ۇشاتىن بەيمالىم نىساندار: قاۋەسەت پەن اقيقات
كينونىڭ اسەرى مە، باسقا ما، كەيىن كەڭەس جۇرتشىلىعى بوگدە عالامشارلاردان كەلگەن بەيمالىم نىسانداردى ءجيى كەزدەستىرەتىندى شىعاردى. ءتىپتى ۇشاتىن تارەلكە ءتارىزدى نارسەلەردى كورگەن ەلىمىزدىڭ ءبىرلى- ەكىلى تانىمال تۇلعالارى دا بار. توقىراۋ جىلدارى حالىقتىڭ رۋحاني السىرەۋىمەن بىرگە ءبىر كەزدەرى تىيىم سالىنعان ۋفولوگيا مەن تىلسىمدار جايلى قيال- عاجايىپ اڭگىمەلەر ءورشىپ كەتتى. بۇگىنگى عىلىم دا بوگدە عالامشار مەن ۇشاتىن بەيمالىم نىساندار تۋرالى بولجامداردى جوققا شىعارمايدى. تەك قانا اقيقات پەن ميستيفيكاتسيانى ايىرۋ قاجەت.
وزگە كەڭىستىكتىڭ ماقۇلىقتارى تۋرالى اڭگىمەلەر، نەگىزى، ءالىمساقتان بار. حالقىمىز جىن، ەلەس، پەرى دەگەندەردى ادامزات ساناسى تانىپ بىلمەيتىن الەمنىڭ وكىلدەرى رەتىندە ايتادى. باسقا ءبىر الەمنەن توپ ەتىپ تۇسەتىن قورقىنىشتى قۇبىجىقتار جايلى حيكايالار وزگە ءدىننىڭ ادەبيەتتەرىندە دە ءسوز بولادى. ءتىپتى ىنجىلدە پايعامبارلاردىڭ ءبىرى بوگدە عالامنان ۇشىپ كەلگەن كەمەنى كورەدى. ادام بالاسىمەن بىرگە ءومىر سۇرگەن مۇنداي پايىمداۋلار، شىنىمەن دە، بوگدە عالامشارمەن بايلانىستىڭ بارىنا ايعاق بولعانداي. ءبىراق عىلىم قاشاندا كوزبەن، عىلىمي اپپاراتپەن بايقالماعان، تەوريالارمەن قابىسپايتىن دۇنيەلەردى مويىنسۇنبايدى. سوندىقتان عىلىمي دايەكتەر مەن اسپاننان ۇشاتىن ءبايمالىم نىساندى بايقاعانداردىڭ اڭگىمەلەرى قاراما- قارسىلىقتىڭ بىرلىگى مەن كۇرەسى زاڭدىلىعىن ەسكە سالادى. 1947 - جىلى عىلىم ۇشاتىن بەيمالىم نىسان (ن ل و) تۋرالى مالىمەتتى تۇڭعىش رەت تىركەدى. امەريكالىق بيزنەسمەن كەننەت ارنولد اسپاننان تارەلكەگە ۇقساس توعىز ءتۇرلى نارسە كورگەن بولاتىن. بۇل كورىنىس سۋرەتتەرمەن دالەلدەندى، ءبىراق ونىڭ نە ەكەنى سول بەيمالىم كۇيىندە قالدى. وسى جىلى كۇنى بۇگىنگە دەيىن تالاس تۋعىزىپ كەلگەن ايگىلى روزۋەلل وقيعاسى ەسەپكە الىندى. نيۋ- مەكسيكونىڭ تۇبىندەگى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ۇشاتىن تارەلكەلەر مەن گۋمانويد ءتارىزدى ماقۇلىقتاردىڭ قالدىقتارىن تاپقانىن جاريا ەتكەن بولاتىن. دەرەك بويىنشا ۇزاق جىلدارعا سوزىلعان زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى. اقىرى بيىل ونىڭ قورىتىندىسى شىقتى: ۇشاتىن نىسانداردىڭ تابىلعانى راس، ال ونداعى قالدىقتار - كادىمگى ادامداردىكى. ۇشاتىن اپپاراتتاردىڭ قايدان كەلگەنى بۇل جولى دا بەيمالىم بولىپ قالدى. مۇنداي دەرەكتەر فرانتسيادا دا، قىتايدا دا، باسقا ەلدەردە دە تىركەلدى. تاعى دا كوپ قاۋەسەت تۋىنداپ، ەلدى ۇرەي بيلەدى، ۋفولوگتاردىڭ بولجامى سان- ساققا جۇگىردى. ءبىراق عىلىم تاعى دا ناقتى مالىمەتتەرگە قول جەتكىزبەدى. دەسەك تە، ۋفولوگياعا قاتىستى قولدا بار عىلىمي جەتىستىكتەردى سارالاي وتىرىپ، ءبىز مىنانى ايتا الامىز:
بىرىنشىدەن، اسپاننان اراگىدىك بايقالىپ قوياتىن، ۇشاتىن بەيمالىم نىسانداردىڭ بوگدە عالامشارلىق ومىرمەن قانداي دا ءبىر بايلانىسى بار ەكەنىنە عىلىم ءالى كۇنگە دەيىن ناقتى ايعاق تاپقان جوق.
