مەن ماحابباتقا ادالدىق تانىتا المادىم
قالادا ستۋدەنت بولىپ ءجۇرىپ، كۋرستاس قىزىمنىڭ سىنىپتاسىمەن تانىسقاننان باستاپ مەنەن دەگبىر قاشتى. ءتۇرى ءسۇپ-سۇيكىمدى، كوزى كوكشىلدەۋ كەلگەن، ۇزىن بويلى، قاپساعاي دەنەلى جىگىتتى ءبىر كورگەننەن ۇناتپاي قالۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. تالاپقا مەن عانا ەمەس، ءبىزدىڭ جاتاقحانادا تۇراتىن قىزداردىڭ ءبىرازى عاشىق بولعان شىعار دەسەم وتىرىك ەمەس.
سول كوپ قىزدىڭ ىشىنەن مەنى تاڭداپ، ماعان ۇسىنىس بىلدىرگەندە توبەم كوككە ەكى ەلى جەتپەي قالدى. كوپ ۇزاماي اۋىلىنا الىپ بارىپ باسىما ورامال سالدى.
العاشقى جىلداردا مەن باقىتتى ەدىم. تالاپتى ءبىر مينۋت كورمەسەم تۇرا المايتىنداي كۇيدە بولدىم. ول اۋىلدا ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرى بولدى. جۇمىسى قاۋىرت، كۇن دەمەي-ءتۇن دەمەي دالا كەزىپ كەتەدى. قازىرگى ەلدىڭ «ۋچاسكەلىك پوليتسيا تۇك بىتىرمەيدى، بوس سەندەلىپ جۇرەدى. قىلمىسكەرلەردى ۇستاۋعا تالپىنبايدى دا» دەگەندەي سوزدەرىن ەستىگەندە، ونىڭ مۇلدە ولاي ەمەس ەكەنىن دالەلدەپ، داۋلاسا كەتكىم كەلىپ تۇرادى.
تالاپ اۋىلدا بەدەلدى جىگىت بولاتىن. ونى ۇلكەن دە، كىشى دە سىيلايتىن. ءوزى دە كىشىپەيىل، وزگەگە قامقور بولىپ تۇراتىن مەيىرىمدى جان ەدى.
ول كوبىنە سىرتتا جۇرەدى. قايىن اتامنىڭ دا ۇيدە بولعاننان ەگىستىك باسىندا جۇرگەنى كوپ. بويداق قايىن اعام بار، ونىڭ دا دالانىڭ جۇمىسىنان قولى بوساعان ەمەس. ۇيدە ەنەم ەكەۋمىز قالامىز. مويىنداۋ كەرەك، ءۇي شارۋاسىنداعى تالاي نارسەنى ەنەمنەن ۇيرەندىم. ءار ءىستى باپتاپ ىستەۋگە دە سول كىسى توسەلدىردى. ول ءۇشىن ەنەمە ايتار العىسىم شەكسىز.
ءبىراق ول كىسىنىڭ قازىمىرلىعى، ميىڭدى جەپ قويارلىقتاي ىزىڭ-ىزىڭ ەتكەن سوزدەرى تاسقا تامىزىپ قويعان تامشىداي، شىدامدى دەگەن مەنىڭ ميىمنىڭ ءوزىن تەسىپ جىبەرەردەي ەدى. ءتىپتى سويلەۋگە تۇرمايتىن زاتتىڭ ءوزىن ءسوز قىلادى.
وسىدان كەيىن بىرتە-بىرتە بولەك شىقساق دەگەن وي پايدا بولدى. ول تۋرالى تالاپقا ايتىپ كورىپ ەدىم، شوشىپ كەتتى. «گۇلميرا، اتا-انامدى تاستاپ قايدا بارماقپىن. ەركەبۇلان دا ۇيلەنگەن جوق. بۇل ءسوزىڭدى اكە-شەشەم ەستىمەي-اق قويسىنشى، رەنجيدى عوي» دەپ ساباما ءتۇسىرىپ تاستادى.
