وقۋشىسىنا عاشىق بولعان مۇعالىم
ول ۋاقىتتا مۇعالىمنىڭ وقۋشىعا عاشىق بولۋى توسىن وقيعا سانالۋشى ەدى عوي. ءدۇيىم اۋىلدى سەلت ەتكىزگەن ەسكى اڭگىمەنى بۇگىن نازارلارىڭىزعا جولداپ وتىرمىن.
ونىنشى سىنىپتا وقيتىن شاعىمىز. ۇلارداي شۋلاپ، كلاستا 8 جىل بويى جامىراسىپ كەلگەن 39 وقۋشىنىڭ جان-جاققا تاراپ، تەنتەك ۇلداردىڭ اۋىلداعى سول كۇنگى جاڭادان اشىلعان «بەدەلدى» وقۋ ورنى - پ ت ۋ-عا كەتكەن كەزى بولاتىن. ونىنشى كلاستا قالعان - 5 ۇل، 15 قىزبىز. ارامىزدا ەرتەرەك ەسەيىپ قالعان قىزدار دا بار. ولار بىزگە كۇلە قاراۋشى ەدى. سونىڭ ءوزى ارمان ەكەن عوي، قازىر ويلاپ قاراساق...
ءالى ەسىمدە. مامىراجاي كوكتەم ۋاعى. ءبىزدىڭ مەكتەپ تەرەزەلەرىنىڭ ءبارى تاۋ جاققا قارايتىن. كوك الا تاۋلار كۇلىمدەپ قول بۇلعاپ، ادەمى كوكجيەك ەرىكسىز ەلەس الەمىنە تارتىپ اكەتەتىن. قيالىمىز اق شاڭقان بۇلتپەن ارالاسىپ، ساباق ءوز جايىنا، ءمۇعالىم ءوز جايىنا قالاتىن.
ساپار اعاي بىزگە قازاق تىلىنەن ساباق بەردى. ول كىسىنىڭ ساباعىندا ەشكىم ارتىق-اۋىس ءسوز ايتىپ، بوگدە مىنەز كورسەتۋگە قورقاتىن. ساپار اعاي وتباسى جوق ادام ەدى. بار داۋلەتى - وقۋشىلارى، كابينەتى جانە ۇيىندەگى تەمەكى ءيسى ابدەن ءسىڭىپ كەتكەن كىتاپتارى بولاتىن.
ادام دەگەن قىزىق قوي. ساپار اعايدىڭ اقىلعا سىيمايتىن، ۇلكەن تۇگىل كىشىگە ەرسى ءارتۇرلى قىلىقتارى بولدى. مىسالى، ول كىسى كابينەتىنىڭ ەدەنىن جۋعان بالاعا «بەس» قويا سالاتىن دا، كەلەسى كۇنى قاتتى اشۋلانعاندا جۋرنال بەتىن تەسىلگەنشە ۇيكەلەپ، قويعان باعاسىن ءوشىرىپ تاستايتىن. ساباقتا دا كوبىنەسە ديۋانا مىنەز كورسەتەتىن شاقتارى از ەمەس-ءتى.
...سۇلتانماحمۇت ولەڭدەرىن ءوتىپ جاتىر ەدىك. نەگە ەكەنى بەلگىسىز، باسقا ولەڭ قۇرىپ قالعانداي، ساپار اعاي ماحاببات تاقىرىبىنداعى ولەڭدەردى كەزەك-كەزەك وقىتا باستاعانى. قىرسىققاندا «اق ساۋلە» ولەڭىن ەشكىم دە وقىماي قويدى. كەزەك ماعان دا كەلدى. مەن دە ولەڭنەن باس تارتتىم. ساپار اعاي اشۋلانىپ «ەكى» قويىپ جىبەردى.
