ولاردى جەڭۋ مۇمكىن ەمەس
جارىستى تورتكۇل دۇنيە جۇرتشىلىعى تامسانا تاماشالادى. سول ساتتە «ەۋروسپورتتىڭ» تىلشىلەرى ءوزىنىڭ سپورتتىق عۇمىرىندا بۇرىن-سوڭدى ەشكىمنەن جەڭىلمەگەن جەتى سپورتشى جانە ءبىر كوماندانى ەرەكشە اتاپ ءوتىپ، ولاردىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنا قىسقاشا شولۋ جاسادى.
ەڭ قۋانىشتىسى، سول ساڭلاقتاردىڭ قاتارىندا ءبىزدىڭ يليا يلين دە بار. راسىندا دا بۇل سپورتشىنىڭ ونەرىنە سۇيسىنبەۋ مۇمكىن ەمەس. 1988-جىلى قىزىلوردا قالاسىندا تۋىپ-وسكەن ول بالا كەزىنەن اۋىر اتلەتيكانىڭ قىر-سىرىنا ابدەن قانىقتى. وسى ورايدا، دارىندى بالانىڭ باعىن اشىپ، توماعاسىن سىپىرعان ۆيلوري پاك سىندى بىلىكتى باپكەر ەكەنىن دە ايتا كەتۋ ابزال. «الماس قىلىش قىن تۇبىندە» كوپ جاتپادى. ول كوزگە ەرتەرەك ءتۇستى. 2005 -2006-جىلدارى قاتارىنان ەكى رەت جاستار اراسىندا الەم بىرىنشىلىگىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ، قىراعى مامانداردىڭ نازارىن وزىنە اۋداردى.
«تۇلپارلىعى تاي كۇنىنەن تانىلعان» يليا ەرەسەكتەر دۋىنا دا ەركىن قوسىلدى. 2005-جىلى دوھادا يليننىڭ ەسىمى ەڭ جاس الەم چەمپيونى رەتىندە گيننەسس رەكوردتار كىتابىنا ەندى. سول ناتيجەسىن، ول كەلەسى جىلى سانتو-دومينگودا قايتالادى. يليننىڭ ءبىر كەرەمەتى - 2005 -2014-جىلدار ارالىعىندا ول بىردە-ءبىر رەسمي حالىقارالىق جارىستاردا ەشكىمگە ەسە جىبەرگەن ەمەس. سىر بويى ساڭلاعىنىڭ كەۋدەسىندە تەك التىن مەدال عانا جارقىرادى. سول ارالىقتا ول بەيجىڭ مەن لوندون وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى، الەمنىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى اتاندى. ەكى رەت ازيا ويىندارىندا توپ جاردى. قايسار ۇلدىڭ ونەرى مەملەكەت تاراپىنان دا اسا جوعارى باعالاندى. ول «قۇرمەت»، «وتان» جانە «بارىس» وردەندەرىمەن ماراپاتتالدى. ءتۇرلى سىيلىقتاردى يەلەندى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ءوزى دە يليا يليندى ەرەكشە قۇرمەتتەيتىنى بارشاعا ايان. بۇل سپورتشىنىڭ بولاشاعى جارقىن بولاتىنىنا ەش كۇمان كەلتىرمەگەن ەلباسى ءاۋ باستان يليا باتىرعا ەرەكشە سەنىم ارتىپ كەلەدى. ال قيىن شاقتا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ وعان قولداۋ كورسەتىپ، باۋىرىنا باسقانى جايىندا اتاقتى زىلتەمىرشىنىڭ ءوزى ەرەكشە ءبىر شاتتىقپەن اڭگىمەلەيدى.
يليا يليننىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى قازاقستاندىق جانكۇيەرلەردىڭ كوز الدىندا. سول سەبەپتى دە بۇل جايىندا كوپ اڭگىمە قوزعاۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ويلايمىز. ال ەندى «ەۋروسپورتتىڭ» نازارىنا ىلىككەن وزگە ساڭلاقتار كىمدەر؟ ەندى سولاردىڭ سپورتتىق ءومىربايانى جانە حالىقارالىق ارەناداعى ەرلىكتەرى جايىندا قىسقاشا باياندايىق.
كاسىپقوي بوكستا اتتارى اڭىزعا اينالعان تۇلعالار از ەمەس. وسى سپورت ءتۇرى جايىندا اڭگىمە قوزعالسا، ەڭ اۋەلى دجو لۋيس، مۇحاممەد ءالي، دجو فرەزەر، دجوردج فورمەن، مايك تايسون، لەننوكس ليۋيس سىندى ساڭلاقتاردىڭ ەسىمدەرى ەسكە تۇسەدى. ءيا، ولاردىڭ ءارقايسىسى ءوز ءداۋىرىنىڭ تەڭدەسسىز تۇلعالارى ەكەنى ەش داۋ تۋعىزبايدى. ءبىراق بۇل بوكسشىلاردىڭ بارلىعى دا كەمىندە ءبىر رەت بولسا دا، جەڭىلىستىڭ اشى ءدامىن تاتىپ كورگەن. ال الىپتارمەن ايقاسا ءجۇرىپ، جەڭىلمەي كەتكەن جەر بەتىندە جالعىز عانا ادام بار. ول - ايگىلى روككي مارچيانو.