ءبىراق جاڭاعى وي مەنىڭ ميىمدا تۇرىپ الدى. جاتسام-تۇرسام بولەك شىعۋ تۋرالى ويلايمىن. وندا دا اۋىلدىڭ وزىنە ەمەس، اۋدان ورتالىعىنا قاراي جىلجىساق، مۇمكىن، ماماندىعىم بويىنشا جۇمىس تا تابىلىپ قالار ەدى دەپ قويامىن ىشتەي.
العاشىندا ۇندەمەگەنىممەن ەنەمنىڭ «مياۋلاعان» سوزدەرىنە كەيىننەن شىدامايتىن بولدىم. بىزدە ءبارى ولشەۋلى، ءبارى نورمامەن، ودان ءسال اۋىتقۋعا دا بولمايدى. مىسالى، قامىر يلەگەندە تۇزدىققا تۇزدى قولىمنىڭ ۇشىمەن شامالاپ سالا سالسام، ول ءبىرازعا دەيىن ءسوز بولادى. «ءار نارسەنى ولشەپ قوسۋ كەرەك، ولشەگىش قاسىق مىندا نە ءۇشىن تۇر» دەگەندەي تۇككە تۇرمايتىن سوزدەر ايتىلادى.
ونى قويشى، كيىم ۇتىكتەگەندە بىرەر سەكۋندقا موينىڭدى باسقا جاققا بۇرىپ، قوسۋلى ۇتىكتى سەبەپسىز بوس قويۋعا بولمايدى. ونىڭ ءبارى اقشانى ەسەپتەيدى. ال اياق كيىمىڭدى كۇنىنە ەكى رەت كرەمدەۋگە بولمايدى. تەك جاتار الدىندا تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ تازالاپ بارىپ، جىلتىراتىپ ءبىر رەت جاعۋىڭ كەرەك. كۇندىز بالاعىڭا بالشىق تيگىزبەي، اياعىڭا شاڭ جۋىتپاي جۇرۋگە تىرىسۋىڭ كەرەك. كرەمدى دە ءجيى-ءجيى سۇيكەي بەرسەڭ، شىعىن عوي؟!
مىنە، وسىنداي تۇككە تۇرمايتىن نارسەلەر مەنىڭ جۇيكەمدى توزدىرىپ ءبىتتى.
اقىرى شىدامادىم. ەنەمنىڭ ءاربىر سوزىنە شامدانىپ شىعا كەلەتىن ادەت تاپتىم. كەيىن ءتىپتى ءسوز قايتارىپ، ونىڭ سوڭى اشىق تۇردە ۇرىسۋعا دەيىن جەتتى. اناسىنىڭ مۇنداي قىلىقتارىن تالاپقا ايتسام، «قويشى، گۇلەكە، ۇساق-تۇيەككە بولا رەنجىپ قايتەسىڭ» دەيدى.
وسىنداي تەكە-تىرەستەردىڭ بىرىندە ەنەمە «مىنا ۇيدەن كەتەمىن. تالاپ مەنىمەن بىرگە بولەك شىقسا شىقتى، شىقپاسا مەن كەتەمىن» دەپ سالدىم. وسى ۇرىستان كەيىن ءبارى-ءبىر ارامىز دۇرىستالا قويعان جوق. اقىرى اۋدان ورتالىعىنان ءۇي قاراپ، قايىن اتام ءبىر جىلعى ەگىن ءتۇسىمىنىڭ قارجىسىنا بىزگە ءۇي الىپ بولەك شىعاردى.
ءبىز بولەك شىعا سالىسىمەن قايىن اعام دا ۇيلەندى. تالاپ العاشىندا ءوزىن كىنالى سەزىنىپ جۇرگەن، قايىن اعام ۇيلەنگەننەن كەيىن كوڭىلى ءبىراز ورنىنا تۇسكەندەي بولدى. كوشكەنىمىزگە بايلانىستى تالاپتىڭ جۇمىسى دا اۋدان ورتالىعىنا اۋىستى. مۇنداعى جۇمىسى دا جەڭىل ەمەس.
