بۇلىكشىلەردى «تۇتقىنداماي جويۋ» بۇيرىعى
«تۇتقىنعا الماڭدار!» بۇل - اۋعانستاننىڭ جەر- جەرىندەگى اسكەر مەن پوليتسيا باسشىلارىنىڭ بەرگەن قاتاڭ بۇيرىعى.
اۋعان قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنە بۇلىكشىلەردى تۇتقىنداپ، سوتقا تارتپاي، مايدان الاڭىندا- اق ولاردىڭ كوزدەرىن قۇرتۋ تۋرالى نۇسقاۋ بەرىلگەن.
ۇكىمەتتى «بۇلىكشىلەرگە تىم جۇمساق شارالار قولداناتىنى» ءۇشىن سىنايتىن كوپتەگەن اۋعاندار بۇل بۇيرىققا قۋانعان سياقتى. الايدا ادام قۇقىعىن قورعايتىن توپتار «بۇل نۇسقاۋ حالىقارالىق قۇقىقتى بۇزۋى مۇمكىن» دەپ دابىل قاقتى.
كانداگارداعى تۇتقىندار
«جەمقور» سوتتان بۇرىن قيمىلداۋ
ەلدىڭ سولتۇستىگىندەگى باعلان ءۋالاياتىنىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ باسشىسى امينۋللا امارحايل اۋعانستانداعى سوتتى «جەمقور» دەپ سيپاتتايدى. ونىڭ سوزىنشە، باعلان ءۋالاياتىندا بۇرىن ۇستالىپ، تەرگەلگەن جانە تۇرمەگە قامالعان بۇلىكشىلەر كۇماندى سەبەپتەرمەن بوساتىلىپ، ولاردىڭ كوپشىلىگى مايدان الاڭىنا قايتا ورالعان.
«بۇلىكشىلەردى [پاراقور] سۋديالار بوساتىپ جىبەرمەيتىنىنە سەنىمدى بولۋ ءۇشىن مەن مايدان الاڭىندا ساربازدارىما وزدەرىمەن سوعىسىپ جاتقان بارلىق بۇلىكشىنىڭ كوزىن جويۋعا بۇيرىق بەردىم. توزاققا اتتانىپ، ءتيىستى جازاسىن سول جاقتا السىن» دەيدى امارحايل. ول بۇنداي بۇيرىق بەرۋگە « ءوزى شەشىم قابىلداعانىن» ايتادى.
كابۋل تۇبىندەگى پۋل- ە چارحي تۇرمەسىنەن بوساتىلعان تاليبان بۇلىكشىلەرى. 4 - قاڭتار 2013 - جىل
ازاتتىق راديوسىنا بەرگەن سۇحباتىندا امارحايل ءوزى باسقاراتىن كۇشتەردىڭ نەگىزىنەن شەتەلدىك بۇلىكشىلەرمەن كۇرەسەتىنىن ايتتى. الايدا ءبىرقاتار ب ا ق ونىڭ ساربازدارىنىڭ بارلىق بۇلىكشىلەرمەن سوعىسىپ جاتقانىن حابارلاعان.
كانداگار پروۆينتسياسىنداعى پوليتسيا باسشىسى گەنەرال ابدۋل رازىق - بۇلىكشىلەردى ۇرىس الاڭىندا قىرىپ تاستاۋعا بۇيرىق بەرگەندەردىڭ ءبىرى. ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى بۇل ايماقتا «تاليباندى» قولداۋشىلار كوپ.
«مەن ساربازدارىمنىڭ ولاردى قىرىپ تاستايتىنىنا ريزامىن. سەبەبى سوت ولاردى [پارا الىپ] بوساتىپ جىبەرەدى. ءبىر جاقسىسى - بۇلىكشىلەردىڭ ءبارىنىڭ كوزى قۇريتىن بولدى. ساربازدارىمنىڭ بارىنە بىردەي بەرگەن بۇيرىعىم - ولاردىڭ بىردە- بىرەۋىن ءتىرى قالدىرماۋ» دەيدى ول.
