استانادا ۆەلوتاكسي جوباسى ۇلتتىق ناقىشتا جاسالماق - كەسكىن - فوتو

استانا. قازاقپارات - اڭگىمەنى جاڭالىقتان باستايىق، استانادا ۆەلوتاكسي اشىلدى. ءيا، كۇنى كەشە قايىربەك جۇسامباەۆ پەن ءامىرحان اشەنوۆ - قوس جاس كاسىپكەردىڭ تىڭ جوباسىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى.

جىگىتتەر بۇل يدەيانى قايدان الدى دەيسىز عوي؟! ولار بۇدان 4 جىل بۇرىن SummerWork&Travel  جاستار باعدارلاماسى بويىنشا امەريكا قۇراما شتاتتارىندا ۆەلوتاكسي جۇرگىزۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن ەكەن. ەرەكشە كاسىپتىڭ تيىمدىلىگىن تۇسىنگەن ىينجەنەر ماماندار شەتەلدەن نەگىزگى بولشەكتەردى جەتكىزىپ، ۆەلوتاكسيدى ءوز قولىمەن قۇراستىرىپ شىققان.

قازىرگى تاڭدا ۆەلوتاكسيلەردىڭ سانى - 10. كاسىپكەرلەر بولاشاقتا ونى 100 گە جەتكىزگەلى جاتقاندىعىن جاسىرمادى. ۆەلوتاكسيشىلەردىڭ قىزمەت كورسەتەتىن جەرىنىڭ اۋماعى دا كولەمدى ەمەس - «بايتەرەك» مونۋمەنتى، «حانشاتىر»، «مەگا» س و و ماڭى جانە ورتالىق پارك ايماعى. ازىرشە ەشكىم ونى كولىك قاتارىندا كورىپ  جۇرگەن جوق، كەرىسىنشە تاڭسىق دۇنيەگە تاڭدانىسىن جاسىرا الماي، ءبىر مىنىپ، سەرۋەندەپ قايتۋ ءۇشىن عانا جالعا الادى. باعاسى دا بارار جەرىڭنىڭ الىس-جاقىندىعىنا بايلانىستى - 1000-2000 تەڭگەنىڭ ار جاق-بەر جاعى.

بولاشاقتا، كاسىپكەرلەردىڭ ايتۋىنشا، بۇنداي ۆەلوتاكسيلەر ەلىمىزدىڭ الماتى، قاراعاندى سەكىلدى ءىرى قالالارىندا دا قاتىناي باستايدى.

ال، كومپانيا مەنەجەرى ءامىرحان اشەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، ولار الداعى ۋاقىتتا ۆەلوتاكسيگە ەلەكترلىك قوزعالتقىش قويىپ، جۇمىسىن جەڭىلدەتپەك. جۇمىسى جەڭىلدەگەننەن كەيىن، باعاسى دا تومەندەيدى. ول ول ما، الداعى ۋاقىتتا جىگىتتەر ۆەلوتاكسيدى ۇلتتىق ناقىشتا جاساماقشى ەكەن. «تەمىر اتقا» كيىز ءۇيدىڭ شاڭىراعىن ورناتىپ، جان-جاعىن قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىمەن بەزەندىرمەك. مىنە، جاڭالىق! ول دا بولسا ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى تۋريستەرگە تانىتۋ ءۇشىن قوسىپ جاتقان ۇلكەن ۇلەس.

بىر ايتا كەتەرلىگى، بۇل قازاقستاندا پايدا بولعان العاشقى ۆەلوتاكسيلەر.

تاكسيدىڭ بۇل ەرەكشە تۇرىنىڭ شىعۋ تاريحىنا توقتالا كەتسەك، ەڭ العاشقى ۆەلوريكشالار (ۆەلوتاكسي) XIX عاسىردىڭ سوڭىنا قاراي جاپونيادا پايدا بولعان ەكەن. سودان شىعىس جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە تانىلىپ، فيليپپيننەن پاكىستان جەرىنە دەيىن تاراعان. XX عاسىردىڭ باسىندا كولىكتىڭ بۇل تۇرى ەۋروپا جانە امەريكا قالالارىنا جەتكەن. ءبىراق، نەگىزگى مىندەتى - تۋريستەردى سەرۋەندەتۋ، قالا قوناقتارىنىڭ كوڭىلىن كوتەرۋ بولعان. قازىر دە نيۋ-يوركتە ۆەلوتاكسي نەگىزىنەن ورتالىق پارك اۋماعىندا قاتىنايدى. ۆاشينگتوندا - نەشنل مولل، لوندوندا -  سوحو جانە كوۆەنت-گاردەن اۋداندارى اۋماعىنان كوپ اسپايتىن كورىنەدى.

ماسكەۋدە ۆەلوتاكسي 2006- جىلى پايدا بولىپتى. وندا دا پۋشكين الاڭى ماڭىنان الىس بارمايدى.