اۋدان ورتالىعىندا، اسىرەسە ەلدىڭ قوراسىنداعى مالىن توپتاپ ايداپ اكەتەتىن جامان ادەت بار ەكەن. ءبىز كوشىپ كەلگەنگە دەيىن دە وسىنداي ۇرلىق بولعان، ءبىز كەلگەننەن كەيىن دە تىيىلعان جوق. ول تۋرالى ويلاسا تالاپتىڭ ۇيقىسى قاشىپ كەتەتىن. كەيىنگى كەزدە ۇنەمى وي ۇستىندە جۇرەدى. ءبىر كۇنى توپتاسقان ۇرىلاردىڭ جەتەكشىلەرى الماتى جاقتا قاشىپ جۇرگەنى تۋرالى مالىمەت كەلىپتى. تالاپ تۇندەلەتىپ ۇيگە كىرە سالا، اسىعىس قايتا شىقتى. جولعا شىقپاقشى. الماتىدان ۇرىلاردى باستاپ جۇرگەندەردى ۇستاپ اكەلمەك.
مەنىمەن دە اسىعىس قوشتاسىپ، ءجۇرىپ كەتتى. ءتۇنى بويى كوز ىلگەم جوق. تاڭعا جۋىق كىرپىگىم ايقاسىپ كەتكەن ەكەن، قورقىنىشتى ءتۇس كورىپ شوشىپ وياندىم. ەرتەڭگىسىن ءتۇس اۋا سۋىت حابار كەلدى. تالاپ ۇرىلاردى ۇستاۋ بارىسىندا پىشاقتان جاراقات العان ەكەن، الماتى ماڭىنداعى اۋرۋحانالاردىڭ بىرىنە جەتكىزىلىپتى.
وسى وقيعادان كەيىن-اق ۇيدەن بەرەكە كەتتى. كۇندە شاپقىلاۋ، كۇندە جىلاۋ. اقىرى تالاپ اۋرۋحانادان ارباعا تاڭىلىپ شىقتى. مەن ونىڭ مۇنداي ءمۇساپىر كۇيىن كورۋگە ءداتىم شىدامادى. ەنەم مەن قايىن اتام بارىپ الىپ كەلدى.
ءبىز قايتادان اۋىلعا كوشىپ باردىق. سەبەبى تالاپقا جالعىز ءوزىڭ قاراي المايسىڭ، ونىڭ ۇستىنە ءبارىمىز جانىندا بولساق، كوڭىلى كوتەرىلەتىن شىعار دەپ ءبىزدى اۋىلعا الىپ كەلدى.
مەن ءۇشىن ازاپتى كۇندەر باستالدى. ەكەۋمىز بۇرىنعىداي ەمەن-جارقىن جاقىنداسا المايمىز، قاباعىمىزدا ءبىر كىربىڭ تۇرا ما، سونى ءوزىم دە ۇقپادىم. ارامىزدا نە دانەكەر بولار بالا جوق. اقىرى مەن شىداماي ودان كەتتىم. كەتۋ، ارينە، وڭاي بولعان جوق. ءبىراق سولاي دۇرىس بولادى دەپ شەشىم قابىلدادىم.
ەنەم قولى جەتكەن، شاماسى جەتكەن جەرلەرگە قاراتىپ ءجۇرىپ، اقىرى تالاپتى بالداقپەن جۇرەتىن دارەجەگە جەتكىزىپتى دەپ ەستىدىم. قايتىپ بارعىم-اق كەلەدى. ءبىراق قالاي بارامىن. مەن ماحابباتقا ادالدىق تانىتا المادىم. تالاپ تۋرالى بىلەتىندەردەن سۇراستىرىپ قويامىن، ازىرگە ۇيلەنبەپتى. سونىڭ ءوزىن كوڭىلىمە مەدەۋ ەتىپ قويامىن. مەن دە سول كۇيى تۇرمىسقا شىقپادىم.
شىنىمدى ايتسام، تالاپقا قايتىپ بارعىم كەلەدى. ءبىراق قانشا وقتالسام دا باتپايمىن. نە ىستەسەم ەكەن؟
گۇل جانتاسوۆا، تاراز
«الاش ايناسى»