ءبىر كۇنى ول اباي شىعارمالارىنىڭ جيناعىن الىپ كەلدى دە: «مەن سەندەرگە بال اشىپ بەرەمىن»، - دەدى. جەردەن جەتى قويان تاپقانداي، ۇل-قىزىمىز بىردەي جارىسا جۇگىرىپ باردىق.
مۇعالىمنىڭ قولىندا - كىتاپ. «كەز كەلگەن ءبىر ساندى ايتىڭدار»، - دەيدى. بىرىمىزدەن سوڭ ءبىرىمىز ايتامىز. ول ءبىز قانداي ساندى اتاساق، سونداي ءنومىرلى بەتتى اشادى دا، تاعى ءبىر ساندى ايتقىزادى. ەندى سوندايىنشى جولدا جازىلعان سوزدەردى وقىپ، بىزگە «بال اشادى» دا، ءوزى سوعان ىرزا بولادى. بالامىسىڭ دەگەن-اۋ، سوندا الگىگە كادىمگىدەي يلانامىز. جەلكىلدەگەن اپپاق ارماننىڭ تىلسىم تۇكپىرىنەن بىرەۋلەر ءوزىنىڭ بولاشاقتاعى حانشاسىن، بىرەۋ حانزاداسىن تاۋىپ جاتتى ما ەكەن... ءبىراق سايىپ كەلگەندە، بىلاي شىعا بەرە، ءبارىبىر ءبىزدىڭ ساپار مۇعالىمدى سىرتىنان مازاقتاپ كۇلەتىنىمىز جاسىرىن ەمەس-ءتى.
قىزىقتىڭ كوكەسى كوكتەمگى ەمتيحان جاقىنداعاندا بولدى. مەملەكەتتىك ەمتيحان ءۇشىن «شىعارماعا دايىندىق» ناۋقانى باستالىپ تا كەتتى. ساپار مۇعالىم ءبارىمىزدى ءتىزىپ الىپ، ءوز ويىنداعىسىن ايتا باستايدى. ءبىز جازامىز. تاقىرىپ تا بىرەۋ، جيىرما بالانىڭ شىعارماسىنىڭ ءماتىنى دە بىرەۋ. الايدا ساپار اعاي قالايدا ءوز ىسىنە ريزا. نارازىلىق بىلدىرگەن ءبىرلى-جارىم وقۋشى «ءوزىمىز دايىندالامىز» دەپ، دايىندىق ساعاتتارىنا بارماي قويدى. سويتە-سويتە، ساپار اعايدىڭ الدىندا بار-جوعى ەكى-اق وقۋشى قالدى: ءاليا مەن گۇلىم.
كۇندەردىڭ كۇنىندە كلاس ىشىندە «ساپار مۇعالىم گۇلىمگە حات جازىپتى» دەگەن قاڭقۋ ءسوز بۇرق ەتە قالسىن. جۇرەگىمىز تۋلاپ كەتتى. ەندى شە؟ ون بەس جاسار قىزعا ەلۋ جاستاعى ءمۇعالىم حات جازدى دەگەن نە سۇمدىق؟ بىزگە بۇل ەرتەگىدەگى قۇبىجىقتان كەم اسەر ەتپەدى. بۇعان ءبىز كۇلدىك تە، قورىقتىق تا، سىنادىق تا. ءبىراق ەشتەڭە تۇسىنگەن جوقپىز. بۇل قالاي تۇسىنەيىن دەسەڭ دە، ەشقانداي ۇعىمعا سىيمايتىن جايت ەدى.
ساپار اعاي ولاي ىستەيدى دەگەنگە سەنبەدىك پە، ايتەۋىر ەشتەڭە ۇقپاعان كۇيدە ءۇن-ءتۇنسىز ءبارىمىز كانيكۋلعا اتتاندىق.
