ەلباسى جاڭارعان ۇكىمەتكە جاڭا مىندەتتەر جۇكتەدى
اتقارۋشى بيلىكتىڭ الداعى قىزمەتىنە توقتالعان مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ باستى ماقساتى الەمدىك احۋالدارعا قاراماستان ەكونوميكا ءوسىمىن قۇلدىراتپاۋعا نەگىزدەلۋى ءتيىس ەكەنىن مالىمدەدى. شىندىعىندا، الەمدىك احۋالدىڭ ءوزى قازاقستاننىڭ سىرتقا شىعاراتىن شيكىزاتىنا باعانىڭ تومەندەۋ قاۋپىن تۋدىراتىنى ايقىن. بۇدان مەملەكەت قازىناسىنا تۇسەتىن قاراجاتتىڭ تومەندەۋى دە ىقتيمال. سوسىن ت م د كەڭىستىگىندەگى ورىن الىپ جاتقان وقيعالاردى مەڭزەي كەلە، پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ ۇكىمەتتى بۇگىنگى كۇنى تابان استىنان تاپ بولاتىن تاۋەكەلدەرگە شاپشاڭ جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتەدى. بۇل جاڭا ىقشامدالعان بيلىكتىڭ باستى مىندەتى بولىپ وتىر.
ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە - ۇكىمەت قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا ينتەگراتسيالىق جاعدايدا جۇمىس ىستەۋ شارالارىن تەرەڭدەتۋى ءتيىس. بۇعان دا نەگىز جوق ەمەس. ويتكەنى، ەڭ الدىمەن 2015 -جىلدىڭ ءبىرىنشى قاڭتارىنان ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت كۇشىنە ەنەدى. سونىمەن قاتار، قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا ەنەتىن كۇنى دە الىس ەمەس. اعىمداعى جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ مەملەكەتارالىق باعدارلاماسى دا قابىلدانادى. «سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ جاڭا ينتەگراتسيالىق جاعدايدا جۇمىس ىستەۋىنە قاتىستى شارالاردى تەرەڭدەتۋگە ءتيىسپىز»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
ۇكىمەت الدىنداعى كەلەسى ءبىر مىندەت - ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ. بۇل رەتتە ەلباسى ەكسپورتتىق باعىتتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ، ەكسپورتتىق ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن كولىك سالاسىن دامىتا ءتۇسۋ قاجەتتىلىگىن ەسكەرتتى. ول ءۇشىن قىتايمەن اراداعى «قورعاس شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ جۇمىسىن اياقتاۋ قاجەتتىلىگى ەسكەرتىلدى. ەكىنشى جاعىنان اقتاۋ مەن قۇرىق تەڭىز پورتتارىنداعى ينفراقۇرىلىمدى ءبىتىرۋ دە ماڭىزدى ءرول اتقارماق.
سونىمەن بىرگە، ەلباسى ۇكىمەتكە 2015 -جىلى ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن ەكىنشى ترانش قاراجاتىنا قاتىستى ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەۋدى جۇكتەدى. ەستە بولسا، بۇعان دەيىن ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق قوردان 500 ميلليارد تەڭگە تارتىلعان بولاتىن. ولاردىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى نەسيەلەندىرۋگە 100 ميلليارد تەڭگە، بانكتەردى ساۋىقتىرۋعا 250 ميلليارد تەڭگە، ال يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋعا 150 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. 2015 -جىلى ءدال ۇلتتىق قوردان ەكىنشى ترانش، ياعني جانە ءبىر 500 ميلليارد تەڭگە تارتىلماق. «سوندىقتان دا، ۇكىمەتكە اعىمداعى جىلدىڭ ءبىرىنشى قىركۇيەگىنە دەيىن 2015 -جىلى ترانشتىڭ ەكىنشى بولىگىن اشۋعا قاتىستى ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەۋدى تاپسىرامىن. ول بويىنشا 500 ميللياردتى پايدالانۋ جولدارىن بىلۋگە ءتيىسپىز»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
پرەزيدەنت اتقارۋشى بيلىككە ارتقان كەلەسى مىندەت - قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن دامىتۋ. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا، جالپى ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ نەگىزگى كوزى بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنا تيەسىلى بولىپ وتىر. ماسەلەن، قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ جالپى ىشكى ونىمدەگى ۇلەسى 53 پايىزعا جەتتى. «بۇل - جاقسى جاڭالىق. مىناداي زاڭدىلىقتى ەسكەرمەسە بولمايدى: قىزمەت كورسەتۋدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىمەن نىسانالى تۇردە اينالىسقاندا ەڭبەك ونىمدىلىگى دە ارتا تۇسەدى. ءبىز بۇعان دەيىن وسى سەكتوردى ۋىستان شىعارىپ كەلدىك، ەندىگىدە باسقاشا بولۋى كەرەك»، - دەگەن مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە جىل سوڭىنا دەيىن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2020 -جىلعا دەيىنگى كەشەندى باعدارلاماسىن قابىلداۋدى جۇكتەدى.
