تاستاندى ءسابيدىڭ مونولوگى

استانا. قازاقپارات - قۇدىرەتى كۇشتى اللانىڭ قالاۋىمەن سەنىڭ قۇرساعىڭدا جاراتىلىپ، دامىپ جاتقانىمدا الىستان تالىپ جەتكەن قوڭىر ءۇن قۇلاعىما كەلدى. بۇل سەنىڭ ءۇنىڭ ەدى، اناشىم! ءبىراق، سەن قىستىعىپ ۇزاق جىلادىڭ. اياعىڭمەن جەر تەپكىلەپ، بۇلتيىپ ىشىڭدە ءوسىپ كەلە جاتقان مەنى توقپاقتاپ، ۇزاق جىلادىڭ، ماما!

سودان سوڭ اسىعىس كيىنىپ الىپ، ۇيدەن جۇگىرىپ شىقتىڭ. ەكەۋمىز سول كۇنى ۇزاق جۇردىك. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ، الدەبىر جەرگە بارعانىمىزدا ەر ادامنىڭ ءۇنى ەستىلدى. ول اداممەن ايعايلاپ، ۇرىسسىپ، سەن تاعى جىلادىڭ. زور داۋىستى ادام سەنىڭ الدىڭا ءبىر بۋما اقشانى لاقتىرىپ، «ەشكىم بىلمەي تۇرعاندا ونىڭ كوزىن قۇرت» دەپ بۇيىردى. ءزىلدى داۋىستىڭ ەكپىنىنە شىداماي، وقىستان اۋناپ ءتۇستىم. بۇل مەنىڭ جارىق دۇنيە ءۇشىن جانتالاسقان العاشقى قارسىلىعىم ەدى. سەن ايالى الاقانىڭمەن مەنى سيپاپ، تىنىشتاندىردىڭ. ءالى دامىپ ۇلگەرمەگەن مەنى قۇرتۋعا بۇيرىق بەرگەن اكەم قانداي قاتال ادام ەدى؟ مەنى ولتىرمەشى، ماما! مەنىڭ ءومىر سۇرگىم كەلەدى. ەندى عانا قۇرالىپ، كىشكەنتاي ادام بولىپ، قالىپتاسىپ قالعان مەنى بولشەكتەپ تاستاۋعا رۇقسات بەرمەشى، اناشىم! تۇلا بويىڭدى كەرنەگەن اشۋ-ىزا جاس بولىپ، سىرتقا شىعىپ جەڭىلدەپ قالعان سەن يمەنە باسىپ، اقشانى الدىڭ. سودان سوڭ تاس ءتۇيىن مەنى ولتىرۋگە شەشىم قابىلداپ، اكەمنىڭ كابينەتىنەن شىعىپ كەتتىڭ.

جۇگىرگەن بويى جاعىمسىز ءيىس مۇڭكىگەن ءبىراز ەسىكتى قاقتىڭ. ءبىراق مەنىڭ باعىما قاراي سەنى قاراعان دارىگەرلەردىڭ ءبارى مەنى ولتىرۋدەن، ياعني تۇسىك جاساۋدان باس تارتتى. ويتكەنى بۇل كەزدە مەن ءتورت ايلىق، ون ءتورت اپتالىق ەدىم اناشىم! قولىم مەن اياقتارىمنىڭ ساۋساقتارى دامىپ، كادىمگىدەي كىشكەنتاي ادام بولىپ قالىپ ەدىم. ءتىپتى قازىر سەن ەركەلەتپەسەڭ دە مەن ساۋساعىمدى سورىپ، ەركەلەپ قىلىق شىعاراتىنىمدى سەزبەيسىڭ-اۋ اناشىم! سەنى ۋلترادىبىستىق زەرتتەۋ اپپاراتىمەن تەكسەرگەن اپاي مەنىڭ ۇل ەكەنىمدى، وتە جاقسى دامىپ، ءوسىپ جاتقانىمدى ايتتى. ءبىراق، سەن قۋانبادىڭ، ماما! سول ساتتە جيىرىلىپ، تاس ءتۇيىن بولىپ، رەنىشىمدى ءبىلدىردىم. تاستاي بولىپ قالعان ءىشىڭدى سيپاعان كۇيى سۇيرەتىلە باسىپ ۇيگە قاراي اياڭدادىڭ. ەندى ساعان مەنى جارىق دۇنيەگە اكەلۋدەن باسقا جول جوق ەدى. سەن قاتتى قينالدىڭ. اينالاڭنان سەنى قولداپ، ساعان ءۇمىت بەرەتىن جانداردى ىزدەدىڭ. ءبىراق وسى ساتتە مەنىڭ اكەمنەن باستاپ، ءبارى سەنەن تەرىس اينالدى. اتا-اناڭ مەن باۋىرلارىڭ دا اۋلەتتىڭ ابىرويىن اياق استى ەتتىڭ دەپ، سەنىمەن ارالاسپاي قالدى. وسىنداي قيىن ساتتەردە جانىڭدا تەك مەن قالدىم، اناشىم. كوكىرەگىڭ قارس ايىرىلا كۇرسىنگەنىڭدى ەستۋ مەن ءۇشىن اۋىر ەدى. بار اشۋىڭدى مەنەن الىپ، ءىشىڭدى ۇرعىلاپ جىلاعاندا ءالى تولىق جەتىلە قويماعان جۇرەگىم ابدەن ءبۇرىسىپ قالاتىن. سەن مەنەن قۇتىلۋ ءۇشىن نە جاسامادىڭ، دەسەڭشى. قۇربىلارىڭنىڭ كەڭەسىمەن ءتۇرلى دارىلەردى ءىشىپ، قالايدا مەنى شىعارىپ تاستاماق بولدىڭ. بىرنەشە كۇن تاماق ىشپەي اش ءجۇردىڭ. ءبىراق قانشا ارەكەتتەنگەنىڭمەن قۇدايدان كۇشتى ەمەسسىڭ عوي، اناشىم!

