قابىر باسىن مۇسىنمەن ايشىقتاۋ، قىمبات تاستارمەن سۋرەتپەن اشەكەيلەۋ - جات اعىمداردان كەلگەن تۇسىنىك

استانا. قازاقپارات - ءازىربايجاننىڭ ءدىني ۇيىمدارمەن بايلانىس جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى مۋباراز گۋربانليدىڭ «قابىرستاندار ارحيتەكتۋرالىق ساۋلەتى جونىنەن ەلدىڭ باس قالالارىمەن يىق تىرەسە باستادى» دەگەن پىكىرى ەلدىڭ زيالى قاۋىمىن ەلەڭ ەتكىزدى.

اپتا سوڭىندا پارلامەنت الدىندا ءسوز سويلەپ، قابىر باسىنا ەسكەرتكىشتەردى قويۋ ماسەلەسى بۇدان بىلاي زاڭمەن رەتتەلەتىنىن، بۇل جونىندە ارنايى زاڭ جوباسى دا ازىرلەنىپ جاتقانىن ەسكەرتتى. كەيىن ول جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە قابىر باسىنا بەلگى قويۋ باسەكەلەستىككە اينالىپ كەتكەنىن، مۇنى زاڭمەن رەتتەيتىن كەز جەتكەنىن ايتتى.

-  ەگەر ءبىز زاڭمەن رەتتەي الساق، ەسكەرتكىش- بەلگىلەر ءبىر-بىرىنەن ەرەكشەلەنبەۋى كەرەك. مۇنداي جاعدايدا قازىرگىدەي، اسپانمەن تالاسقان ءزاۋلىم كۇمبەزدەر مەن ءمۇسىن ورناتۋعا جول بەرىلمەيدى. ءقابىر ورنى دا ارنايى تىركەۋ بويىنشا انىقتالادى. زاڭ قابىلدانسا، ءبىز بۇل ماسەلەنى شەشە الامىز، -  دەيدى ول.

باكۋدەگى باۋىرلارىمىز مارقۇمدارعا قويىلار قۇلپىتاستاردى «ەۋروپالىق ستاندارتپەن» بىرىزدەندىرۋگە تالپىنىپ جاتقاندا ءبىزدىڭ ۇكىمەت استانا قالاسىندا جاڭادان بوي كوتەرگەن «ۇلتتىق پانتەون» ينفراقۇرىلىسىنا 1 ميلليارد تەڭگە ءبولدى. بايقاۋعا قاتىسۋ ءۇشىن 7 كومپانيا، سونىڭ ىشىندە وسى سياقتى نىسانداردى جوبالاۋدا تاجىريبەسى بار 3 شەتەلدىك (ا ق ش، يتاليا، يران) جانە 4 قازاقستاندىق كومپانيا شاقىرىلدى» دەگەن حابار تارادى. بولىنگەلى وتىرعان قارجى اسپانمەن بوي تىرەگەن اسىپ كەسەنەلەرگە جۇمسالا ما، الدە حاباردا كورسەتىلگەندەي، ونىڭ ينفراقۇرىلىمىنا جۇمسالا ما، بىزگە ول جاعى بەلگىسىز. ءبىراق وسى تاقىرىپقا پىكىر بىلدىرگەندەردىڭ باسىم كوپشىلىگى «ۇلتتىق قابىرستانعا قارجى ءبولۋدى باستاماستان بۇرىن، قابىر باسىنا قويىلاتىن بەلگىلەردى بىرىزدەندىرەتىن زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ قاجەت، كەڭساي ءتارىزدى «ولىلەر قالاشىعىنداعى» جەر تەلىمدەرىنىڭ اسپانداپ كەتكەن ءباسىن تومەندەتەر ەدى» دەگەن ويدى العا تارتادى. سەبەبى ءقابىرستانداردىڭ ينفراقۇرىلىمى عانا ەمەس، ارحيتەكتۋراسى ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن عانا وزەكتى بولىپ تۇر. پايعامبارىمىز (س. ع. س. ) مۇحاممەد: «ادامنىڭ دەنەسى قويىلعان قابىردىڭ تومپەشىگى ءبىر قارىستان جوعارى بولماسىن» دەگەن. بۇل نەلىكتەن؟ كەلەشەكتە بۇل جەرگە ادامدار قايتادان جەرلەنەدى. كەلەشەكتە بۇرىنعى قابىر دە قايتادان جەرگە اينالىپ كەتۋى كەرەك.

