بالا جىلاعان ءۇي
ءبىراق، ءبىر جازدا بوي كوتەرگەن ءزاۋلىم ۇيگە ەشكىم كوشىپ كىرمەي، بىرنەشە جىل بوس تۇردى. اۋىلداستارى العاشىندا «كەلەسى جىلى كوشىپ كىرەتىن شىعار» دەپ ويلادى. الايدا كەلەسى جىلى دا ول ۇيگە ەشكىم كوشىپ كىرمەدى. ەكىنشى جىلى دا ول ۇيگە ەشكىم كوشىپ كىرمەگەن سوڭ، اۋىلداستارى «ول ءۇيدى ساتپاقشى شىعار» دەپ ويلاعان-دى. الايدا انانداي ءۇيدى كەز كەلگەننىڭ ساتىپ الۋعا شاماسى جەتە بەرمەسى انىق ەدى. دەسە دە، ساتىپ الماق بولعان قالتالى ازاماتتار تالپىنىپ كورگەن ەدى. ءبىراق ءۇي يەسى ءۇي ساتپايتىنىن ايتىپتى-مىس.
سول ءۇي سول قالپىندا 10 جىلداي تۇردى. ەشكىم كوشىپ كىرمەدى. كەيىن ەستىدىك، ول ءۇيدىڭ قۇپياسى بولعان ەكەن.
راسىمەن دە ول ءۇيدى تۇرعىزعان سول اۋىلداعى مۇسابەك دەگەن مالدى ادام ەكەن. «ءا» دەپ ءۇيدى سالا باستاعاندا ءبىر كۇنى مۇسابەك قۇرىلىس باسىندا تۇنەيدى. تۇسىندە ءبىر ايەل كىسى «مىنا جەردە مەنىڭ بالام جاتىر، ءۇيدى بۇل جەردەن سالماڭىز» دەپ وتىنەدى. الايدا مۇسابەك وعان اسا ءمان بەرمەيدى. ءۇيدىڭ شاتىرىن جاپقان سوڭ، مۇسابەك قاسىنداعى ءبىر-ەكى اداممەن تاعى دا قۇرىلىسى بىتپەگەن ۇيدە تۇنەيدى. تۇندە تۇسىنە باياعى ايەل تاعى كىرەدى. «ەگەر وسى ۇيگە كىرىپ، بالامنىڭ تىنىشتىعىن بۇزاتىن بولساڭ، ساعان دا، سەنىڭ بالا-شاعاڭا دا تىنىشتىق بەرمەيمىن» دەيدى. از كەم الاڭداعانمەن مۇسابەك جۇمىستى جالعاستىرۋدى ۇيعارادى. سول كۇنى شاتىردىڭ قالعان جەرىن جاۋىپ جاتقاندا، ءبىر ۇلى بيىكتەن قۇلاپ، اياعىن سىندىرادى. سودان سەكەم العان مۇسابەك قالعان جۇمىستى بىتىرۋگە مەردىگەرلەردى جالدايدى. جاز مەزگىلى بولعاندىقتان، مەردىگەرلەر سول ۇيدە جاتىپ جۇمىس ىستەيدى. ارادان 10 شاقتى كۇن وتكەندە مەردىگەرلەر ءار تۇندە ۇيدە بالا جىلايتىنىن ايتىپ، جۇمىس ىستەۋدەن باس تارتادى. ودان كەيىن وزگە مەردىگەرلەر كەلەدى. ولار دا ءبىراز كۇن جۇمىس ىستەگەن سوڭ تۇندە ءۇي ىشىندە جىلاعان بالانىڭ داۋسى شىعاتىنىن ايتىپ، جۇمىستى بىتىرمەي كەتىپ قالادى. سولاي ءتورت-بەس مەردىگەر بريگادا كەلىپ-كەتىپ ءجۇرىپ ءۇيدى بىتىرەدى.
ءۇي بىتكەن سوڭ ەسىك-تەرەزەسىن بىرەۋلەر شاعىپ كەتىپ جۇرمەسىن دەپ، ەكى بالاسىن ءۇي كۇزەتۋگە جىبەرەدى. ەكىنشى كۇنى تۇندە، ۇيىقتاپ جاتقان مۇسابەكتىڭ ەرقانات دەگەن بالاسىن بىرەۋ وياتادى دا «ۇيىڭە قايت» دەيدى. ول قاسىندا جاتقان اعاسى ەرماناپقا قاراماستان، ءبىر كۇشتىڭ جەتەگىمەن ءتۇن ورتاسىندا اۋىل ورتاسىنداعى ءوز ۇيىنە كەلىپ، ىشكە كىرىپ جاتىپ قالادى. جىلاعان بالانىڭ داۋسىنان ويانعان ەرماناپ قاسىندا ءىنىسىنىڭ جوق ەكەنىن بايقايدى. العاشىندا «اجەتحاناعا شىققان شىعار» دەپ ويلايدى. ءبىر ءسات ءۇي ىشىندە بىرەۋدىڭ جۇرگەنىن سەزەدى. ەرقانات بولار دەپ شاقىرسا، ۇندەمەيدى. ءبىر كەزدە ءۇي ىشىندە جاس بالا مەن ايەل ادامنىڭ قۋىسىپ ويناعان داۋىستارى ەسىتىلەدى. ەرماناپ ەسىن جيعانشا، ايەل مەن بالا بۇل جاتقان بولمەگە كىرىپ ارلى-بەرلى جۇگىرە باستايدى.
