سايكەس كەلەدى. ەجەلگى شىعىستىق شىركەۋلەر روجدەستۆونى 6 - قاڭتاردا اتاپ وتەدى. قازىرگى كەزەڭدە روجدەستۆو كوپتەگەن حريستيان ەلدەرىندە جالپىحالىقتىق ماڭىزعا يە مەرەكە. روجدەستۆو وتباسىنىڭ، تۇتاس ءبىر ۇلتتىڭ باسىن ءبىر ارناعا توعىستىراتىن مەيرام دەسەك بولادى. بۇل مەرەكەنى تويلاۋدا ءار ۇلتتىڭ ءوز مەنتاليتەتىنە بايلانىستى قالىپتاسقان ەرەكشەلىكتەر بار. بارلىعىنا ورتاق قۇبىلىس رەتىندە مىنالاردى ايتۋعا بولادى: سىيلىقتار جاساۋ (مۇنداي سىيلىقتاردى بەرەتىن ءار ەلدىڭ ءوز «اياز اتاسى» بار. ول اياز اتانى ءار ەل ءارقالاي اتايدى)، جالپى بۇقارالىق سەرۋەندەۋ، شىركەۋگە بارۋ ت. ب.

يسا پايعامباردىڭ دۇنيەگە كەلگەن مەرزىمىنە قاتىستى الۋان ءتۇرلى دەرەكتەر بار. ءبىر ايتا كەتەرلىگى، حريستوستىڭ تۋىلعان جىلىن سول كەزەڭگە سايكەس كەلەتىن وقيعالار (يمپەراتورلاردىڭ، كونسۋلداردىڭ ت. ب. بيلىك ەتكەن جىلى) رەتى ارقىلى انىقتاۋ دا مۇمكىن بولمادى. يسا پايعامباردىڭ ءومىرىن، ءدىني جولىن، ۋاعىز- ناسيحاتىن باياندايتىن جاڭا وسيەتتىڭ 4 كىتابى دا ونىڭ ومىرگە كەلۋ مەرزىمىنە قاتىستى تۇشىمدى مالىمەت بەرە المايدى.

يسا پايعامبار دۇنيەگە كەلگەن كۇن دەپ ەسەپتەلىنەتىن 25 - جەلتوقسان مەرزىمى العاشقى بولىپ سەكست يۋليي افريكاندىق تاراپىنان 221 - جىلى جازىلعان جىلنامادا كورسەتىلگەن. دەسە دە پايعامبار ومىرگە كەلگەن جىل مەرزىمىنە قاتىستى دا پىكىر الۋاندىلىقتارى بار.

ماسەلەن، كەيبىر حريستياندىق شىركەۋلەر ءماسىحتى كۇز ايلارىنىڭ بىرىندە تۋىلعان دەپ سانايدى. ييسۋستىڭ تۋىلعان مەرزىمىن انىقتاۋعا قاتىستى زاماناۋي زەرتتەۋلەر ب. ز. ب. 12 -جىل مەن ب. ز. ب. 4 - جىل ارالىعىنداعى مەرزىمگە توقتايدى. ءدال وسى كەزەڭدە كوپشىلىككە ءمالىم جالعىز حالىق ساناعى جۇرگىزىلدى.

ءبىر ايتا كەتەرلىگى ب. ز. ب. 4 - جىلدان كەيىنگى داتالار ەكى سەبەپكە بايلانىستى ىقتيمالدىلىعى تومەن. بىرىنشىدەن، يەۆانگەليالىق جانە اپوكريفتىك مالىمەتتەرگە سۇيەنەر بولساق، ييسۋس ۇلى يرود پاتشانىڭ بيلىگى تۇسىندا ومىرگە كەلدى. ال يرود پاتشا ب. ز. ب. 4 - جىلى ومىردەن ءوتتى. ەكىنشىدەن، كەيىنگى داتالاردى قابىلدايتىن بولساق، ييسۋس ءوزىنىڭ ۋاعىز- ناسيحاتى مەن دارعا اسىلۋى كەزىندە وتە جاس بولعان بولىپ شىعادى. قورىتا ايتقاندا، حريستيان الەمىندە يسا ءماسىحتىڭ ومىرگە كەلگەن مەرزىمىن ناقتى انىقتاپ بەرە العان عىلىمي تۇرعىدان سەنىمدى دەرەككوزى جوق. بارلىق تۇجىرىمدار تەك بولجام فورماسىنا يە.

ەجەلگى كەزەڭنەن باستاپ جىل ساناۋدىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى بولدى. ماسەلەن، شىعىستىق، يۋدەيلىك، ەجەلگى گرەكتىك، مايا ت. ب. كۇنتىزبەلەر كوپشىلىككە ءمالىم. ەرتە كەزەڭدە ءار جىل ساناۋ ۇلگىسى قالانىڭ نەگىزى قالانعان، بيلەۋشى تاققا وتىرعان كەزەڭدەردەن باستالىپ جاتاتىن. وسىعان بايلانىستى جىلداردى ەسەپتەۋدە بىرىزدىلىك بولعان جوق.

قازىرگى ءبىز قولدانىپ جۇرگەن حريستياندىق جىل ساناۋ ۇلگىسىنىڭ دە قالىپتاسۋى ءبىرشاما كەزەڭنەن ءوتتى. ورتا عاسىرلاردا حريستيان الەمىندە ءتۇرلى عۇرىپتاردى، مەرەكەلەردى وتكىزۋگە قاتىستى الۋاندىلىق قالىپتاستى. ەندىگى كەزەكتە عۇرىپتاردى، ماتىندەر جازبالارىن، دوگماتتاردى، ءدىني مەرەكەلەردى بىرىزدىلىككە ءتۇسىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. الىپ ريم يمپەرياسىنىڭ ءتۇرلى بولىكتەرىندە ءدىني مەرەكەلەر مەن عۇرىپتاردى باسقا وڭىرلەردەن وزگەشە تۇردە وتكىزىپ جاتتى.