«سوعىسۋشى مەن تۇتقىننىڭ ايىرماسى زور»
الايدا بۇل باسشىلاردىڭ ەشقايسىسى بۇلىكشىلەردى قانداي جاعدايدا ولتىرۋگە بولاتىنى تۋرالى اشىپ ايتپادى. ولاردىڭ بۇلدىر جاۋاپتارىن سان- ساققا جۇگىرتىپ جورۋعا بولادى. بۇيرىق بۇلىكشىلەردى مايدان الاڭىندا ءولتىرۋ جايىندا ما، الدە ولاردى قولعا تۇسكەننەن كەيىن دە قۇرتۋعا بولا ما؟ بۇل ەكى جاعدايدىڭ زاڭدىق تۇرعىدا زور ايىرماشىلىعى بار.
«اۋعان قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى تاليبانمەن كۇرەسكەندە بۇلىكشىلەر سوعىستاعى نىسانا بولىپ قاراستىرىلادى. سوندىقتان بۇندا ءبارى زاڭدى. ال جاۋىنگەر قولعا ءتۇسىپ قالسا نەمەسە جارالانىپ، ارى قاراي سوعىسا المايتىن بولسا، ول جاۋىنگەر بوپ سانالمايدى. وندا حالىقارالىق قۇقىققا سايكەس قولعا تۇسكەن تۇتقىندى ولتىرۋگە بولمايدى» دەيدى Human Rights Watch ۇيىمىنىڭ اۋعانستان بويىنشا اعا زەرتتەۋشىسى پاتريسيا گوسسمان.
كانداگاردا جانكەشتى ءوزىن جارىپ جىبەرىپ، بىرنەشە پوليتسەيدى ءولتىرىپ، پوليتسيا باسشىسى گەنەرال ابدۋل رازىقتى جارالاعان ورىننان كورىنىس. 28 - تامىز 2012 - جىل
گوسسمان «امارحايل مەن رازىق ساربازدارىنا قولعا تۇسكەن بۇلىكشىلەردى تۇتقىنداماي، ولتىرۋگە بۇيرىق بەرگەن بولسا، بۇل - «الاڭداتارلىق جاعداي» ەكەنىن ايتادى. ول بۇل ماسەلەنىڭ ءالى ۇزاق تالقىلاناتىنىن ەسكەرتەدى.
«بۇل كومانديرلەردىڭ تۇتقىنداردى سوتتىڭ ارالاسۋىنسىز ءولىم جازاسىنا كەسكەنى، ازاپتاعانى، قاماۋعا وتىرعانداردى ولتىرگەنى تۋرالى ناقتى دالەلدەرىمىز بار. ماسەلە سوندا - ولاردىڭ ەشبىرى وسىنشالىق سوراقى قياناتتارى ءۇشىن جازاعا تارتىلماعان» دەيدى گوسسمان.
پرەزيدەنت كەڭسەسىنەن دە بۇل ماسەلەگە قاتىستى ەشبىر اشىق تۇسىنىكتەمە بەرىلمەگەن.
«رازىق پەن امارحايلدىڭ مالىمدەمەلەرى «وسىنداي قياناتقا بارعاندار جازاعا تارتىلماسىن» دەگەن بۇيرىقپەن پارا- پار» دەيدى كريس رودجەرس. ول - اشىق قوعام قورىنىڭ ادام قۇقىقتارى بويىنشا زاڭگەرى، ءارى اۋعانستانداعى قاقتىعىسقا قاتىستى تۇتقىنداۋ جاعدايلارىن زەرتتەۋشى.
«مۇنداي بۇلىڭعىر مالىمدەلەر شىن مانىندە اسا قاۋىپتى. سەبەبى ولار اسكەري باسشىلار مەن ولاردىڭ قول استىنداعى ساربازدارعا سوعىس ەرەجەلەرىن بۇزۋعا بەرىلگەن رۇقسات سىندى» دەيدى رودجەرس.
گەنەرالدى قولداۋ
گەنەرال رازىق «تۇتقىنعا الماۋ» تۋرالى بۇيرىعىن جاريا ەتكەننەن كەيىن وتكەن ايدا كابۋلعا شاقىرىلدى. اۋعانستاندىق الەۋمەتتىك جەلىلەر «ول وتستاۆكاعا كەتۋى مۇمكىن» دەگەن جورامالدار جاساعان. بۇعان جاۋاپ رەتىندە مىڭداعان اۋعان پوليتسيا باسشىسىن قولدايتىنىن بىلدىرگەن.