ەكەۋمىز كوپ الىستىق. سەن مەنەن قۇتىلماق بولساڭ، مەن جارىق دۇنيە ءۇشىن كۇرەستىم. ءسويتىپ ءومىردىڭ ءوزى كۇرەس ەكەنىن مەن سەنىڭ قۇرساعىڭدا جاتىپ-اق سەزىندىم. ارپالىسقان كۇندەر جىلجىپ ارتتا قالىپ، الىس قالاداعى تۋىسىڭنىڭ ۇيىندە وتكىزگەن ازاپقا تولى جارتى جىل دا جارتى كۇندەي وتە شىقتى. تىنىس الۋىڭ جيىلەپ، ءىشىڭ ابدەن ءوسىپ، مەنى جارىق دۇنيەگە اكەلەر كۇنگە دە جەتتىڭ-اۋ، ايتەۋىر.

دارىگەرلەر مەنى باۋىرىڭا سالعاندا جىلاپ جاتىپ، قاتتى قۇشاقتاعانىڭدا كوز جاسىڭنىڭ كەرمەك، اشى ءدامىن سەزىندىم. الدە قۋانعانىڭ با، الدە مۇڭايعانىڭ با، جىلاعان كۇيى مەنى تاس قىلىپ قۇشاقتاپ ۇزاق جاتتىڭ. مەنى ەشقايدا تاستاپ كەتپەيتىنىڭە سەنىپ، ۇمىتتەنە باستاعانىم سول ەدى، «ەمىزىڭىز» دەگەن دارىگەرلەرگە «مەن بۇل بالادان باس تارتامىن» دەپ، باسىڭدى شايقادىڭ. دارىگەر اپايلار دا قانداي قاتال ەدى، «وتكازنوي» دەپ جازا بەرەيىك پە» دەپ سۇرادى. سەن ءۇنسىز، باسىڭدى يزەدىڭ. «ماماتاي، مەنى تاستاماشى، بار دەگەنىڭدى جاسايىن» دەپ جالىنۋعا ءتىلىم ءالى شىقپاپ ەدى. پەرزەنتحانادان شىعىپ بارا جاتىپ مەنى باۋىرىڭا باسىپ، قاتتى قۇشاقتادىڭ. سول ساتتە «مامام ويىن وزگەرتىپ، وزىمەن الىپ كەتسە ەكەن» دەپ تىلەدىم. مەنىڭ ويىمدى كوزىمنەن وقىپ قويعانداي: «كەشىر جانىم، مەن سەنى الىپ كەتە المايمىن، قايدا جۇرسەڭ دە امان بول» دەپ بەتىمنەن ءسۇيىپ شىعىپ كەتتىڭ. ۇزىن دالىزدەن تىق-تىق ەتىپ كەتىپ بارا جاتقان سەنىڭ اياعىڭنىڭ داۋىسى ەستىلمەي قالعانشا ويىڭنان اينىپ، مەنى الىپ كەتەردەي ەلەڭدەپ، شىرىلداپ جىلاپ قالا بەردىم. سەن قانداي بەزبۇيرەك، قاتال ەدىڭ، ماما!

