ساتيرادان سايتان قاشار
بۇل - اككى بۋحگالتەر تۋرالى ءازىل. كەشەگى كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە ەسەپشوتپەن- اق ەكى ەزۋىنەن اق ماي اعىزاتىن ەپتى جەمقوردى شىمشىمانىڭ شاڭگەگىنە ىلگەن.
كۇيەۋگە شىقسا
زىركىلدەگەن ۇرىس شىعارادى.
كۇيەۋدەن شىقسا
بۇلكىلدەگەن ءجۇرىس شىعارادى.
ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. كەرى كەتكەن كەلىن- كەپشىكتەردىڭ كەساپات كەسكىنىن كەزدىكتەي كەسىپ تۇسكەن. قازاقشا ايتقاندا، بەتىن تىلگەن.
بۇل بۇرىنعى بۇرىمدىلارعا ەمەس، قازىرگى زاماننىڭ قاقاتۇياق قاراكوزدەرىنە قاداپ ايتىلعانداي. بۇگىنگىلەردىڭ «بۇلكىلدەگەن جۇرىسىنە» قاراپ بۇرىنعى بۇرىمدىلارعا جىلاپ كورىسەسىڭ.
ماڭىزدى،مارتەبەلى،ءمارت دەدىڭ بە؟
بايعۇستىڭ،بار بەدەلى پورتفەلىندە.
ادەمى ءازىل. تۇبىندە ءزار جاتىر. ءار تامشىسى - ۋسويقى. بوس پورتفەلدى بوسقا ۇستاپ جۇرگەندەر قازىر دە كوبەيمەسە ازايعان جوق. «اركىمدى قابىلەت- قارىمىنا قاراپ ورىن- ورنىنا قويسا، كوپ ورىن بوس قالار ەدى» دەگەن قاعيدانىڭ استارىنا ۇڭىلسەڭىز، ۇڭگىردەي ۇڭىرەيىپ تۇرعان كوپ ورىن كوزىڭىزگە تۇسەتىنى ءسوزسىز. ءبىراق بوس ەمەس. ۇستىندە ۇيگەن كوڭدەي بوپ بىرەۋ وتىر. تامىر- تانىستىقپەن كەپ قالعاسىن قاراماعىنداعىلار امال جوق «باسەكە» دەپ باس ءيىپ، قوعاداي جاپىرىلىپ جۇرگەنى راس قوي؟ راس!
ءبىزدىڭ مىسالداپ، مىسقىلداپ وتىرعانىمىز 26 - قاراشا كۇنى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ادەبيەتشىلەر ۇيىندە وتكەن سىن- سىقاعى سىناداي شونا سماحان ۇلىنىڭ 90 جىلدىق تويىنان كەيىنگى وقشاۋ ويلار. كەشتى قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى مارالتاي رايىمبەك ۇلى اشتى. بايانداما جاساعان عابباس قابىش ۇلى قوعامداعى كەمشىلىكتەردىڭ قويقابىن قوزعاپ جازعان شوكەڭنىڭ شىعارمالارىن تالداي كەلىپ، انا ءتىلىن ارداقتاۋعا سىڭىرگەن قايراتكەرلىگى مەن قايسارلىعى ءبىر توبە ەكەندىگىن جان- جاقتى پايىمدادى.