اۋعان ۇلتتىق اسكەرىنىڭ Facebook جەلىسىندەگى رەسمي پاراقشاسى تامىزدىڭ 14- كۇنى رازىقتىڭ سۋرەتىن جۇكتەپ، «تاليبان بۇلىكشىلەرىن مايدان الاڭىندا ءولتىرۋ، نە ولتىرمەۋگە قاتىستى گەنەرال رازىق پەن پرەزيدەنت اراسىنداعى كەلىسپەۋشىلىك ءۇشىن رازىق وتستاۆكاعا كەتۋى مۇمكىن. قۇرمەتتى گەنەرال رازىقتى قولداۋعا دايىنسىڭ با؟ » دەگەن حابارلاما جاريالاعان.
پوست 6000 «لايك» جيناپ، بىرنەشە كۇننىڭ ىشىندە جۇزدەگەن كوممەنتاري جازىلدى. پىكىر بىلدىرۋشىلەردىڭ كوبى پوليتسيا باسشىسىن جاقتاعان.
Facebook پايدالانۋشىلارىنىڭ كوپشىلىگى «ءيا» نەمەسە «تاليباننىڭ كوزى جويىلسىن» دەپ جاۋاپ بەرگەن.
ۇكىمەت ءۇشىن ادال قىزمەت ەتكەننىڭ ءبارى نە قىزمەتىنەن بوساتىلادى، نە ءولىپ تىنادى. ەلىمىزدى ءتۇسىنىپ بولمايسىڭ.
تامىزدىڭ 16- كۇنى موحامماد يۋسۋف موحاممادي بىلاي دەپ جازعان: «اۋعانستاننىڭ باتىل، ءارى ەرجۇرەك گەنەرالدارى جاساسىن!»
گەنەرال رازىققا كەيبىر دەپۋتاتتار دا قولداۋ كورسەتكەن.
«اۋعانستانداعى قازىرگى جاعدايدى ەسكەرسەك، تەرروريستەرگە ءوز قىلعاندارىن الدارىنان شىعارماساق، جاعداي تىپتەن ناشارلاپ كەتەدى» دەگەن وسى ايدىڭ باسىندا زالماي مودجاديدي. ول - سولتۇستىكتەگى باداحشان ءۋالاياتىنان سايلانعان دەپۋتات.
تاليباننىڭ قولىنان ولگەن تۋىستارىنىڭ دەنەلەرىن الىپ تۇرعان پاكتيالىقتار
ەلدىڭ باتىسىنداعى گەرات ءۋالاياتىنان سايلانعان دەپۋتات ناحيد فاريد (ايەل ادام) كابۋل بۇل ماسەلەگە ارالاسپاۋى كەرەك دەپ سانايدى. «ايماقتىڭ جايىن تۇسىنەتىن - پوليتسيا باسشىلارى. ولار تاليباننىڭ جەرگىلىكتى حالىقتى قىرىپ جاتقانىن بىلەدى. جەرگىلىكتى حالىققا پرەزيدەنت سارايىنداعىلاردان گورى جەرگىلىكتى كومانديرلەر جاقىن» دەگەن ول دا تامىز ايىنىڭ باسىندا.
ەلدىڭ وڭتۇستىك- شىعىسىنداعى پاكتيا ءۋالاياتىن بۇلىكشىلەردىڭ مەكەنى دەسە دە بولادى. اۋعان ۇلتتىق اسكەرىنىڭ وسى ايماقتا قىزمەت ەتەتىن وفيتسەرى مير حاشيم: «تاليبان بۇلىكشىلەرى مايدان الاڭىندا ءولتىرىلۋى ءتيىس، قولعا تىرىدەي تۇسكەن جاعدايدا دا، جازاسى تەك ءولىم بولۋى كەرەك» دەپ سانايدى.
«تاليبان - ەلدىڭ جاۋى»
«ءار ۇرىستا جارالانعان تاليبان جاۋىنگەرىنە ەم- دوم جاسالادى. ولار قۇددى ءبىر قوناق سياقتى كۇتىم كورەدى. ءبىر، نە التى اي قامالعان سوڭ بوساتىلىپ جىبەرىلەدى. كەرىسىنشە ۇكىمەت ولاردى ءولىم جازاسىنا كەسۋى ءتيىس، سەبەبى ولار - ەلدىڭ جاۋى» دەيدى مير حاشيم.