ءبىزدىڭ الدىمىزدا قانشاما يسلام عۇلامالارى مەن اۋليە ادامدار ءوتتى. ولاردىڭ كوبىنىڭ باسىنا ەرەكشە بەلگى قويىلعان جوق. ويتكەنى پايعامبارىمىز (س. ع. س. ) -نىڭ ءوزىنىڭ حاديس-شاريفىندە: «اسپاننان جاۋعان جاۋىن دا، قار دا، سوققان جەل دە، ءوسىپ جاتقان وسىمدىكتەردىڭ بارلىعى دا قابىردىڭ استىندا جاتقان ادامنىڭ كۇناسىن جەڭىلدەتەدى» دەگەن.

الماتى يسلام ينستيتۋتىنىڭ وقۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى تايىرجان يۋلداشيەۆ ءولىم كەلگەن ۋاقىتتا وعان ءتورت ءتۇرلى مىندەت پارىز ەكەنىن ايتادى. ول جۋۋ، كەبىندەۋ، جانازا وقۋ، جەرلەۋ. ال قابىر باسىن مۇسىنمەن ايشىقتاۋ، قىمبات تاستارمەن سۋرەتپەن اشەكەيلەۋ -  جات اعىمداردان كەلگەن تۇسىنىك. ونىڭ پايىمداۋىنشا، شاريعات بويىنشا باسى ارتىق شىعىنعا جول جوق. قابىردىڭ اينالاسىن قورشاپ قويۋعا عانا رۇقسات.

-  بۇدان ولگەن ادامعا ارتىندا قالعانداردان تەك دۇعا عانا ساۋاپ. اينالامىزدا كومەك- جاردەمگە مۇقتاج ادامدار كوپ بولا تۇرا، وسىنداي باسى ارتىق شىعىن تىرىلەرگە دە كۇنا. مۇنداي شىعىننان ارۋاق تا «كوزىم تىرىدە بالالارىما باسى ارتىق شىعىننىڭ كۇناسىنىڭ اۋىرلىعى جونىندە جەتكىزىپ ايتا المادىم-اۋ» دەپ قينالاتىن كورىنەدى، -  دەيدى تايىرجان يۋلداشيەۆ.

اتا-بابالارىمىز جەرلەنگەن قورىمنىڭ كىرە بەرىسىنە «ءبىز دە سىزدەي بولعانبىز، ءسىز دە بىزدەي بولاسىز» دەپ جازعان سوزدەرى كوزدەن تاسا بولعالى دا ءبىراز بولدى. ەسەسىنە، قۇنى 50-100 مىڭ ا ق ش دوللارىنا باعالانعان مارمارمەن قاپتالىپ، التىنعا مالىپ العان اسقاق كۇمبەزدەر اۋىلعا دا جەتتى.

ءدىن تاقىرىبىن تەرەڭدەپ زەرتتەپ جۇرگەن جۋرناليست اعامىز مارات توقاشبايەۆ ءتۇبى، تەگى ءبىر ءازىربايجان باۋىرلارىمىزدىڭ وسى ماسەلەنى كوتەرۋىنىڭ ءوزى بىزگە وي سالۋى كەرەكتىگىن ايتادى. بۇگىن انا دۇنيەگە اتتانعان مارقۇمنىڭ ىزدەۋشىسى بالا، نەمەرە، ودان قالسا شوبەرەمەن عانا شەكتەلەدى. نەمەنە نەمەسە تۋاجات ءۇشىن ول بەيتانىس ادام. قازىر ءتىپتى كەڭسايدا ءوزى تۇرماق، ايەلى، بالاسى، نەمەرەسى مەن شوبەرەسىنە دەيىن جەر الىپ، قورشاپ قويعان جەر تەلىمدەرى جەتەدى.