ون ءبىرىنشى كلاس تابالدىرىعىن ەداۋىر ەسەيگەن جۇزبەن اتتادىق. ءبارى ۇمىت بولعانداي ەدى. كەنەتتەن تاعى دا وتكەن جىلعى وقيعا قايتا بىقسىدى. گۇلىم قازاق ءتىلى ساباعىنا مۇلدەم قاتىسپاي قويدى. سويتسەك، بىلتىرعى جىلى ساپار اعايدىڭ وعان حات جازعانى راس ەكەن. حات بولعاندا دا، ول ءوزى ماحاببات جايلى ولەڭ بولسا كەرەك. كوكتەمگى دايىندىق ساباعىنىڭ بىرىندە ساپار اعاي ءاليانىڭ كوزىنشە گۇلىمگە ءبىر پاراق قاعاز بەرىپ: «مىنا ولەڭدى ساعان ارنادىم، وقىشى»، - دەپتى. ويىندا ەشتەڭە جوق، گۇلىم دە: «ماعان ارنادىڭىز با؟» - دەپ قۋانا جۇلىپ السا، ولەڭ مازمۇنى ىلعي «ءسۇيدىم، كۇيدىم» ەكەن.
ساپار اعاي مۇنىمەن دە توقتاماپتى. جازعى دەمالىستا كورشى اۋىلدا تۇراتىن اپكەسىنىڭ ۇيىندە جاتقان گۇلىمگە تاعى دا حات جازادى.
گۇلىم سوڭعى حاتتى العاندا قاتتى نامىستاندى. ال بىزدە وسى جاعدايدان سوڭ ساپار اعاي گۇلىمگە شىن عاشىق ەكەن دەگەن وي قالىپتاستى.
ادام پەندە بولعان سوڭ، پەندەشىلىك جاساماي تۇرمايدى عوي. دەگەنمەن دە اعايىمىزدىڭ جۇمباق سەزىمى بىزگە وي سالدى.
ول حاتىندا گۇلىمنىڭ وزىنە كۇيەۋگە شىعۋىن ءوتىنىپ، «مەنىڭ ءۇيىم بار، ماگنيتوفونىم بار» دەپ، وزىندەگى بار-جوقتىڭ ءبارىن ءتىزىپ شىعىپتى. سونى ەستىگەندە، ساپار اعايدىڭ جاپىرايعان ءۇيى، اندا-ساندا مەكتەپكە اكەلىپ جۇرەتىن كونە ماگنيتوفونى كوز الدىمىزعا كەلە قالدى. «قارتايعان جالعىزىلىكتى شالدىڭ ەسكى-قۇسقىسى كىمگە ءدارۋ؟ ۇسقىنىنا قاراماي ما اۋەلى؟» - دەستىك ءبارىمىز. سودان باستاپ ءبارىمىز ءمۇعالىم اعايىمىزدىڭ ءار ءسوزىن، باسقان ءىزىن، كوزقاراس، كوڭىل-كۇيىن ءجىتى اڭديتىن بولدىق. مەكتەپتەگى تەنتەكتەر ودان باسقا نە ىستەسىن؟
ءبىر كۇنى ەدەن جۋىپ ءجۇرىپ، كلاس ەسىگىن ىشىنەن بەكىتتىك تە، اعايدىڭ قوزى قارىن پورتفەلىن اقتاردىق. ىشىنەن ۋماجدالعان قاعازعا جازىلعان ءبىر-ەكى شۋماق ولەڭ شىقتى.
«بولار ما ارتىق قىزىق ءدۇنيادا،
سەنىمەن بىرگە باردىم يندياعا»...
گۇلىمگە ارنالعان ولەڭ ەكەنىن جازباي تانىدىق. ويتكەنى مەكتەپتەگى كەشتەردە گۇلىم ۇنەمى ءۇندى ءبيىن بيلەيتىن. مۇمكىن، ساپار اعاي ونىڭ ساحناداعى بەينەسىنە قاراپ وتىرىپ، قيالىندا گۇلىممەن بىرگە الىستا جۇرەتىن شىعار...
