ولگەننەن كەيىن (اڭگىمە) - لۋ ءشۇن
جالپى مەن ولگەنىمدى تۇسىنگەندە ءولى دەنەم سول جەردە جاتىر ەكەن. ساۋىسقاننىڭ كوڭىلدى شىقىلىعى، ارتىنان قارعانىڭ قارقىلى ەستىلدى. توپىراقتىڭ ءيىسى بۇرقىراپ تۇرعانىمەن اۋا تاپ- تازا.
مۇمكىن قازىر جارىق تۇسەتىن بولار. كوزىمدى اشقىم كەلەدى، ءبىراق مەنىڭ كوزىم ەمەس سياقتى، قاباقتارىم مەنى تىڭداعىسى كەلمەيدى، قولىمدى كوتەرگىم كەلەدى - ونىڭ دا ناتيجەسى ءدال سولاي بولدى. اياق استىنان جۇرەگىمە قاتتى ۇرەي قادالدى.
مەن ءتىرى كەزىمدە ازىلمەن: «ادام ولگەندە ونىڭ قوزعالاتىن مۇشەلەرى عانا سال بولىپ قالادى، ال سانا سەزىمى ساقتالادى، بۇل - تولىق ولگەننەن دە قورقىنىشتى» دەپ ويلايتىنمىن. مەنىڭ جورامالىمنىڭ ءدال بولارىن، ءارى ونى ءوزىمنىڭ راستايتىنىمدى كىم بىلگەن؟ جولمەن كەلە جاتقان ادامنىڭ اياعىنىڭ دىبىسى ەستىلەدى. ءدال باسىمنىڭ جانىنان اربا ءوتىپ كەتتى. ونىڭ شيقىلىنان اۋىر جۇك تيەپ العانى بايقالادى.
اربانىڭ شيقىلى ادام جانىن ازاپتايدى، كەيبىرەۋلەرى ءتىسىن قايراپ جاتىر. كوزىم قىپ قىزىل بوياۋعا تولىپ كەتتى - بۇل كۇننىڭ كوتەرىلگەنىنىڭ بەلگىسى. ءجۇزىمدى شىعىسقا قاراي بۇرامىن. ءبىراق ول دا كومەكتەسپەدى. ءبىر باسىلىپ بولمايتىن ادامداردىڭ ۋ-شۋ داۋىستارى، ءبىر توپ ادامنىڭ ەسىنەۋلەرى. ولار سارى جەردى باسقان سايىن شاڭ مەنىڭ تاناۋىما كىرەدى: مەنىڭ تۇشكىرگىم كەلەدى، ءبىراق تۇشكىرمەيمىن، تەك سوعان ارەكەت جاساۋمەن عانا شەكتەلەمىن. ادامداردىڭ اياعىنىڭ دىبىسى ءجيى-ءجيى ەستىلە باستادى، ولار ماعان جاقىن كەلىپ ءۇنسىز تۇرا قالادى: سىبىر- كۇبىرلەر جيىلەپ بارادى، كورۋگە كەلگەن ادامدار دا كوبەيىپ كەتكەن. ماعان ولاردىڭ پىكىرلەرىن ەستۋ قىزىق بولىپ كورىنىپ كەتتى. مەنىڭ ويىمشا، مەن ءتىرى كەزىمدە مەن تۋرالى ايتقاندارى شىنايى بولماعان شىعار، قازىر ولگەن كەزدە كىناراتتارىم بىردەن كورىنەتىن بولار دەيمىن. مەن قانشا تىڭداسام دا، بەلگىلى ءبىر توقتامعا كەلە المايمىن، تەك مىنا سوزدەردى عانا ايىرا الامىن:
- ءولىپ قالعان با؟
- م- م! بۇل...
- ھى!...
- تىنىش... ەي! مەن وزىمە تانىس بىردە -ءبىر داۋىس ەستىمەگەنىمە قۋانىشتىمىن. ويتپەگەندە, ولار مەنى كورسە قۋانۋى نەمەسە قايعىرۋى مۇمكىن ەدى. كەيبىرەۋى تۇسكى قوناقاسىدا استا-توك تاماق بەرىپ، كوبىرەك ۇستاپ، قىمبات ۋاقىتتارىن جوعالتسا، مەن ءوزىمدى كىنالى سەزىنۋىم مۇمكىن ەدى.