-  ءبىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمىز، ازىرگە قابىر باسىنا قويعان بەلگىلەرمەن دە تولىعىپ تۇر. الەمدە عانا ەمەس، مۇسىلمان الەمىندە دە قابىرگە قويىلعان ەسكەرتكىشتەردىڭ بيىكتىگى مەن باعاسىنىڭ قىمباتتىعى جونىنەن الدىنا قارا سالماعان ەل ءبىز عانامىز. مەككەدە پايعامبارىمىزدىڭ ساحابالارىنىڭ باسىنا قويىلعان كىرپىشتەي عانا بەلگى بىزگە وي سالار ەمەس. ءتىپتى كورشى وزبەك پەن قىرعىز، تۇرىكمەن ەلىندە دە مۇنداي داراقىلىق سونشالىقتى تامىرلانعان جوق.

قازىر كەڭسايدا وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن جەرلەنگەن قابىرلەر قۇلپىتاسى قۇلاپ، جەرمەن-جەكسەن بولىپ جاتىر. التىنمەن اپتالىپ، مارمارمەن قاپتالعان كۇمبەزدەر دە ەرتەڭ سونىڭ كەبىن كەشەدى. سوندىقتان استاناداعى قابىرستاندى قارجىلاندىرماس بۇرىن، ءقابىر باسىنا بەلگى قويۋ، مارقۇمداردى جەرلەۋ ماسەلەسىن زاڭمەن رەتتەپ العان ءجون. بولماسا، كۇنى ەرتەڭ ارۋاقتار قالاشىعى دا اسەم استانامىزبەن باسەكەلەسىپ، يىق تىرەسىپ شىعا كەلەدى، -  دەيدى مارات توقاشبايەۆ.

سونىمەن... ايتقىمىز كەلگەنى، زامانعا ساي جاڭا كاسىپ قارىشتاپ كەلەدى. وعان جۇگىنىپ جاتقاندار دا جوق ەمەس. انىقتاۋىمىزشا، الماتىدا وسىنداي ولىككە قىزمەت كورسەتەتىن ونداعان مەكەمە بار. بىرەۋىنە حابارلاستىق. جىڭىشكە ءۇندى ورىس ايەل: «كەلىڭىز، كورىڭىز!» - دەدى. قىزمەت قۇنىمەن تانىستىق. تابىت - 10-200 مىڭ، تەمىر قورشاۋلار - 10-20 مىڭ، كاتافالك قىزمەتى - 20-300 مىڭ، ءمايىتتى توڭازىتقىشتا ساقتاۋ - 5-10 مىڭ، جۋىندىرۋ - 7 مىڭ، قابىرشىلەر بريگاداسى - 15-30 مىڭ تەڭگە. ءتىپتى 30-50 مىڭ ا ق ش دوللارىنا كەڭسايدان جەر دە الىپ بەرەدى ەكەن. تۇيگەنىمىز، الماتىنىڭ كۇنشىعىسى قابىرقالاعا اينالىپ كەتكەن. بارا-بارا ورىن قالمايتىن ءتۇرى بار. ورتالىق زيراتتا ورىن جوق. 1-كەڭساي دا قابىرگە تولىپ، 2-كەڭساي جىل ساناپ كەڭەيىپ كەلەدى. الماتى وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ كەڭسايدىڭ باسقا جاققا كوشىرىلەتىنىن ايتقان ەدى. ءبىراق تىم-تىرىس. ال ۇزىنقۇلاقتان ەستۋىمىزشە، 3-كەڭساي قورىمى اشىلادى-مىس...

گۇلبارشىن ايتجانباي

«ايقىن»