سونداي-اق، ونىڭ جۇرگىزۋشىسى مىنەتىن ەرشىگى الدىندا ورنالاسقان جانە كەرىسىنشە ۆەلوسيپەدشى ارت جاعىندا وتىراتىن ەكى تۇرى كەزدەسەدى.

«استانا Bike» ۆەلوجالداۋ جەلىسى جۇمىس جاساپ تۇر

جاسىراتىنى جوق، بۇعان دەيىن «بالالاردىڭ ەرمەگى مەن پوشتابايدىڭ تۇلپارى» سانالىپ كەلگەن ۆەلوسيپەد بۇگىندە باسقاشا باعالانىپ، قوعام قولاي كورمەيتىن كولىككە اينالىپ كەلە جاتىر. ال، دامىعان ەلدەردە مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ، ستۋدەنتتەردىڭ، ءتىپتى قالا تۇرعىندارىنىڭ كوبى «تەمىر اتتى» قاتىناس قۇرالى رەتىندە مويىنداپ ۇلگەرگەن. وعان ەۋروپا حالقىنىڭ 30 پايىزى ۆەلوسيپەدپەن قاتىنايتىنى دالەل بولا الادى. ەكىنشى جاعىنان، كولىكتىڭ بۇل تۇرىن تاڭداۋ ادامدار اراسىندا جۇرەك تالماسى اۋرۋىنىڭ ازايۋىنا سەپ بولادى. بۇل ۆەلوسيپەدتتىڭ تيىمدى عانا ەمەس، پايدالى كولىك ەكەندىگىن بىلدىرەدى.

قازاقستاندا دا حالىق اراسىندا ۆەلومادەنيەتتىڭ كەڭىنەن تاراپ، قالىپتاسۋىنا جاعداي جاسالىپ جاتىر. بۇل بيىلعى شىلدە ايىنىڭ باسىندا استانامىزدا قىزمەتىن باستاعان «استانا Bike» ۆەلو- вело-sharingجۇيەسىنىڭ اشىلۋىنان انىق بايقالادى. باس قالادان باستاۋ العان بۇل جوبا تۇبىندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تارايتىنى انىق.

قازىرگى تاڭدا ۆەلوجالداۋ جەلىسىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىنىڭ بىرىنشى كەزەڭى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ياعني، 40 ۆەلوتۇراق (200 ۆەلوسيپەد) جۇمىس ىستەپ تۇر. ستانسيالار سول جاعالاۋدىڭ ورتالىق الاڭىندا ورنالاسقان. 

استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ يگى باستامانىڭ تۇساۋكەسەر جيىنىندا الداعى ۋاقىتتا ۆەلوجول سالۋ، ۆەلوسيپەدپەن جۇرۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ سىندى جۇمىستار قولعا الىنىپ، ۋاقىت وتە كەلە «1000 ۆەلوسيپەدكە 100 ۆەلوتۇراق سالامىز» دەگەن بولاتىن.

وسىلايشا قالا لوگيستيكاسىنىڭ وتكىزگەن الدىن الا ساراپتاماسى مەن وزگە دە ەسەپتەۋلەرى بويىنشا ستانسيالاردى سالۋدىڭ ەڭ وڭتايلى كەستەسى دايىندالدى. ولاردىڭ ورنالاسۋ ارا قاشىقتىعى 300-500 مەتردەن اسپايتىن بولدى. «استانا Bike» زاماناۋي جۇيەسى قالا سۇرانىسىنا قاراي ستانسيالارداعى تۇراق ورىندارى مەن موبيلدى ستانسيالاردىڭ ورنالاسۋىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. ءار ستانسيا كۇن ەنەرگياسىنان قۋات الادى. سىرتقى كوممۋنيكاسيانى تالاپ ەتپەيدى.

ازىرگە ۆەلوسيپەدت جالعا الۋعا بولاتىن 40 ۆەلوتۇراق قالانىڭ سول جاعالاۋىنا عانا ورناتىلىپ وتىر. قولدانىسقا 200 ۆەلوكولىك بەرىلگەن. كەلەسى كەزەڭدە، جوعارىدا ايتقانىمىزداي، تاعى 100 تۇراق اشىلادى جانە قوسىمشا 1000 ۆەلوسيپەد پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل ءوز كەزەگىندە وڭ جاعالاۋدى دا قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تاريفتەرگە كەلەتىن بولساق، العاشقى 30 مينۋتتى تەگىن تەبۋگە بولادى. 1 ساعاتى - 100 تەڭگە، 2 ساعاتى - 250 تەڭگە، 3 ساعاتى - 500 تەڭگە، 4 جانە ودان كەيىنگى ءاربىر ساعات - 1000 تەڭگەدەن تۇسەدى.

بۇل تۇستا جوبانى ۇيىمداستىرۋشى «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» ا ق بولىپ تابىلاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ءوز كەزەگىندە جوباعا استانا اكىمدىگى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ اگەنتتىگى دە قولداۋ بىلدىرىپ كەلەدى.