ءبىرازدان سوڭ «ءسۇپ-سۇيكىمدى، ءاپ-ادەمى بالانى قالاي تاستاپ كەتكەن» دەپ اينالىپ-تولعانعان مەيىربيكە مەنى «وتكازنوي» دەپ جازىلعان كەرۋەتكە اكەلىپ سالدى. مەن سەكىلدى ماڭدايىنىڭ سورى قالىڭ تاعى ەكى ءسابي بار ەدى قاسىمدا. ءۇشىنشى كۇن دەگەندە شىڭعىرىپ جىلاپ جاتقان مەنى مەيىرىمدى قول قۇشاعىنا الدى. ونىڭ ءيىسى سەنىڭ يىسىڭە ۇقساماسا دا، ول انانىڭ كوزىنەن توگىلگەن مەيىرىم ماعان جىلىلىق سىيلادى.

بارىنەن باس تارتىپ، تاماق ىشپەي، شىرقىراپ جاتقان مەنى باۋىرىنا العان انا ەمىزە باستادى. مەن انانىڭ ومىراۋىنا جينالىپ قالعان ۋىزدى قۇشىرلانا جۇتتىم. تۇندە عانا ون جىل كۇتكەن ءسابيى شەتىنەپ، كوزىنەن جاسى سورعالاعان انا بويى بالقىعان كۇيى مەنى قاتتى قىسىپ، ەمىزە بەردى. ەرەكشە شاتتىق سەزىمگە بولەنىپ، ماعان ەمىرەنە قاراپ، ءوزىن باقىتتى سەزىنگەن ول «بۇل مەنىڭ بالام!» دەدى مەيىربيكەلەرگە قاراپ.

مەن سول كۇننەن باستاپ كوپ جىلدار زارىعىپ ءسابي كۇتكەن ءبىر مۇڭلىقتىڭ پەرزەنتى اتاندىم. تەك انامدى عانا ەمەس تۇتاستاي ءبىر اۋلەتتى باقىتقا بولەدىم. اتا-انام، اتا-اجەم ءبارى مەنى ەرەكشە جاقسى كوردى. اسىرەسە انام ءسال اۋىرا قالسام جانىن قويارعا جەر تاپپاي قينالاتىن. ءار قىلىعىم ولارعا قۋانىش سىيلادى. ءتىپتى انام مەنىڭ العاشقى ءارىپتى قاي كۇنى ايتقانىمدى، قاي كۇنى ەڭبەكتەپ، قاي كۇنى العاش قادام باسقانىمدى كۇندەلىگىنە جازىپ وتىرادى. باقىتقا بولەنىپ، شاتتانىپ تۇسكەن سۋرەتتەرىمدى الەۋمەتتىك جەلىگە سالىپ، ءوزىنىڭ ەرەكشە باقىتتى انا ەكەنىن ايتىپ جاتادى. بالكىم، ءسىز دە مەنىڭ ءماز بولعان سۋرەتىمدى كورىپ، لايك باسقان شىعارسىز. سول ساتتە مەنىڭ تاستاپ كەتكەن ءسابيىم دە وسىنداي بولىپ قالعان شىعار دەگەن وي جۇرەگىڭىزدى شىم ەتكىزگەن بولار...

ءيا، مەن باقىتتىمىن، ماما! ويتكەنى مەن مەيىرىمگە شومىلىپ، ەش نارسەدەن تارشىلىق كورمەي، انا ءسۇتىن اردا ەمىپ، ەر جەتىپ كەلەمىن. ءبىراق... قانشا باقىتتى بولسا دا ءار جەتىمنىڭ كوڭىل تۇكپىرىندە «مەنىڭ انام قايدا ءجۇر ەكەن؟» دەگەن سۇراق تۇرادى. توعىز اي قۇرساعىندا كوتەرىپ، جارىق دۇنيە سىيلاعان اناسىن ءار جەتىم ىشتەي ىزدەپ كۇتەدى. ەگەر سەن مەنى تاستاماعاندا كۇن سايىن قىلىعىممەن قۋانتىپ، سەنى دە ءدال وسىلاي باقىتقا بولەر ەدىم عوي، اناشىم! جالعىز قالعان ساتتەردە جۇبانىشىڭ تايانىشىڭ، تىرەگىڭ بولار ەدىم. ەگەر سەن مەنى تاستاماعاندا...

اۆتور: توقتار عابدىرەش ۇلى، ورال

Alashainasy.kz