سونىمەن قاتار، ۇكىمەتكە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنە ارنالعان سۋبسيديالار تەتىگىن وزگەرتۋ جۇمىسى دا تاپسىرىلدى. اتاپ ايتقاندا، پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتىنداعى سۋبسيديالاۋ كەمشىلىكتەرگە تولى ەكەنىن العا تارتادى. «جىل سايىن سالاداعى سۋبسيديا مولشەرى ارتىپ، سوڭعى بەس جىلدا كورسەتكىش بەس ەسەگە كوتەرىلدى. ال ناتيجەسى نەشىك؟ سۋبسيديانى تەك الدىڭعى تەحنولوگيالار ەنگىزەتىن شارۋالار السىن دەگەنىمىز قايدا؟ سوندىقتان دا، ۇكىمەتكە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە ارنالعان سۋبسيديالاۋ تەتىگىن وزگەرتىپ، قايتا قاراۋدى تاعى دا تاپسىرامىن»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
ۇكىمەتكە جۇكتەلگەن تاعى ءبىر مىندەت - جەلتوقسانعا دەيىن بيزنەستى قولداۋدىڭ بىرەگەي باعدارلاماسىن ازىرلەۋ. ونىڭ اياسىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بيلىككە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ 2014 -جىلدىڭ 1- قازانىنا دەيىن جينالعان ايىپپۇلدارى مەن وسىمدەرىنە سالىقتىق راقىمشىلىق جاساۋدى تاپسىردى. ءسوز اراسىندا كولەڭكەلى ەكونوميكا ۇلەسىن ازايتا ءتۇسۋ شارالارىنا دا ماڭىزدىلىق بەرىلدى. بۇل رەتتە پرەزيدەنت كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ اسىرەسە ساۋدا-ساتتىق سالاسىندا بەيرەسمي جۇمىستىڭ جاندانۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن ايتا كەتتى. «قازىر ەلىمىزدە شامامەن 700 دەن ارتا ساۋدا ورىندارى، بازارلار جۇمىس ىستەپ تۇر. ولاردىڭ اۋماعى 6 ميلليون شارشى مەتردى قۇرايدى. ايتسە دە، ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك سانيتارلىق نورمالارعا دا، قاۋىپسىزدىك نورمالارىنا دا جاۋاپ بەرمەيدى. ءورت شىعادى، تاۋار جوعالادى، ودان قويماي ادامدار قازا بولىپ جاتادى. ەندەشە، زاماناۋي، وركەنيەتتى ساۋدا ورىندارىن سالۋدىڭ ورنىنا كەيبىر اكىمدەر بازارلار اشۋدى قايتا جارىسا قولعا الىپ، ءتىپتى ولارعا جاڭا جەر ۋچاسكەلەرىن بەرە باستاعان. بۇلاي بولمايدى. وسىنى ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋمەن «اتامەكەن» ۇلتتىق پالاتاسى اتسالىسسىن. كەيىن، مۇددەلى مينيسترلىكتەردە قارايتىن بولامىز»، - دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن ن. نازاربايەۆ.
ۇكىمەتكە جۇكتەلگەن تاعى ءبىر باعىت قارجى سەكتورىن ساۋىقتىرۋعا قاتىستى بولىپ وتىر. بۇل رەتتە پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ ۇلتتىق قوردان ءتيىستى قاراجات قامتىلعانىن، وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەگى پروبلەمالار تولىق شەشىمىن تابۋى ءتيىس ەكەنىن العا تارتتى. «ەڭ باستىسى 2016 -جىلى قارجى سەكتورى ساقاداي ساۋىعۋى ءتيىس. ال ۇلتتىق بانك ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ، ەكونوميكانى دوللارسىزداندىرۋ ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولۋى كەرەك»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
جاڭا ۇكىمەتكە جۇكتەلگەن جانە ءبىر مىندەت - وڭىرلىك ساياسات. توقتالا كەتەتىن جايت، بۇعان دەيىن وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 -جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى قابىلدانعان بولاتىن. باعدارلاما اياسىندا جىل سايىن شامامەن 500 ميلليارد تەڭگەنى وڭىرلەر ەكونوميكاسىن دامىتۋعا جۇمىلدىرۋ كوزدەلەدى. الايدا، مەملەكەت باسشىسى باعدارلاما اياسىندا ءبىرقاتار شارالاردىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە اتقارىلماي وتىرعانىنا نازار اۋدارتادى. سونىڭ ءبىرى اۋىلدىق مەديتسينانى دامىتۋ. «ون-جيىرما تۇتىننەن تۇراتىن اۋىلعا ءبىر- ءبىر اۋرۋحانا سالا المايمىز، ەسەسىنە زاماناۋي جابدىقتارى بار، بىلىكتى دارىگەرلەر قىزمەت ەتەتىن اۋرۋحانالار ءىرى ەلدى مەكەندەرگە سالىنۋى كەرەك. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە، شاعىن اۋىلدار جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر ارقىلى قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس»، - دەدى ن. نازاربايەۆ. بۇدان بولەك، پرەزيدەنت وڭىرلەردەگى ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىنا دا نازار اۋدارىپ، تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جەكەلەگەن وڭىرلەردە مۇلدەم ماردىمسىز جۇرگىزىلىپ جاتقانىن سىنعا الدى.
ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسى جايلى ايتا كەلە، ەلباسى اتالعان سالاعا جىل سايىن بيۋجەتتەن قوماقتى قاراجات جۇمسالاتىنىن، الايدا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنىن ەسكەرتتى. «جوعارى وقۋ ورىندارى ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىنا قارجىنى اياپ وتىرعانىمىز جوق، الايدا ونداعى وقۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگىنەن ج و و بىتىرگەن تۇلەكتەر جۇمىسسىزدار قاتارىن تولىقتىرىپ قانا ءجۇر. كاسىبي ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ماماندار دايارلاۋ قۇرىلىمى مەن ساپاسى ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا ەش جاۋاپ بەرە الماي كەلەدى. سوندىقتان دا، وسى باعىتتاعى جۇمىستى جانداندىرىپ، دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ نورمالارىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
ەلباسى ءوزى ايقىنداعان الەمنىڭ دامىعان وتىز ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ باعىتىنا توقتالا كەلە، بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ ماڭىزدى ەكەنىن باسا ايتتى. «ەل دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى سانالاتىن باعدارلامالار قابىلداندى، الايدا ونى اتقارۋ اقساپ تۇر، جەدەلدىلىك، يكەمدىلىك جوق. مينيسترلىكتەردە ءالى دە بولسا تاپسىرمالار مەن مىندەتتەردى ورىنداۋدىڭ كوپ بۋىندى جۇيەسى ساقتالىپ تۇر. ءدال وسىنداي كوپ بۋىندىلىقتىڭ سالدارىنان سوڭعى جىلدارى ىشكى قۇجات اينالىمى 3-4 ەسەگە ارتقان»، - دەدى ن. نازاربايەۆ.
ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى 10 جىلدا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانى 8,5 مىڭعا ارتىپ، 90 مىڭنان اسقان. «مۇنداي ەپسىز شەنەۋنىكتەر اپپاراتى قابىلدانىپ جاتقان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى تەجەپ، تيىمدىلىگىن دە تومەندەتەدى. سوندىقتان دا ءار باسشى ءوزىنىڭ اپپاراتىن جەتىلدىرۋ جايىن ويلاستىرۋى كەرەك»، - دەدى ن. نازاربايەۆ. سوندىقتان دا، مەملەكەت باسشىسى شەشىم قابىلداۋ ورتالىعىن مينيسترلىكتەر مەن وڭىرلەر دەڭگەيىنە اۋىستىرا وتىرىپ، شاعىن، ىقشامدى ۇكىمەت قالىپتاستىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋدى دەپ سانايدى. بۇل مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جۇمىس جەدەلدىلىگىن، تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ، قاعازباستىلىق پەن بيۋروكراتتىقتى ازايتۋعا سەپتىك بولماق.
كەڭەس سوڭىنا قاراي، ەلباسى اتقارۋشى بيلىكتىڭ جاڭارتىلعان قۇرامىنىڭ الداعى جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. «تۇرمىستى شالىقتاتىپ، تىرشىلىكتى تۇزەتىن تەك - بەيبىت ءومىر، ادال ەڭبەك. جاسامپاز ىستەر تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق ارقىلى عانا جاسالادى. باردى بار عىپ، قۇندىلىقتى قادىرلەۋ - ءاربىر ازاماتتىڭ مىندەتى. ەل بىرلىگى - ەڭ اسىل قازىنا، ەڭ اسىل قاسيەت. وسى اسىل قازىنانى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ تۇتاس قازاق ەلىنىڭ الدىنداعى ۇلى پارىز. سوندىقتان دا، «قازاقستان-2050» باعىتىندا ايقىندالعان ماڭگىلىك ەل بولۋ جولىنداعى جۇمىس جالعاسادى. وسىندا وتىرعان بارشامىز، سونداي-اق بارلىق قازاقستاندىقتار ەلدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جۇمىس ىستەسەك، سوندا عانا ماقساتىمىزعا جەتەمىز. باعدارلامالار بەكىتىلدى، تاپسىرمالار ايقىن. ەندى تەك جۇمىس ىستەۋ كەرەك. ەندەشە ساتتىلىك تىلەيمىن»، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.
اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى
