قوستاناي وبلىسىنداعى تاڭعاجايىپ سۋرەتتەر
تومپەشىكتەردەن جاسالعان قورىمداردىڭ ەڭ ۇلكەنى «ءۇشتوعاي ءتورتبۇرىشى» 101 ۇيىندىدەن تۇرادى. ءار قابىرعاسىنىڭ ۇزىندىعى 280 مەتر. ودان باسقا، ساقينا، ەكى سىزىقشا تارىزدەس بولىپ كەلەتىن فيگۋرالاردىڭ دا كولەمى ايتارلىقتاي ۇلكەن. ازىرگە ماماندار مۇنداي نىساندار دۇنيەجۇزىندە جوق دەگەننەن باسقا ەشتەڭە ايتا الماي وتىر.
«بۇل دۇنيەدەگى وتە كەرەمەت نارسە، مەن ەش جەردەن كورگەن جوقپىن مۇندايدى. مەن قانشا ەلگە باردىم، ءبىراق مۇنداي جەردى كورگەم جوق. بۇنداي وبەكتىلەردى يۋنەسكو قورعاۋ كەرەك. ويتكەنى بۇل تەك تورعاي وبلىسىنداعى نارسە ەمەس، بۇل بۇكىل قازاقستانعا، بۇكىل دۇنيە جۇزىنە ورتاق نارسە دەپ ايتۋعا بولادى» ، - دەيدى تورعاي ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ساپار ىسقاقوۆ. بۇگىنگى تاڭدا بەلگىسىز نىسانداردىڭ قۇپياسىن اشا العان جوق. بەدەرلى گەومەتريالىق سۋرەتتەردى زەرتتەۋ ءۇشىن مول قارجى مەن ماتەريالدىق- تەحنيكالىق بازا قاجەت.
جالپى جەر بەتىندە مۇنداي قۇپيا سۋرەتتەر (گەوگليفتار) وتە كوپ. ولاردىڭ قۇپيالارى ءالى اشىلعان جوق. مامانداردىڭ ءبىر توبى بۇل سيپاتتاعا بەلگىلەردى استرونوميالىق كۇنتىزبە دەسە كەيبىرى پلانەتاارالىق عارىش كەمەلەرى ءۇشىن ۇشىپ- قونۋ ايلاعى دەگەندى ايتادى. سولاردىڭ ءبىرى - پەرۋدەگى ناسكا ءشولى. ناسكا شولىندەگى سۋرەتتەردى العاش رەت 1920 - جىلى امەريكالىق زەرتتەۋشى پول كوسسوك تاپتى. وسىمدىكتەر مەن جانۋارلاردىڭ سۇلباسى جانە گەومەتريالىق فيگۋرالار بەينەلەنگەن 100 دەن اسا سۋرەت انىقتالعان. ءبىر قىزىعى، بارلىق سۋرەتتەر ەش قيىلىسپايتىن ۇزىكسىز ءبىر تۇزۋمەن سالىنعان: ۇزىندىعى 50 مەتردەن اساتىن كوليبري جانە 46 مەتىرلىك ورمەكشى، سونداي- اق، كوندور، ءبىرقازان، كەسىرتكە (188م) سەكىلدى بەينەلەر بار. (3-4 سۋرەتتەر) ناسكادا بەينەلەنگەن ورمەكشى الەمدەگى وتە سيرەك كەزدەسەتىن ءتۇر بولىپ سانالادى. ونى تەك قانا امازونيا ورماندارىنىڭ ەڭ شەتكەرى جانە ادام اياعى بارا بەرمەيتىن بولىكتەرىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. بەلگىسىز «سۋرەتشىلەر» وسى جاندىكتىڭ، ءتىپتى اناتوميالىق قۇرىلىمىنداعى ميكروسكوپپەن عانا كورۋگە بولاتىن بولىكتەرىنە دەيىن انىق بەينەلەگەن.
گەوگليفتەردى زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن عالىمداردىڭ ءبىرى - ماريا رايحەنىڭ ايتۋىنشا، بۇل استرونوميالىق كۇنتىزبە بولۋى مۇمكىن. الايدا بۇل بولجام راستالمادى. زەرتتەۋلەر بارىسىندا استرونوميالىق دالدىك دەڭگەيى تومەن ەكەنى انىقتالدى. كەيبىر عالىمدار باسىندا ايتىپ وتكەنىمىزدەي، ناسكاداعى سۋرەتتەردى پلانەتاارالىق عارىش كەمەلەرى ءۇشىن ۇشىپ- قونۋ ايلاعى بولار دەگەن بولجام ۇسىندى. ءۇشىنشى بولجام - القاپتاردى سۋارۋ جۋيەسى. سەبەبى، ناسكا شولىندەگى جۇمباق سۋرەتتەر سىزىقتارىن ءدال بويلاي ورنالاسقان قۇدىق جۇيەلەرى تابىلدى. تاعى ءبىر نۇسقا - سۋرەتتەر جەردىڭ فلوراسى مەن فاۋناسىن بەينەلەيتىن ونىڭ پاسپورتى بولۋى دا مۇمكىن.
قالاي بولعان كۇندە بۇل سۋرەتتەردىڭ قۇپياسى بولاشاقتا اشىلا جاتار. الايدا، بۇگىنگى تەحنيكالىق داۋىمىز ءالى دە بولسا كوپ دۇنيەنىڭ الدىندا دارمەنسىزدىك تانىتىپ وتىر. تەك عارىشتان عانا كورىنەتىن بۇل سۋرەتتەردىڭ قۇپياسى نەدە؟ بالكىم، بۇل بەلگىلەر راسىندا جەر تۇرعىندارىنىڭ قولىنان شىقپاعان شىعار؟ جات عالامشارلىقتاردىڭ قولىنان شىققان بەلگى بولسا، ول نەنى بىلدىرەدى؟ الدە...
«الاش ايناسى»