مىنە، وسىلايشا، قالاي بولعاندا دا، مەن ادامداردىڭ الدىندا كىنالى ەمەسپىن! مىنا بىرەۋ قۇمىرسقا مەنىڭ ارقامدا جورعالاپ بارادى، قىتىعىم كەلەدى. قوزعالا المايمىن، مۇلدەم كۇش جوق؛ باسقا كەزدە بولسا ءبىر اۋناپ ونى ءتۇسىرىپ تاستار ەدىم. اياعىمدا تاعى بىرەۋى ورمەلەپ ءجۇر. سەندەر نە ىستەپ جاتىرسىڭدار، شىبىن شىركەيلەر؟ ءىس تىپتەن ناسىرعا شابۋعا اينالدى. ءبىر كوك شىبىن ىزىڭداپ كەلىپ بەتىمە قوندى. ول بەتىمدە ءجۇرىپ بارىپ، قايتا ۇشىپ كەتىپ، اينالىپ مۇرنىما قوندى دا، ونى جالاي باستايدى. مەن ونىڭ اياعىنىڭ استىندا جاتىپ، قىنجىلا بىلاي ويلايمىن: «نازار اۋدارارلىقتاي مەن ءبىر ۇلى ادام ەمەسپىن، قىزىعا اڭگىمەلەيتىندەي مەنەن ەش نارسە تاپپايسىڭ...» ءبىراق وسى سوزدەردى سىرتىما شىعارىپ ايتا المايمىن. ارەڭ دەگەندە جاڭاعى شىبىن مۇرنىمنىڭ ۇشىنان ءتۇسىپ تۇمسىعىمەن ەرنىمدى قىتىقتادى.
بىلمەيمىن، بۇل ماعان دەگەن ماحابباتىن بىلدىرگەنىنىڭ بەلگىسى شىعار. تاعى بىرنەشە شىبىن قاسىما قوندى. ولار ءبىر قادام جاساسا شاشىمنىڭ ءتۇبى قالتىرايدى. مەنىڭ زىعىردانىم قايناپ، ءتوزىمىم تاۋسىلىپ، ءوز-وزىمە يە بولا الماي قالدىم. كەنەت جەل ۇيىتقىعانداي بولدى. مەنىڭ ۇستىمە ءبىر نارسە جاۋىپ جاتىر، شىبىندار جان-جاققا ۇشا باستادى، ۇشىپ بارا جاتىپ بىلاي دەيدى:
- ءو- ءو- وكىنىشتى! مەن قاتتى اشۋلانعاندىقتان، اۋا جەتپەي قالعان سياقتى. جەرگە قۇلاعان اعاشتىڭ قاتتى داۋسىنان تىتىركەنگەندە سەرگىپ سالا بەردىم. مەن ماڭدايىما تيگەن قامىس تۇيىرشىكتەرىن سەزىپ جاتىرمىن. تۇيىرشىكتەردى لاقتىرىپ جاتقان ساتتە مەن كۇن ساۋلەسىن سەزدىم. بىرەۋلەردىڭ:
- مىنا جەردە ءولۋ نە ءۇشىن كەرەك بولدى ەكەن؟ - دەگەن ءسوزىن ەستىپ جاتىرمىن. بۇل داۋىس ماعان جاقىننان ەستىلدى، الدەبىرەۋ ەڭكەيىپ مەنىڭ بەتىمە قاراپ جاتىر. سوندا ادام قاي جەردە ءولۋ كەرەك؟ مەن بۇرىن ادام قالاي ءومىر سۇرگىسى كەلسە, سولاي ءومىر سۇرەتىن قۇقىعىنان ايىرىلسا، وندا قالاي ولگىسى كەلسە, سولاي ولۋگە قۇقىعى بار دەپ سانايتىنمىن. بۇلاي ەمەس ەكەنىن، كوپشىلىك پىكىرىنە جاعۋدىڭ قيىن ەكەنىن ەندى ءتۇسىندىم. مەنىڭ قاعازىم مەن قالامىم بولماي قالعانى وتە وكىنىشتى: ءبىراق بولسا دا مەن جازا الماس ەدىم، ال جازعان كۇننىڭ ءوزىندە ولاردى ەش جەردە جاريالاي الماس ەدىم. ءبارىن سولاي دوعارعان دۇرىس. ادامدار مەنى كوتەرىپ جاتىر. ولاردىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيمىن. قىننىڭ دىبىسى ەستىلىپ جاتىر،» مەنىڭ ولمەۋگە ءتيىستى جەردە» ولگەن جەرىمدە پوليتسەيلەر دە ءجۇر ەكەن. مەنى بىرنەشە رەت اۋداردى: جوعارى كوتەرىپ جاتقان سياقتى، سوسىن تومەن تۇسىرەدى؛ قاقپاقتى جاۋىپ، شەگەمەن تۇيرەگەندەرى ەستىلەدى. قىزىق، ەكى شەگە عانا قاقتى. تابىتقا ەكى شەگە عانا قاداۋشى ما ەدى؟
مەن ويلاپ جاتىرمىن: «بۇل جولى تابىت التى جاعىنان قۇرساۋلانىپ، شەگەلەر قاعىلدى. ەندى شىنىمەن ءبارى ءبىتتى. وي، قانداي وكىنىشتى!..»
«قاپىرىق»- دەپ ويلاپ جاتىرمىن تاعى دا. نەگىزىندە مەنى كومدى مە، جوق پا، ول جاعىن انىق ايىرا الماسام دا بۇرىنعىعا قاراعاندا قازىر تىنىشتالىپ قالعاندايمىن. قولىمنىڭ سىرت جاعى جينالعان قامىس تۇيىرشىكتەرىنە ءتيىپ جاتىر؛ مىنا ساباندار سونداي سۇيكىمسىز ەمەس ەكەن. وكىنىشتىسى، مەن ءۇشىن كىم اقشا شىعىنداعانىن مەن بىلمەيمىن. ءبىراق جەكسۇرىن ادامدار مەنى تابىتقا سالىپ جاتقان! قىسقا كەۋدەشەمنىڭ شەتى قايىرىلىپ قالىپتى، ول مەنىڭ ارقاما باتىپ جاتىر. ولار ولگەن ادام ەش نارسە سەزىنبەيدى دەپ ويلايدى؛ سوندا جۇمىستارىن وسىلاي قولدارىنىڭ ۇشىمەن جاساماق پا؟ حا- حا!