«نۇر وتان» پارتياسى ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باۋىرجان بايبەك پەن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەديا ۇلىنىڭ قۇتتىقتاۋلارىن ءوز وكىلدەرى ارنايى كەپ، جىلى لەبىزدەرىن جەتكىزدى. تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى داريعا تۇرانقۇلوۆانىڭ شاكىرتتەرى مەن اباي اتىنداعى دارىندى بالالار مەكتەبىنىڭ، سونداي- اق شونا سماحان ۇلى اتىنداعى مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى سىقاقشى اتاسىنىڭ شىعارمالارىن ساحنادا ورىنداپ، جينالعان جۇرتتى قىران- توپان كۇلكىگە كەنەلتتى. بەلگىلى كومپوزيتور ابيىربەك تىناليەۆ 120 انگە ولەڭ جازعان شوكەڭنىڭ «انامنىڭ ءتىلى - ايبىنىم مەنىڭ» اتتى اندەرىن ورىنداپ، ساحنانىڭ ءسانىن كىرگىزدى. قالامداس ىنىلەرى مىڭباي ءراش، ۇمبەتباي ۋايدين، بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى، ەرعالي ساعات، دوقتىرحان تۇرلىبەك، كوسەمالى ءساتتىباي، قوعام قايراتكەرى كەڭەس اۋحادييەۆ پەن تاراز قالالىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى بالابەك جانىبەك ۇلىنىڭ، سونداي- اق شوكەڭنىڭ مۇراسىنا يە بوپ وتىرعان امانكۇل جەڭگەيدىڭ ەستەلىكتەرىن ەل ەرەكشە ىقىلاس قويىپ تىڭدادى.
كەش سوڭىندا قازاقستان جازۋشىلار وداعى ساتيرا كەڭەسى مەن جامبىل وبلىستىق اكىمدىگى ۇيىمداستىرعان «شوق ءتىلدى شونا» اتتى فەلەتونشىلار مەن ۇيىمداسقان قىلمىس پەن سىبايلاس جەمقورلاردىڭ اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەپ، ناقتى فاكتىگە قۇرىلعان سۋرەتشىلەردىڭ ءتۇستى بوياۋمەن بەدەرلەنگەن ساتيرالىق كەيىپتەگى سايقىمازاق شىعارمالارىنا تىگىلگەن بايگەنىڭ قورىتىندىسى جاريالاندى:
باس بايگە - مۇحتار شەرىم (وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى) ،
ءبىرىنشى بايگە - كەمەلبەك شاماتاي (الماتى قالاسى) ،
ەكىنشى بايگە - نۇرسۇلتان وقپان ۇلى (الماتى قالاسى) ،
ءۇشىنشى بايگە - ساعي احتانوۆ (ماڭعىستاۋ وبلىسى) ەنشىسىنە ءتيدى.
ىنتالاندىرۋ مەن ىقىلاس سىيلىقتارىنا: الىبەك قاڭتارباي (شىعىس قازاقستان وبلىسى) ، ءساعادىلدا ءاجىباي (جامبىل وبلىسى) ، دوقتىرحان تۇرلىبەك، نۇرلان تازابەكوۆ، عالىم سماعۇل (الماتى) ، ءۇمىت زۇلحار قىزى، فاريدا قاپەزوۆا، ەلدار قابا يە بولدى.
ءبىر پەندەدەن ءبىر پەندە كەندە تۋار،
بىرەۋى ەمگە، بىرەۋى جەمگە تۋار.
ەمگە تۋعان ەسىل ەر كەشەڭ تۋار،
جەمگە تۋعان قۋ مەشكەي دەمدە تۋار! -
دەپ وزەكتى ماسەلەگە ءورت قويىپ جازعان وت ءتىلدى وسپانحان اۋباكىروۆتىڭ 80 جىلدىق مەرەيتويى ەرتەسىنە، ياعني 27 - قاراشا كۇنى سول عيماراتتا جالعاسىن تاپتى. بارعان دا ارماندا، بارماعان دا ارماندا. ءتاتتى كەشتىڭ قالاي وتكەنىن تاپتىشتەمەي- اق قويايىق. اڭگىمە بارىسىندا ءوربىپ، بۇيىردەن قويىلعان ەڭ باستى ەكى ماسەلەنى ەل اعالارىنىڭ قۇلاعىنا جەتكىزسەك دەيمىن.
1. الماتىداعى رەسپۋبليكالىق قۋىرشاق تەاترىندا وس- اعاڭ تەر توگىپ، كوپ جىل قىزمەت ىستەگەن. وسى تەاترعا وسپانحان اۋباكىروۆتىڭ اتىن بەرسە جاراسىپ- اق كەتەر ەدى.
2. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءازىل- سىقاق تەاترىنا تۇڭعىش ساتيرالىق رومان جازعان سادىقبەك ادامبەكتىڭ اتىن بەرۋ تۋرالى كوپتەگەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ۇسىنىسىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ كەرەك.
ەكى جاقسى باس قوسسا، جايراڭداسار،
ەكى تەنتەك باس قوسسا، سويقان جاسار.
باس قوسسا: ءازىل- كۇلكى، سىن مەن سىقاق،
قاسىڭنان ساسقالاقتاپ سايتان قاشار!
جارىقتىق شونا اعامىز سولاي دەپتى. ءدوپ باسقان. تۋراسىن ايتىپ، تۋعانىنا جاقپايتىن ساتيرانىڭ ماڭىنا سايتان جولامايتىنى راس. نەگە؟ وت قوي! كۇيدىرىپ تۇسەدى. سايتان قاشىراتىن ساتيريكتىڭ ءبىرى مارات نۇرقاليەۆ ەدى. ايباتى مەن ايبارى بار «ارا» جۋرنالىندا سەكسەنىنشى جىلدارى قىزمەت ىستەگەن قىرشاڭقى ءتىلدى فەلەتونشى بولاتىن. ول تەك سىقاقشى عانا ەمەس، اقىن، ءانشى، كومپوزيتور، سۋرەتشى.. . امبەباپ ازىلكەش ەدى. وتىز ءۇش جاسىندا دۇنيەدەن وزعان سول ماراتتىڭ 60 جىلدىعى استاناداعى ليەۆ گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە كەڭىنەن اتىلىپ ءوتتى.
«وزبىردىڭ ىزىنەن ويباي شىعادى.. . قاسكۇنەمدى كورگەندە ماسكۇنەمدى ماپەلەگىڭ كەلەدى.. . وپاسىزدىڭ ىعىندا وڭعان ادام جۇرمەيدى.. . ۇيلەسپەيتىن اتاقتان ۇكىلى بوركىم ارتىق.. . تۋرا ءبي تۋرا تارتادى، تۋعاندى ءبي قۋعا تارتادى.. .»
ءتىلىنىڭ تىكەنى بار قاجىتاي ءىلياس ۇلىنىڭ تىركەستەرى وسى تاقىلەتتەس بوپ كەلەتىن. «ارانىڭ» سۇزگىسىنەن وتكەن ايتارى جوق الداسپان اقىن- سىقاقشى ەدى. سازگەرلىگى ءبىر بولەك.
الپىس جۇلدىز بىرىكسە،
اي بولمايدى.
الپىس كەدەي بىرىكسە،
باي بولمايدى.
الپىس ساراڭ بىرىكسە،
بار بولمايدى.
الپىس تاۋىق بىرىكسە،
نار بولمايدى.
الپىس سۋايت بىرىكسە،
نانىم بولمايدى.
الپىس ۇرى بىرىكسە،
مالىڭ بولمايدى! - دەپ ءازىل- شىنى ارالاس اندەتىپ جۇرەتىن قاجەكەڭنىڭ 75 جىلدىق مەرەيتويى دا 5 - جەلتوقسان كۇنى الماتىداعى ادەبيەتشىلەر ۇيىندە كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالدى.
سەمسەر ءتىلدى سەيىت كەنجەاحمەتوۆتىڭ 75 جىلدىق مەرەيتويىن وبلىس اكىمدىگى 24 - جەلتوقسان كۇنى قوستاناي قالاسىندا وتكىزۋدى مەجەلەپ وتىر.
سايتاندى قاشىراتىن ساتيريكتەردىڭ الداعى مىندەتى - سايتاننىڭ ساپالاقتارىمەن كۇرەسۋ. «سايتاننىڭ ساپالاعى كىمدەر؟ » دەيسىز بە؟ سورىمىزدى قايناتىپ جۇرگەن سول باياعى جەمقورلار، پاراقورلار، جەڭ ۇشىنان جالعاسقان سىبايلاستار.
كوپەن امىربەك، «ارانىڭ» رەداكتورى
«ايقىن»