وسىنداي ماسەلەلىك سۇراقتاردىڭ ءبىرى پاسحا كۇنىن تويلاۋعا قاتىستى دا بولىپ شىقتى. شىن مانىندە يسانىڭ تۋىلعان جىلىنان باستالعان كۇنتىزبەنىڭ قولدانىسقا ەنۋىنە پاسحا مەرەكەسى سەبەپكەر بولعان. حريستيان شىركەۋى جىلداعى داعدىسى بويىنشا پاسحا مەرەكەسىنىڭ مەرزىمىن انىقتاۋعا كىرىسىپ كەتكەن ەدى. 525 - جىلى ريم پاپاسى يوانن پاۆەل I كەزەكتى رەت پاسحا كەستەسىن تولتىرۋعا قامدانا باستادى.

بۇل جۇمىستى ول ريم ابباتى، شىققان تەگى سكيف بولىپ تابىلاتىن ديونيسيگە سەنىپ تاپسىردى. ديونيسيي جۇمىسقا بەلسەندى تۇردە كىرىسىپ، جاڭا پاسحالىق كەستەنى جاساپ شىعاردى. ءبىراق ول ءوزى جاساعان كەستەنىڭ ديوكلەتيان داۋىرىمەن سايكەس كەلەتىنىن بايقادى. ديوكلەتيان - ريم يمپەراتورى بولعان جانە حريستيانداردى كوپ قۋعىنداعان جان. ونىڭ بيلىككە كەلگەن تۇسىنان باستالاتىن جىل ساناۋ IV- VI عاسىرلاردا ەۋروپا مەن تاياۋ شىعىستا تانىمال بولعان. ءبىراق ديونيسيي ديوكلەتيان داۋىرىمەن سايكەس كەلەتىن پاسحاليا كەستەسىن قولدانعىسى كەلمەدى. ءسويتىپ ول جاڭا ۇسىنىسپەن ريم پاپاسىنا شىعىپ، پاسحاليا كەستەسىن يسا پايعامباردىڭ دۇنيەگە كەلگەن مەرزىمىنەن باستاۋدى ءجون سانادى. ديونيسيي ءوز ەسەپتەۋلەرىندە ىقتيمال دەرەكتەرگە عانا سۇيەنە الدى. سەبەبى يسانىڭ ناقتى قاي جىلى تۋىلعانىن كورسەتەتىن دەرەكتەر بولعان جوق.

حريستوستىڭ دۇنيەگە كەلگەن كۇنى رەتىندە ديونيسيي ءداستۇرلى تۇردە قالىپتاسىپ قالعان 25 - جەلتوقساندى الدى. وسى كەزدەن باستاپ يسا پايعامبار دۇنيەگە كەلگەنگە دەيىنگى كەزەڭدى «ءبىزدىڭ زامانىمىزدان بۇرىنعى»، ال يسا پايعامباردىڭ ومىرگە كەلگەن كەزىنەن باستالعان كەزەڭدى «ءبىزدىڭ زامانىمىز» دەپ اتاۋ قالىپتاستى.

دەسە دە العاشقىدا ديونيسييدىڭ ەسەپتەۋلەرى پاسحاليا شەڭبەرىندە قالىپ قويدى. ريمدە «قالانىڭ نەگىزى قالانعان كۇننەن» جانە «دۇنيە جاراتىلعان كەزدەن» باستالاتىن جىلساناۋلارىن قولدانۋ جالعاسا بەردى.

تەك VIII عاسىردا عانا انگلوساكسوندىق موناح بەدا دوستوپوچتەننىي ءوزىنىڭ تاريحي ەڭبەگىندە ءارتۇرلى حرونولوگيالاردى يسا پايعامباردىڭ دۇنيەگە كەلگەن ساتىنەن باستالاتىن جىلناما نەگىزىندە جازدى. فرانك مەملەكەتىندە دە وسى جىلساناۋ ۇلگىسى قولدانىلا باستادى. ءبىر ايتا كەتەرلى، ريم شىركەۋى بۇل جىل ساناۋ ۇلگىسىن رەسمي قۇجاتتارىندا تەك XV  عاسىردان باستاپ مىندەتتى فورمادا قولدانۋدى باستادى.

تاعى ءبىر قىزىق جايت، كوپتەگەن مەملەكەتتەر اتالعان جىل ساناۋدى ريم شىركەۋىنەن ەرتەرەك قولدانىسقا ەنگىزىپ جىبەردى. باتىس ەۋروپادا بۇل جىل ساناۋعا ەڭ سوڭعى بولىپ كوشكەن - پورتۋگاليا (1422 ج. ) ەدى. قازىر يسا پايعامباردىڭ دۇنيەگە كەلگەن كەزىنەن باستالاتىن جىلساناۋ الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتىندە قولدانىلادى. مۇسىلمان مەملەكەتتەرى دە حيجرا كۇنتىزبەسىن پايدالانعانىمەن، سىرتقى ساياسي قاتىناستاردا وسى جىلساناۋدى قولدانادى. ورتا عاسىردا حريستياندىق ءبىرىڭعاي جىلساناۋدىڭ ەنگىزىلۋى باتىس الەمىنىڭ كونسوليداتسياسىنىڭ ماڭىزدى ءارى شەشۋشى قادامى بولدى. ال قازىرگى ۋاقىتتا بۇل جىلساناۋدى قولدانۋدىڭ ءدىني موتيۆتەرى ۇمىتىلىپ، قالىپتى فورماعا ەنىپ كەتتى.

Islam.kz