كوپ ۇزاماي ساپار اعاي بىزگە ساباق بەرۋدەن بوساتىلدى. ال ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ مەكتەپتەن ءبىرجولا كەتتى. سەبەبى گۇلىمنىڭ اتا-اناسىنىڭ ارىزى بويىنشا مەكتەپ باسشىلىعى اعايدى جينالىسقا سالىپتى.
ىردۋ-دىردۋ، ايقاي-شۋ، ويىن-كۇلكىمەن وقۋ جىلى دا اياقتالدى. ءبىر-ءبىرىمىزدى قيماي، كلاستاستار - ۇلىمىز بار، قىزىمىز بار - ءبارىمىز جۇبىمىزدى جازباي بي كەشتەرىنە باراتىن ەدىك. كەزەكتى ءبىر بي كەشىندە ساپار اعاي دا ءجۇردى. ءىشىپ العان. ول ويدا جوق جەردە گۇلىمدى ۆالسكە شاقىرعاندا، ءبىز دە گۇلىممەن بىرگە جەرگە كىرە جازدادىق. ەلدىڭ كوزى بىزدە ەدى. بۇدان سوڭ ءبىز ءۇشىن كلۋبتا ودان ءارى ءجۇرۋدىڭ ءمانى بولمادى دا، قازداي ءتىزىلىپ ۇيگە قايتتىق.
ساپار اعاي دا ارتىمىزدان ەرە شىقتى. «گۇلىم بار ما ارالارىڭدا؟ گۇلىم بولسا بولدى، باسقا ەشتەڭە دە كەرەك ەمەس ماعان!» - دەپ داۋىستاپ كەلە جاتتى ول. ۇلدار جاعى ونى سوزگە اينالدىرىپ بوگەدى دە، ءبىز قاشىپ كەتتىك. شىنىنا كەلسەك، ءبىز ساپار اعايدان قورىققان جوقپىز، ءبىز ونىڭ شاۋ تارتقان شاعىنداعى ەسسىز سەزىمىنەن قورىقتىق. ءبىراق ول دۇنيەدەگى ەڭ باقىتسىز سەزىم بولاتىن.
از عانا ۋاقىتتان سوڭ ءبارىمىز ارمان قۋىپ الىسقا اتتاندىق. ودان كەيىن ساپار اعايدى كورگەن دە ەمەسپىز. ۇلداردىڭ ايتۋىنشا، ول كىسى ۇزاق ۋاقىت بويى گۇلىمنىڭ ەلەسىمەن ءومىر ءسۇرىپتى.
ۇلدار كوپكە دەيىن مۇعالىمنىڭ ماحابباتى جايلى ۇمىتا الماي، اڭگىمە ەتىپ كۇلىپ ءجۇردى. اۋىل كوشەسىن تاپتاپ تەككە جۇرگەن شاقتارىندا ولار البومدارىنان گۇلىمنىڭ سۋرەتىن تاۋىپ الىپ، ساپار اعايعا اپارىپ، سول ءۇشىن اعايدىڭ ۇيىندە «قوناق» بولىپ قايتادى ەكەن. ال ەر بالالار اراسىندا توبەلەس، قاقتىعىس بولا قالسا، «گۇلىمنىڭ كلاستاستارىنا نەگە تيىسەسىڭدەر؟» دەپ، اعاي دا تۇرا جۇگىرەتىن بولىپتى.
بۇل كۇنى الدەقاشان مارقۇم بولعان ساپار اعايىمىزدىڭ سول ءبىر سەزىمى جايلى ولاي دا، بىلاي دا ويلاپ كورەمىن. مۇمكىن شىن ماحاببات شىعار، كىم بىلەدى؟ سول ءبىر باقىتسىز جانعا كۇلگەنىمىز بەكەر-اق بولدى ما ەكەن... ماحاببات دەگەن قاسيەتتى سەزىم عوي. بالكىم، ول سوندىقتان دا جاس تالعاماي ما ەكەن...
ج. مىرزاقۇل
«الاش ايناسى»