قاتتى قورىققان ەرماناپ ۇيدەن قاشىپ شىعىپ، ءسۇرىنىپ قۇلاپ، ەستەن تانىپ قالادى. ەسىن جيعاندا تاڭ دا اتقان ەكەن. ەشتەڭەگە قاراماي، ۇيگە قاراي جۇگىرە جونەلەدى. ۇيگە كەلگەن بويدا اكە-شەشەسىنە تۇندە كورگەنىن ايتادى. سول كەزدە ۇيدەگىلەر دە ەرقاناتتتىڭ ۇيدە جاتقانىن اڭعارادى. ۇيقىدان ويانعان ەرقانات ءوزىن تۇندە بىرەۋدىڭ وياتىپ، ۇيگە ەرتىپ اكەلىپ تاستاعانىن ايتادى. ۇيدەگىلەر ءتۇس كورگەن شىعارسىڭدار دەپ بالالارىن جۇباتپاق بولادى. ءبىراق مۇسابەك مۇنىڭ جايدان-جاي ەمەس ەكەنىن، باياعى تۇسىنە كىرىپ، تىنىشتىق بەرمەيمىن دەگەن ايەلدىڭ ءسوزىنىڭ ءمانىن سول كەزدە ۇعادى. كوپ ۇزاماي ەرماناپ جىندانىپ اۋىرادى.
سودان كەيىن مۇسابەك ول ءۇيدى بۇزىپ، قۇرىلىس ماتەريالدارىن الىپ، باسقا جەردەن ءۇي سالماق بولادى. ءبىراق سول كۇنى باياعى ايەل ادام تاعى دا تۇسىنە كىرىپ، « ءۇيدى بىزگە قالدىر، ەگەر ءۇيدى بۇزساڭ، نە ساتساڭ بالا-شاعاڭا، مال-مۇلكىڭە تىنىشتىق بەرمەيمىن» دەيدى. مۇسابەكتىڭ ول ءۇيدى ەشكىمگە ساتپاۋىنىڭ سىرى دا سول ەكەن.
پەندەلىككە بارعان ءبازبىر ادامدار قاراۋسىز ءۇيدىڭ ەسىك-تەرەزەسىن الماق بولعان ەكەن. الايدا، تۇندە تەرەزە الماق بولىپ بارعاندار ءۇي ىشىندە اق كيىم كيگەن جاس ايەل مەن جاس بالانىڭ قۋىسىپ ويناپ جۇرگەنىن كورىپ، ەستەرىنەن تانا جازداعان. ول اڭگىمە ەل ىشىنە تەز تاراپ، ول ءۇيدىڭ ماڭىنان ەشكىم سىنىق كىرپىش تە المايتىن، ءتىپتى ماڭىنان جۇرمەيتىن بولعان ەكەن.
كەيىن ەرماناپتى ەمدەگەن باقسىلار ءۇي تۇرعىزىلعان جەرگە جاس بالانىڭ جانازاسىز كومىلگەنىن ايتادى. سوندىقتان ول ۇيگە تيىسپەي، سولارعا قالدىرۋعا كەڭەس بەرگەن كورىنەدى. كەيىنىرەك مۇسابەك مال سويىپ، سول بالاعا ارناپ اس بەرىپ، جانازا شىعارتقان. ءسويتىپ ءۇيدى سول كۇيىندە قالدىرعان.
ءبىز ول جاقتان كوشكەندە سول ءۇيدىڭ بوس تۇرعانىنا 10 جىلداي بولعان ەدى. بۇگىندە، سول ءۇيدىڭ تاعدىرى نە بولدى ەكەن دەپ ويلايمىن. ەندى ءبىر جولىم تۇسكەندە، سول اۋىلعا ارنايى بارىپ، كورسەم دەگەن نيەتىم بار. ونداعى ويىم - مال سويىپ، جانازا شىعارىپ، اس بەرگەن سوڭ مۇسابەكتىڭ بالالارىنىڭ جاعدايى قالاي بولعانىن ءبىلۋ. ەرماناپ اۋرۋدان ايىقتى ما ەكەن...
اۆتور: قالدار كومەكبايەۆ
«الاش ايناسى»