ەكىنشىدەن، سىرى اشىلماعان، عىلىم تاني الماي وتىرعان ۇشاتىن بەيمالىم نىسانداردىڭ كوزگە كورىنگەنى، تىركەلگەنى فاكت رەتىندە عىلىمدا قالا بەرەدى.
ۇشىنشىدەن، «ۇشاتىن تارەلكە» سياقتى جاريالى- استىرتىن بەيمالىم نىساندار ءوندىرىسى دە ءتۇرلى شاتاسۋلارعا ۇرىندىرىپ جۇرگەنى اقيقات. ماسەلەن، ا ق ش پەن گەرمانيا بۇگىندە شىعىر ءپىشىندى جانە باسقا دا ۇشۋ اپپاراتتارى ءوندىرىسى جونىنەن الەمدە كوش باستايدى.
تورتىنشىدەن، قاراپايىم حالىقتىڭ استروفيزيكا، ۋفولوگيا جانە باسقا دا عىلىم سالالارى بويىنشا ءبىلىمى مەن قاجەتتى زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىگىنىڭ بولماۋى دا قاۋەسەتتەردىڭ عاسىردان- عاسىرعا جالعاسۋىنا سەبەپ.
سەرگەي ەفيموۆ، استروفيزيك، فيزيكا- ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى:
- ن ل و دەگەن البەتتە بار، ءبىراق عىلىمي تۇرعىدان انىقتالۋى دا، انىقتالماۋى دا مۇمكىن. ال ولاردىڭ بوگدە عالامشارلاردان كەلەتىنى تۋرالى بولجام دالەلدەنگەن ەمەس. سونىمەن بىرگە عالىمداردىڭ كوبى عالامدا ءبىزدىڭ جالعىز ەمەس ەكەندىگىمىزدى قۋاتتايدى. بوگدەعالامشارلىقتاردىڭ بولۋى ىقتيمال، ءبىراق ولاردىڭ جەرگە ۇشىپ كەلۋى تۋرالى اڭگىمەلەردى عىلىم راستاي المايدى. مەن 1985 - جىلى ارمەنياداعى بيۋراكان وبسەرۆاتورياسىندا ءىس- تاجىريبەدەن ءوتىپ جۇرگەندە، تاۋ ۇستىندە شاعىن بۇلت پايدا بولعانىن كوردىم. الگى دوڭگەلەك بۇلت جىلدام ۇلكەيىپ، جارتى اسپاندى الىپ كەتتى. مىنە، بۇل دا عىلىم ءۇشىن بەيمالىم قۇبىلىس بولدى. استرونومدار تەك «بۇل اسكەري شارالار بولۋى مۇمكىن» دەگەن جورامال عانا جاسادى.
اشىق عارىش كەڭىستىگىنە العاش ساپار شەككەن كوسموناۆت الەكسەي لەونوۆ ن ل و جونىندە بىلاي دەگەن:
- جەر بەتى تۇرعىندارىنىڭ بارىنە بىزدەن باسقا دا ءبىر عالامشارلىقتاردىڭ بولعانى قىزىق كورىنەدى. ءبىراق، وكىنىشكە قاراي، كۇن جۇيەسى كولەمىندە وزگە ءومىر جوق. مەن مۇنى بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى موينىما الا وتىرىپ، مالىمدەيمىن. عارىشتىق ايرىقشا قۇبىلىستاردى زەرتتەۋ جونىندەگى كوميسسيانى باسقارعان ۋاقىتىمدا، انت ەتەيىن، ەشقانداي تىلسىم نارسەنى بايقاعان ەمەسپىن.
«الاش ايناسى»