بۇگىنگى تاڭدا استانادا 1 ميلليونعا جۋىق ادام تۇرادى ەكەن. ال، تۇرعىنداردىڭ ورتاشا جاسى 30 جاس ەكەنىن ەسكەرسەك، ۆەلوسيپەد تەبۋگە قۇمار جاندار از بولمايدى دەپ بولجاۋعا بولادى.

2015- جىلى بۇل جوبا تولىقتاي سول جاعالاۋ مەن وڭ جاعالاۋدىڭ بىرقاتار بولىگىن قامتيدى دەپ جوسپارلانۋدا. ال، 2016-2017- جىلدارى ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنىڭ اۋماعىندا ەنگىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە.

«الىپ» كەتە المايسىز

ايتپاقشى، ەگەر جالعا العان ۆەلوسيپەد 24 ساعاتتىڭ ىشىندە قايتارىلماسا، ول ۇرلاندى دەپ ەسەپتەلەدى جانە ۆەلوسيپەدتىڭ رولى تايمەردىڭ كومەگىمەن اۆتوماتتى تۇردە بۇعاۋلانادى. سونىمەن قاتار، وندا ارنايى GGG قوندىرعى ورناتىلعان، سوندىقتان ونىڭ قايدا تۇرعانىن انىقتاۋ قيىنعا سوقپايدى. سوندىقتان ۆەلوسيپەدتى ۇرلاپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس.

ال، ۆەلوسيپەدتى جوعالتىپ نەمەسە سىندىرىپ الساڭىز، 100 مىڭ تەڭگە تولەۋىڭىزگە تۋرا كەلمەك.

ۆەلوسيپەدتەر فرانسيادا جاسالعان جانە ونىڭ بولشەكتەرى ۆاندالدارعا قارسى قۇراستىرىلعان. سوندىقتان بولشەكتەرى ءادەتتەگى ۆەلوسيپەدتەرگە كەلە بەرمەيدى. جالعا العاننان سوڭ ونى كەڭسەڭىزدىڭ جانىنا ۋاقىتشا قالدىرىپ كەتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداسا، رولدەگى ارنايى سىم قۇلىپتى پايدالانۋعا بولادى.

50 شاقىرىمدى قۇرايتىن ۆەلوجول سالىنادى

ۆەلوسيپەدتى كوپشىلىكتىڭ كولىگىنە اينالدىرۋ ءۇشىن ۆەلوجول ماسەلەسىن شەشپەي بولمايدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلوردامىزدا نەبارى 4 شاقىرىم كولەمىندە ۆەلوجول بار ەكەن. ونىڭ شامامەن 3،6 شاقىرىمى ورتالىق پاركتە  ەكەنىن ەسكەرسەك، قالا ىشىندەگى ۆەلوجولدىڭ ۇزىندىعى كوڭىل كونشىتپەيتىنى انىق.

ماسەلەن، ۆەلوجولداردىڭ ۇزىندىعى گەرمانيادا - 1400 كيلومەتر، قىتايدا - 450 كيلومەتر ، ماسكەۋدە - 74 كيلومەتر بولادى ەكەن. بۇل دامىعان ەلدەردە ۆەلوجولعا الەۋمەتتىك ماڭىز بەرگەندىگىن، ءبىزدىڭ دە ەلىمىزدە وسى باعىتتا ءبىرقاتار جۇمىستار اتقارىلۋى قاجەتتىگىن كورسەتەدى.

بىلتىر ەلوردالىق ۆەلوسۇيەرمەندەرگە قازىرگى ق ر سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ ىستەرى اگەنتتىگى توراعاسى تاستانبەك ەسەنتاەۆ (ول كەزدە توراعا ورىنباسارى قىزمەتىندە ەدى) جاقسى ءبىر جاڭالىق جەتكىزگەن بولاتىن.

ونىڭ ايتۋىنشا، «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كورمەسى قارساڭىندا 50 شاقىرىمدىق ۆەلوجول پايدالانۋعا بەرىلەدى. ۆەلوجولدار قالانىڭ نەگىزگى جولدارى بويىنشا دا، كورمەگە اپاراتىن جولداردا دا، سونىمەن قاتار كورمە تەرريتورياسىندا دا سالىنادى.

«بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبىمەن ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتەتىن حالىقارالىق كورمە قارساڭىندا «تابيعي ەنەرگيامەن» قوزعالاتىن كولىك قۇرالىن قوعامعا كەڭىنەن تاراتىپ، جولدارىن جوندەپ، ۆەلوجالداۋ جەلىلەرى ستانسالارى مەن ۆەلوسيپەدتەرى سانىن ارتتىرا الساق، كورمە ۇرانىمەن تاماشا ۇيلەسىم تاپقانداي ەدى. لايىم، سولاي بولعاي؟!                                                                                                                                                                             ەربول جانات