حاميد كارزاي جاريالاعان امنيستيا بويىنشا دجالالابادتاعى نانگارحار تۇرمەسىنەن بوساتىلعان تۇتقىندار. 7 - قاراشا 2013 - جىل
حاشيم پرەزيدەنت كارزايدىڭ ارەكەتتەرىنە نارازى. كارزاي سوڭعى بىرنەشە جىلدا جۇزدەگەن تاليبان جاۋىنگەرىن تۇرمەدەن بوساتقان. ەلدىڭ ەڭ ءىرى پارۆان تۇرمەسىن ا ق ش وتكەن جىلى اۋعانستاننىڭ قاراماعىنا تاپسىرعالى بەرى ودان جۇزدەگەن بۇلىكشى بوساتىلعان. ا ق ش «قاۋىپتى» ساناتىنا جاتقىزعان 100 تۇتقىننىڭ بارلىعى دەرلىك شىققان. كارزاي حالىقارالىق اسكەري كۇشتەر بۇل تۇتقىنداردى ءتيىستى سوت پروتسەسىنسىز، ناقتى دالەلسىز تۇرمەگە جاپقان دەپ نارازىلىق بىلدىرگەن.
«تۇتقىنعا المايمىز» دەيتىن قاۋىپسىزدىك قىزمەتتەرىنىڭ باسشىلارى كوبەيىپ جاتىر. سەبەبى ولارعا قارسى سوعىسىپ جاتقان تاليباننىڭ قيمىل اياسى كەڭىپ، قارقىنى كۇشەيە تۇسكەن. شولۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا، وڭتۇستىكتەگى گيلمەند پەن كانداگار ءۋالاياتتارىنا قوسا بۇلىكشىلەر شىعىستاعى نانگارحار، كۋنار، لاگمان جانە نۇرستان پروۆينتسيالارىندا سوڭعى ايلاردا ءىرى شابۋىلدار ۇيىمداستىرعان.
قاندى رامازان
بۇل جولعى قاقتىعىس ماۋسىمىندا دا قانتوگىس تولاستاماعان. ورازا تۇتاتىن رامازان ايىندا ادەتتە قاقتىعىس باسەڭدەيتىن، ءبىراق بيىل كەرىسىنشە كۇشەيىپ كەتتى. بۇعان دەيىن پاكىستاننىڭ تايپالار باسقارۋىنداعى سولتۇستىك- باتىس اۋماقتارىندا ورنالاسقان بۇلىكشى توپتاردى يسلامابادتىڭ اسكەري وپەراتسيالارى اۋعانستانعا قاراي تىقسىرىپ تاستاعان. سودان بەرى ولار ەلدىڭ ءالسىز شەكاراسىنان لەك- لەگىمەن ءوتىپ كەتكەن.
اۋعانستان قاۋىپسىزدىك كۇشتەرىنىڭ قولىنا تۇسكەن تاليبان ساربازى دەپ سيپاتتالعان تۇتقىن. نانگارحار، 19- ماۋسىم 2013 - جىل
اۋعان قارۋلى كۇشتەرى شابۋىلدى ءساتتى قايتارعان، الايدا ولارعا ايتارلىقتاي كۇش جۇمساپ، كەرى شەگىنۋىنە تۋرا كەلدى. حالىقارالىق اسكەري جاساقتار وسى جىلى ەلدەن كەتكەلى بەرى تاليباندى توقتاتۋ اۋعان اسكەرىنە قيىنعا سوعىپ جاتىر.
كابۋلدا ورنالاسقان زەرتتەۋ ورتالىعى - اۋعانستان ساراپشىلارى جەلىسىنىڭ قىزمەتكەرى فابريتسيو فوسكيني بىلاي دەيدى: «مايدان الاڭىنداعى ماڭىزدى وزگەرىستىڭ ءبىرى - ناتو بۇلىكشىلەرگە بۇرىنعىداي اۋەدەن ءجيى سوققى جاسامايدى. بۇلىكشىلەر ناتو- نىڭ اسكەري ۇشاقتارىنان قورىقپاي، قاتارلارىن كوبەيتىپ شابۋىلداۋعا قول جەتكىزدى. ياعني اۋعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى ءۇشىن تاسىمالداۋ، كولىك جانە كەرەك- جاراقپەن قامسىزداندىرۋ ماسەلەسىندە قوسىمشا قيىندىق تۋدى» .
(فرۋد بەجاننىڭ ماقالاسىن اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان - ءازينا ماقۇلجان) .
«ازاتتىق» سايتى