دەنەم ءتىرى كەزىمدەگىدەن اۋىرلاپ كەتكەن سياقتى، سوندىقتان كيىمىمنىڭ قىرتىسى قىسىپ، قاتتى كەدەرگى جاساپ جاتىر. مەنىڭ ويىمشا بۇعان جاقىندا ەتىم ۇيرەنىپ كەتۋى مۇمكىن، ال ءشىريتىن ۋاقىتىم كەلگەن كەزدە ەرەكشە ءبىر ۇلكەن مازاسىزدىق بولا قويمايتىن شىعار. ال قازىر تىنىشتىقتا جايباراقات ويلانۋ كەرەك.
- قالىڭىز قالاي؟ ءسىز ولگەنسىز بە؟
وتە تانىس داۋىس. كوزىمدى اشقاندا كورگەنىم «گۇلدەنگەن ەسكىلىك» دەيتىن ەسكى كىتاپ دۇكەندەگى كىشكەنتاي كىتاپ تاسۋشى ەكەن. مەن ونىمەن كورىسپەگەنىمە جيىرما جىلداي بولعان شىعار. ال ول بۇرىنعىسىنان وزگەرمەگەن. مەن قايتادان تابىتتىڭ التى جاقتى قابىرعالارىنا قاراپ جاتىرمىن. ول قابىرعالار جارىلعان ەكەن، ونى دۇرىستاپ جاساۋعا تىرىسپاعاندارى دا كورىنىپ تۇر.
- ەش نارسە ەتپەيدى، بۇل سىزگە كەدەرگى جاسامايدى، - دەپ قاراكوك ماتەريالدان جاسالعان تۇيىنشەكتى اشىپ جاتىپ. مىنە، مىناۋ ميڭ باسپاسى «گۋڭياڭدجۋاننان» جيا-چيڭ قارا اۋىزدى نۇسقاسى . مەن مۇنى سىزگە اكەلدىم. الىپ قالىڭىز. بۇل...
- ءوي، سەن! - دەيمىن مەن وعان تاڭىرقاي قاراپ، - سەن نە جىندانعانسىڭ با؟ مەن مىنا جاعدايدا قايداعى ءبىر ميڭ باسىلىمىن وقيدى دەپ ويلايسىڭ با؟
- ءسىز جاي عانا قاراپ كورىڭىز. ودان ۇتىلمايسىز.
مەن سول ساتتە دەرەۋ كوزىمدى جۇمدىم، ويتكەنى ول مەنىڭ ىعىرىمدى شىعاردى. ءبىراز تۇرىپ جاۋاپ الا الماعان سوڭ، ول كەتىپ قالعان شىعار. قۇمىرسقالار قايتادان مەنىڭ مويىن جاعىمدا جۇرگەن سياقتى. اقىرىندا بەتىمە شىعىپ، كوزىمنىڭ ءۇستى جاعىن شيىرلاي باستادى.
ادامنىڭ سانا- سەزىمى ولگەننەن كەيىندە وزگەرىس ۇستىندە بولادى دەگەن مۇلدە قاپەرىمە كىرمەگەن ەكەن. كەنەت بەلگىسىز ءبىر كۇش كەلىپ مەنىڭ جۇرەگىمنىڭ تىنىشتىعىن بۇزدى؛ ءبىر ۋاقىتتا كوز الدىما كوپتەگەن كورگەن تۇستەرىم كەلدى. دوستارىم مەنى ماڭگى تىنىشتىق تاپقانىممەن، ال جاۋلارىم ولۋىممەن قۇتتىقتاپ جاتىر.
مەن تىنىشتىقتا دا ەمەس، ولمەي دە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىن. وسىلاي مەن ولاردىڭ ەشقايسىسىنىڭ تىلەكتەرىن ورىنداي المادىم. قازىر كولەڭكە سياقتى، ءولىپ قالدىم، مۇنى جاۋلارىما دا سەزدىرگەن جوقپىن، ويتكەنى ولارعا ءبىر تامشى قۋانىش، جومارت كوڭىلدىلىك سىيلاعىم كەلمەيدى.
مەن قۋانىشتان جىلاۋعا دايىن سياقتىمىن. بالكىم، بۇل مەنىڭ ولگەننەن كەيىنگى العاشقى كوز جاسىم شىعار.
الايدا، مەنىڭ كوزىمدە جىلايتىنداي جاس تا جوق ەكەن: كوز الدىمنان ءبىر جالىن جارق ەتكەندەي بولدى، مەن باسىمدى كوتەرىپ وتىردىم.
اۋدارعان: دۇكەن ءماسىمحان ۇلى