1947-1956-جىلدار ارالىعىندا رينگتە داۋىل تۇرعىزعان امەريكالىق بوكسشى 49 جەكپە-جەك وتكىزىپ، بارلىعىندا جەڭىسكە جەتتى. 43 قارسىلاسىن ەسىنەن تاندىردى. سپورتتان قول ۇزگەننەن سوڭ روككي بيزنەسكە بەت بۇرادى. ءىسى ورگە باسىپ، داۋلەتى تاسىدى. ءبىراق روككيدىڭ باقىتتى كۇندەرى ۇزاققا سوزىلمادى. 1969-جىلى ول اۋە اپاتىنان قايتىس بولادى. داڭقتى بوكسشى نەبارى 45 جاستا ەدى.
بۇل تىزىمدەگى تاعى ءبىر بوكسشى - فلويد مەيۆەزەر. بۇگىنگى تاڭداعى كاسىپقوي بوكسشىلار اراسىنداعى ەڭ اتاقتىسى دا، بەدەلدىسى دە، باي-قۋاتتىسى دا وسى جىگىت. 1977-جىلى ا ق ش-تىڭ ميچيگان شتاتىندا دۇنيەگە كەلگەن ول ءتۇرلى بەلدى نۇسقالاردىڭ بەس سالماق دارەجەسى بويىنشا، التىن بەلبەۋدى يەلەندى. وسى كۇنگە دەيىن مەيۆەزەر 47 كەزدەسۋ وتكىزىپ، بارلىعىندا جەڭىسكە جەتتى. 26 قارسىلاسىن ايقىن باسىمدىقپەن ۇتتى.
جەڭىلىستىڭ نە ەكەنىن بىلمەي كەلگەن ساڭلاقتار تىزىمىندە «سپورت پاديشاسىنىڭ» ەكى بىردەي وكىلى بار. ەكەۋى دە - جەلمەن جارىسقان جەلاياقتار. ءبىرىنشىسى - مايكل دجونسون. 200 جانە 400 مەترگە جۇگىرۋدە ونىڭ الدىن ورايتىن ادام بالاسى بولعان جوق. 1991-2000-جىلدار ارالىعىندا امەريكالىق جەلاياق ءتورت دۇركىن وليمپيادا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى جانە توعىز دۇركىن الەم چەمپيونى اتاندى. عاسىرلار توعىسىندا سيدنەي وليمپياداسىندا توپ جارعاننان كەيىن ا ق ش جەلاياعى جەڭىلمەگەن كۇيى ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىستى. ەكىنشىسى - ۋسەين بولت. ول 100 جانە 200 مەترگە جۇگىرۋدىڭ حاس شەبەرى. ول 2007-جىلى وساكاداعى دۇنيەجۇزىلىك دودادا قوس كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى. سودان كەيىنگى ۋاقىتتا التىن تۇعىردان تۇسكەن جوق. اتاپ ايتساق، 6 رەت وليمپيادا جانە 8 رەت الەم چەمپيونى اتاندى. جوعارىدا اتالعان قاشىقتىقتار بويىنشا، الەمدىك رەكوردتىڭ بارلىعى دا بولتقا تيەسىلى. ادام بالاسى قارسىلىق كورسەتىپ جارىتپاعان سوڭ يامايكانىڭ جەلاياعى ءبىر كەزدەرى جۇيرىك اتپەن دە، تەمىر تۇلپارمەن دە، تىپتەن ۇشاقپەن دە جارىسىپ كوردى. ال وسى سالانى ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەپ جۇرگەن داللاس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى پيتەر ۆەيەند ۋسەين بولتقا «بۇل - بيولوگيا زاڭدىلىعىنا قارسى شىققان ادام» دەگەن باعا بەردى.
يراننىڭ داڭقتى اۋىر اتلەتى بەحداد ساليميدىڭ دە ونەرى اسا جوعارى باعاعا يە بولدى. اسا اۋىر سالماقتا كۇش سىناسىپ جۇرگەن ول لوندون وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى جانە الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى. سونداي-اق بۇل تىزىمدە ەرەجەسىز جەكپە-جەكتىڭ حاس شەبەرى دجون دجونس پەن باسكەتبولدان ا ق ش قۇراما كومانداسى بار. مىنە، تەڭدەسسىز ونەرلەرىمەن تورتكۇل دۇنيەنى تامساندىرعان سپورتشىلار وسىلار.
عالىم سۇلەيمەن
«ايقىن»
